Wygaśnięcie stosunku pracy na skutek śmierci pracownika oraz związane z tym świadczenia na rzecz rodziny zmarłego

A A A

Zobowiązanie do osobistego świadczenia pracy powoduje, że w razie śmierci pracownika jego wykonanie staje się niemożliwe i z dniem jego śmierci stosunek pracy wygasa. Również obowiązek zaniechania działalności konkurencyjnej po ustaniu stosunku pracy jest ściśle związany z osobą pracownika, co w razie jego śmierci powoduje wygaśnięcie umowy o zakazie konkurencji (zob. wyrok SN z 22.1.2004 r., I PK 341/03, OSNP Nr 23/2004, poz. 398). Prawa majątkowe ze stosunku pracy przechodzą wówczas, w równych częściach, na małżonka oraz inne osoby spełniające warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Prawa te przechodzą na wskazane osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami, bez wymogu uprzedniego formalnego oczekiwania na stwierdzenie praw do spadku i jego podział (zob. postanowienie SA w Katowicach z 11.12.1996 r., III APz 18/96, OSA Nr 10/1998, poz. 40). W razie braku takich osób prawa te wchodzą do spadku. W skład spadku po pracowniku, który zmarł przed wydaniem orzeczenia, wchodzi również roszczenie o odszkodowanie za rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę w tym trybie (zob. uchwała SN z 25.7.1985 r., II PZP 27/85, OSNCP Nr 3/1986, poz. 27). Natomiast roszczenie o przywrócenie do pracy staje się bezprzedmiotowe, z tym że pełnomocnik powoda może po jego śmierci przekształcić powództwo przez zmianę roszczenia na żądanie odszkodowania. Postępowanie podlega wówczas zawieszeniu, a nie umorzeniu i może być podjęte po zgłoszeniu udziału w postępowaniu przez następców prawnych lub spadkobierców pracownika (zob. postanowienie SN z 17.1.2006 r., I PK 143/05, OSNP Nr 23–24/2006, poz. 359).

 

Spadkobiercy pracownika ponoszą odpowiedzialność za jego zobowiązania wobec pracodawcy, jednak odpowiedzialność taka może być w szczególnie wyjątkowych wypadkach ograniczona lub nawet wyłączona (zob. uchwała SN (7) z 22.9.1972 r., III PZP 12/72, OSNCP Nr 2/1973, poz. 22). Sprawa z powództwa pracodawcy przeciwko spadkobiercom pracownika o odszkodowanie jest sprawą ze stosunku pracy (zob. uchwała SN z 23.10.1980 r., IV PZP 5/80, OSNCP Nr 4/1981, poz. 55).

 

Na podstawie art. 93 KP w razie śmierci pracownika w czasie trwania stosunku pracy lub w czasie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby rodzinie przysługuje od pracodawcy odprawa pośmiertna, która jest szczególnego rodzaju jednorazowym świadczeniem pieniężnym wynikającym ze stosunku pracy (zob. uchwała SN z 15.12.1975 r., I PZP 46/75, OSN Nr 6/1976, poz. 123 oraz P. Wąż, Następstwa prawne śmierci strony stosunku pracy, MoPr Nr 4/2008). Sąd orzekający w sprawie dotyczącej odprawy pośmiertnej jest uprawniony do dokonania ustalenia, czy w chwili śmierci pracownika umowa trwała, czy uległa rozwiązaniu lub wygaśnięciu (zob. wyrok SN z 2.7.1976 r., I PR 112/76, OSNCP Nr 1/1977, poz. 16). Wysokość odprawy jest uzależniona od okresu zatrudnienia pracownika u danego pracodawcy i wynosi: 1-miesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 10 lat, 3-miesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 10 lat, 6-miesięczne wynagrodzenie, jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 15 lat. Jeśli zmiana pracodawcy nastąpiła na zasadach określonych w art. 231 KP lub w innych przypadkach, gdy nowy pracodawca z mocy przepisów prawa jest następcą prawnym w stosunkach pracy, do okresu zatrudnienia należy zaliczyć okres zatrudnienia u poprzedniego pracodawcy (zob. wyrok SN z 21.9.1995 r., I PRN 60/95, OSNAPiUS Nr 7/1996, poz. 100). W razie zatrudnienia u kilku pracodawców odprawa przysługuje od każdego z nich, jej wysokość zaś należy ustalić odrębnie w każdym zatrudniającym pracownika zakładzie pracy. Do okresu dodatkowego zatrudnienia w drugim zakładzie pracy, od którego zależy ustalenie wysokości odprawy pośmiertnej, nie dolicza się dodatkowego zatrudnienia w pierwszym zakładzie pracy (zob. uchwała SN z 29.12.1977 r., I PZP 40/77, niepubl.).

 

Odprawę pośmiertną dzieli się w częściach równych pomiędzy wszystkich uprawnionych członków rodziny. Jeżeli po zmarłym pracowniku pozostał tylko jeden członek rodziny uprawniony do odprawy pośmiertnej, przysługuje mu odprawa w wysokości połowy odpowiedniej kwoty. Odprawa pośmiertna nie przysługuje członkom rodziny, jeżeli pracodawca ubezpieczył pracownika na życie, a odszkodowanie wypłacone przez instytucję ubezpieczeniową jest nie niższe niż odprawa pośmiertna przysługująca zgodnie z przepisami kodeksowymi. Jeżeli odszkodowanie jest niższe od odprawy pośmiertnej, pracodawca jest obowiązany wypłacić rodzinie kwotę stanowiącą różnicę między tymi świadczeniami.

 

Odprawa pośmiertna ma na celu przyjście z pomocą rodzinie pracownika w trudnym dla niej okresie po jego śmierci, nie ma zaś charakteru zadośćuczynienia (zob. orzeczenie SN z 29.1.1962 r., IV CR 453/61, OSNC Nr 6/1963, poz. 122) i nie podlega zaliczeniu na poczet świadczenia przysługującego poszkodowanemu z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia komunikacyjnego (zob. wyrok SN z 3.6.1980 r., II CR 148/80, OSNC Nr 2–3/1981, poz. 29 oraz wyrok SN z 29.4.1981 r., IV CR 120/81, niepubl.). Jednakże sądy, określając wysokość odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia lub tytułem stosownego odszkodowania w zależności od konkretnego wypadku, mogą również przypisać pewne znaczenie otrzymanej przez rodzinę zmarłego odprawie pośmiertnej (zob. wyrok SN z 18.3.1968 r., II PR 41/68, OSNC Nr 10/1968, poz. 178).

 

Odprawa pośmiertna przewidziana w art. 93 § 1 KP przysługuje rodzinie pracownika bez względu na przyczynę jego śmierci, natomiast w układach zbiorowych pracy może zostać przewidziana inna odprawa pośmiertna dla określonych grup pracowników, która może stanowić dodatkowe świadczenie powypadkowe przysługujące rodzinie po utracie żywiciela rodziny (zob. wyrok SN z 14.3.1980 r., I PR 87/79, OSNC Nr 12/1980, poz. 234). Przepisy układów zbiorowych nie wyłączają jednak ani nie ograniczają prawa do odprawy pośmiertnej z art. 93 § 1 KP, nie zachodzi bowiem identyczność rodzajowa obu odpraw, opartych na różnych przesłankach (zob. wyrok SN z 10.7.1979 r., I PRN 78/79, OSNC Nr 1–2/1980, poz. 12).

 

Śmierć pracownika jako zdarzenie powodujące wygaśnięcie stosunku pracy pociąga za sobą obowiązek wypłacenia przez pracodawcę ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy zarówno bieżący, jak i zaległy, w części nieobjętej przedawnieniem (zob. I. Jaroszewska-Ignatowicz, Wynagrodzenie i ekwiwalent za urlop wypoczynkowy, MoPr Nr 4/2004). Ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy należny pracownikowi w roku kalendarzowym, w którym nastąpiło wygaśnięcie stosunku pracy wskutek śmierci pracownika, przysługuje w równych częściach jego małżonkowi i innym członkom rodziny spełniającym warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (zob. uchwała SN z 13.5.1994 r., I PZP 23/94, OSNP Nr 5/1994, poz. 81 oraz wyrok SN z 22.12.1970 r., I PR 520/70, OSNC Nr 7–8/1971, poz. 140).

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Wygaśnięcie stosunku pracy na skutek śmierci pracownika oraz związane z tym świadczenia na rzecz rodziny zmarłego
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny