Wyrządzenie szkody osobie trzeciej przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych

A A A

Zgodnie z art. 120 § 1 KP, w razie wyrządzenia przez pracownika przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych szkody osobie trzeciej, zobowiązany do naprawienia szkody jest wyłącznie pracodawca. Uznaje się, że pracownik wyrządza szkodę przy wykonywaniu swych obowiązków pracowniczych tylko wówczas, gdy szkoda ta pozostaje w normalnym, wewnętrzno-organizacyjnym związku przyczynowym z powierzonymi mu czynnościami, które podjął na podstawie stosunku pracy w ramach wykonywania zadań (zob. uchwała SN z 27.9.2012 r., III CZP 48/12, OSNC Nr 3/2013, poz. 31; wyrok SA w Warszawie z 18.1.2006 r., VI ACa 852/05, niepubl.; wyrok SN z 5.5.1998 r., I CKU 110/97, niepubl.).


Regulacja ta nie uzasadnia natomiast odpowiedzialności pracodawcy, gdy szkoda wynikła tylko przy okazji wykonywania obowiązków pracowniczych (zob. wyrok SN z 29.11.2013 r., I CSK 87/13). Odpowiedzialność pracodawcy na zasadzie art. 120 KP nie dotyczy sytuacji, w której wyrządzenie szkody następuje z winy umyślnej pracownika (zob. wyrok SA w Krakowie z 9.11.2017 r., III APa 21/17).

Ratio legis art. 120 § 1 KP ma na celu nie tylko ochronę pracownika przed surowymi skutkami odpowiedzialności z uwagi na związane z procesem pracy ryzyko popełnienia uchybień bądź zaniedbań, z którymi związane jest powstanie wysokiej szkody, ale również lokalizację odpowiedzialności odszkodowawczej w podmiocie, który z ekonomicznego punktu widzenia daje większą gwarancję zaspokojenia roszczeń odszkodowawczych poszkodowanego (zob. wyrok SA w Białymstoku z 27.11.2017 r., III APa 4/17; wyrok SA w Krakowie z 22.8.2013 r., I ACa 697/13). W orzecznictwie podkreśla się, że wynikająca z art. 120 § 1 KP zasada odpowiedzialności pracodawcy nie ma charakteru bezwzględnego, dotyczy bowiem sytuacji typowych, to jest wypadków, w których pracodawca nie tylko odpowiada majątkowo, ale także ma możliwość naprawienia szkody (zob. uchwała SN [7] z 7.6.1975 r., III CZP 19/75, OSNC Nr 2/1976, poz. 120). Dopuszczenie w drodze wykładni art. 120 § 1 in fine KP odpowiedzialności pracownika musi być jednak traktowane jako rozwiązanie wyjątkowe, a nie jako proste następstwo niezaspokojenia roszczeń poszkodowanego przez pracodawcę. Granicę stosowania tego przepisu powinien wyznaczać wzgląd na potrzebę możliwie pełnej ochrony interesów poszkodowanych, zapewniającej im całkowitą rekompensatę szkód i krzywd w każdym wypadku. Dlatego przyjmuje się, że art. 120 § 1 KP nie należy stosować, gdy z przyczyn faktycznych, takich jak niewypłacalność pracodawcy czy likwidacja zakładu pracy, poszkodowany nie może żądać naprawienia szkody od pracodawcy (zob. wyrok SN z 25.2.2016 r., III CSK 115/15; wyrok SN z 11.4.2008 r., II CSK 618/07, OSNC-ZD Nr 2/2009, poz. 41). Ocenie powinien też podlegać rodzaj poniesionej szkody, gdyż w wypadku odpowiedzialności o charakterze wyjątkowym konieczne jest każdorazowo przeprowadzenie oceny, czy w świetle zasad demokratycznego państwa prawa konieczność naprawienia doznanej przez poszkodowanego szkody ma tak silne uzasadnienie aksjologiczne, że uzasadnia przełamanie zasady nieponoszenia odpowiedzialności odszkodowawczej przez pracownika (zob. uchwała SN z 8.11.2016 r., III CZP 67/16, OSNC Nr 12/2017, poz. 133).

Nie ma podstaw do przyjęcia, że objęcie pracownika, który wyrządził szkodę osobie trzeciej w związku z wykonywaniem obowiązków pracowniczych, ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej uchyla stosowanie art. 120 § 1 KP. Na gruncie obowiązujących regulacji stanowisko to jest sprzeczne z jednoznacznymi wynikami ich wykładni i istotą umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Zajęcie takiego stanowiska mogłoby w praktyce powodować, w aktualnych realiach rynku pracy, obligowanie pracowników do zawierania umów ubezpieczenia, osłabiając istotnie funkcję ochronną art. 120 § 1 KP (zob. wyrok SN z 25.2.2016 r., III CSK 115/15).

Z art. 120 § 1 KP nie wynika wprost, czy przewidziane w nim wyłączenie odpowiedzialności pracownika odnosi się do zwrotnego roszczenia osoby, która za sprawcę szkody pokryła część odszkodowania. W orzecznictwie podkreślano, że z istoty regresu wynika, iż roszczenie regresowe nie może sięgać dalej niż roszczenie samego poszkodowanego (zob. uchwała SN z 31.7.1975 r., III CZP 50/75, OSNC Nr 4/1976, poz. 79). Skoro w art. 120 § 1 KP nie przyznano samemu poszkodowanemu prawa dochodzenia roszczenia odszkodowawczego od pracownika wyrządzającego szkodę przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych, roszczenie to nie przysługuje również osobie występującej na podstawie regresu (zob. uchwała SN z 31.7.1975 r., III CZP 21/75, OSNC Nr 5/1976, poz. 9; uchwała SN z 13.6.1975 r., IV PZP 7/75, OSNC Nr 3/1976, poz. 42). W rezultacie przyjmowano, że zakład ubezpieczeń, który w ramach umowy ubezpieczenia pokrył szkodę wyrządzoną nieumyślnie przez pracownika, nie może jej dochodzić od pracownika nie tylko w pełnej wysokości, lecz również w takich granicach, w jakich mógłby odszkodowania domagać się od pracownika jego pracodawca (zob. wyrok SN z 28.6.2002 r., II CKN 1001/00, niepubl.; uchwała SN z 7.11.1977 r., III CZP 80/77, OSNCP Nr 5–6/1978, poz. 84). Rozwiązanie takie pozostaje w zgodzie z intencją ustawodawcy ochrony pracownika i jego zarobków przeznaczonych na utrzymanie własne i rodziny przed obciążeniem zbyt daleko idącą odpowiedzialnością materialną (zob. uchwała SN z 31.7.1975 r., III CZP 50/75).

W nowszym orzecznictwie wskazuje się jednak, że możliwe jest wyłączenie stosowania art. 120 KP w sytuacji, gdy osoba trzecia występuje wobec pracownika z roszczeniem regresowym z tytułu naprawienia szkody wyrządzonej przez pracownika przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych, np. art. 43 ustawy z 22.5.2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (t.jedn.: Dz.U. z 2018 r. poz. 473; dalej jako: UbezpObowU) stanowi unormowanie szczególne w stosunku do art. 120 § 1 KP. Za przyjęciem takiego poglądu przemawia to, że wskazane regulacje normują prawnie różne sfery stosunków społecznych (zob. wyrok SN z 10.9.2009 r., V CSK 85/09, OSNC-ZD Nr 2/2010, poz. 63), jak również charakter i cel wprowadzenia regulacji objętej przepisem art. 43 UbezpObowU. Przepis ten jest normą o charakterze prewencyjno-represyjnym zmierzającym do wyeliminowania tych wszystkich społecznie niepożądanych i negatywnych zachowań kierowców, które wpływają na ograniczenie poczucie bezpieczeństwa ogółu społeczeństwa. To zaś czyniłoby nieuzasadnionym wyłączenie spod zakresu zastosowania owej regulacji pewnej grupy kierowców wyrządzających szkodę osobom trzecim przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych (zob. wyrok SO w Lublinie z 8.11.2013 r., I C 29/12). Prezentowany jest nawet pogląd, że zastosowanie art. 120 § 1 KP należy ograniczyć jedynie do tych przypadków, gdy szkodę wyrządzoną przez pracownika osobie trzeciej wyrównuje jego pracodawca. Natomiast we wszystkich innych sytuacjach, gdy taką szkodę pokrywa inny podmiot na podstawie przepisów odrębnych, zastosowanie art. 120 KP jest wyłączone. W takich przypadkach zastosowanie znajdą właściwe odrębne przepisy normujące również roszczenia zwrotne tych podmiotów (zob. wyrok SA we Wrocławiu wyrok z 14.11.2008 r., I ACa 849/08, OSAW Nr 2/2010, poz. 168).

Koncepcja dopuszczalności regresu zakładu ubezpieczeń do kierowcy – pracownika nie wyłącza realizacji postulatu ochrony pracownika przed nadmiernie uciążliwym odszkodowaniem. Dochodzenie regresu przez zakład ubezpieczeń na podstawie art. 43 UbezpObowU jest bowiem jego uprawieniem, a nie obowiązkiem. Podjęta przez zakład ubezpieczeń decyzja w tym zakresie podlega kontroli sądu, który może ocenić jego roszczenie na tle art. 5 KC, jako nadużycie prawa podmiotowego (zob. wyrok SN z 10.9.2009 r., V CSK 85/09, OSNC-ZD Nr 2/2010, poz. 63).

W orzecznictwie dominuje pogląd, że art. 120 KP nie stanowi samodzielnej podstawy prawnej dla odpowiedzialności pracodawcy za szkodę wyrządzoną przez pracownika przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych, co skutkuje potrzebą sięgnięcia poprzez art. 300 KP odpowiednio do przepisów Kodeksu cywilnego (zob. wyrok SA w Białymstoku z 27.11.2017 r., III APa 4/17; uchwała SN z 8.11.2016 r., III CZP 67/16; wyrok SA w Łodzi z 11.12.2013 r., I ACa 679/13; wyrok SN z 21.5.2003 r., IV CKN 166/01, niepubl.; uchwała SN z 13.6.1975 r., IV PZP 7/75). Regulacja ta modyfikuje reguły odpowiedzialności o tyle, że wyłącza roszczenie poszkodowanego wobec pracownika, uprawniając poszkodowanego do żądania naprawienia szkody od pracodawcy (zob. wyrok SN z 10.5.2019 r., I CSK 211/18; wyrok SN z 21.5.2003 r., IV CKN 166/01, niepubl.). W rezultacie ustanawia wyłączną legitymację bierną zakładu pracy wobec poszkodowanej osoby trzeciej, nie określając ani podstawy prawnej roszczenia poszkodowanego, ani podstawy prawnej oznaczenia szkody, którą powinien zakład pracy naprawić przy zaistnieniu stanu faktycznego odpowiadającego hipotezie art. 120 § 1 KP (zob. wyrok SN z 18.12.2018 r., IV CSK 483/17; wyrok SN z 21.5.2003 r., IV CKN 166/01; wyrok SN z 25.3.1987 r., II CR 48/87, uchwała SN [7] – zasada prawna z 12.6.1976 r., III CZP 5/76, OSNC Nr 4/1977, poz. 61).


Wymienione w tekście orzeczenia SN bez podanego miejsca publikacji są dostępne na stronie internetowej: www.sn.pl, a sądów apelacyjnych na: orzeczenia.ms.gov.pl


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Wyrządzenie szkody osobie trzeciej przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny