Właściwość sądu w sprawach z zakresu prawa pracy a zawarcie umowy prorogacyjnej przez strony umowy o pracę

A A A

Zgodnie z art. 461 § 1 KPC powództwo w sprawach z zakresu prawa pracy może być wytoczone bądź przed sąd właściwości ogólnej pozwanego, bądź przed sąd, w którego okręgu praca jest, była lub miała być wykonywana, bądź też przed sąd, w którego okręgu znajduje się zakład pracy. Oznacza to, że w sprawach z zakresu prawa pracy ustawodawca przewidział tzw. właściwość przemienną, pozwalającą powodowi wybrać sąd dla niego dogodnie położony spośród tych, które spełniają ustawowe kryteria, co oznacza znaczne ułatwienie dochodzenia roszczeń dla pracownika. Trzeba jednak zaznaczyć, że w art. 461 § 1 KPC mowa ogólnie o powództwie w sprawach z zakresu prawa pracy, a zatem prawo do takiego wyboru przysługuje także pracodawcy wnoszącemu pozew przeciwko pracownikowi (zob. uchwała SN (7) z 10.5.1982 r., III PZP 12/82, OSNCP Nr 11–12/1982, poz. 159).

Do właściwości sądów rejonowych, bez względu na wartość przedmiotu sporu, należą sprawy z zakresu prawa pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy, o uznanie bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy oraz łącznie z nimi dochodzone roszczenia i o odszkodowanie w przypadku nieuzasadnionego lub naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy, a także sprawy dotyczące kar porządkowych i świadectwa pracy oraz roszczenia z tym związane (zob. postanowienie SA w Gdańsku z 13.8.2013 r., III APz 34/13, niepubl. oraz postanowienie SA w Łodzi z 28.9.2012 r., III APz 32/12, niepubl.). W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd, w którego okręgu ma miejsce zamieszkania strona odwołująca się od decyzji wydanej przez organ rentowy, chyba że przepis odrębny stanowi inaczej (zob. postanowienie SA w Szczecinie z 6.8.2013 r., III AUz 407/13, niepubl.; postanowienie SA w Szczecinie z 22.8.2012 r., III AUz 73/12, niepubl. oraz uchwała SN z 13.7.2012 r., III UZP 2/12, OSNP Nr 23–24/2012, poz. 292). W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których wniesiono odwołanie od decyzji organu emerytalnego określonego przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, wojskowego organu emerytalnego albo organu emerytalnego właściwego w stosunku do funkcjonariuszy Służby Więziennej, właściwy jest sąd, w którego okręgu ma siedzibę ten organ (zob. postanowienie SA w Krakowie z 3.10.2012 r., III AUz 169/12, niepubl.). Natomiast w sprawach, w których nie można określić właściwości sądu według przepisów art. 461 § 1–21 KPC, właściwy jest sąd, w którego okręgu ma siedzibę organ rentowy.

Sąd właściwy może na zgodny wniosek stron przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, rozpoznającemu sprawy z zakresu prawa pracy lub ubezpieczeń społecznych, jeżeli przemawiają za tym względy celowości. Postanowienie w tym przedmiocie może zapaść na posiedzeniu niejawnym. Sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany postanowieniem sądu przekazującego (zob. uchwała SN z 26.1.2012 r., III CZP 86/11, OSNC Nr 7–8/2012, poz. 83).

Na mocy art. 46 § 1 KPC strony mogą umówić się na piśmie o poddanie sądowi I instancji, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy, sporu już wynikłego lub sporów mogących w przyszłości wyniknąć z oznaczonego stosunku prawnego. Sąd ten będzie wówczas wyłącznie właściwy, jeżeli strony nie postanowiły inaczej lub jeżeli powód nie złożył pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym (zob. postanowienie SA w Katowicach z 20.10.2011 r., I ACz 908/11, niepubl.). Strony mogą również ograniczyć umową pisemną prawo wyboru powoda pomiędzy kilku sądami właściwymi dla takich sporów, nie mogą jednak zmieniać właściwości wyłącznej (zob. wyrok SA w Poznaniu z 22.10.2013 r., I ACa 56/13, niepubl.). Określona przez strony w umowie właściwość wyłączna sądów dla rozpoznawania ich spraw oznacza, że właściwość w ten sposób określona eliminuje każdą inną właściwość, a więc także ewentualną właściwość ogólną czy przemienną (zob. postanowienie SN z 29.11.1982 r., I CZ 98/82, niepubl.).

Sąd, do którego wpłynie pozew w sprawie z zakresu prawa pracy z powództwa pracownika, nie jest niewłaściwym miejscowo do rozpoznania tej sprawy, choćby w pozwie nie wskazano okoliczności faktycznych uzasadniających tę właściwość, jeżeli zachodzi którakolwiek z podstaw właściwości określonych w art. 461 § 1 KPC, co powinno być stwierdzone w toku czynności przygotowawczych do rozprawy. Skoro zaś przepis art. 202 zd. pierwsze KPC dotyczy badania (na zarzut pozwanego) niewłaściwości miejscowej sądu, to nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy pozew wpłynął do sądu właściwego. W orzecznictwie wyrażono pogląd, zgodnie z którym w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy szczególna i wyczerpująca regulacja właściwości miejscowej sądu w art. 461 KPC wyłącza każdą właściwość ustalaną zgodnie z przepisami o postępowaniu zwykłym, tj. w szczególności właściwość przemienną i wyłączną. Jest to właściwość przemienna (konkurencyjna) w stosunku do właściwości ogólnej i można ją określić jako szczególny przypadek właściwości wyłącznej, do której art. 46 § 1 KPC nie ma zastosowania (zob. wyrok SN z 20.5.2014 r., I PK 285/13, niepubl.). Przyjęto, że za niedopuszczalnością zawierania w stosunkach pracy umowy o właściwość sądu przemawia także uregulowana w sposób odmienny niż w zwykłym postępowaniu cywilnym możliwość modyfikacji właściwości miejscowej w sprawach pracowniczych. Zgodnie z art. 461 § 3 KPC, sąd właściwy może na zgodny wniosek stron przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli przemawiają za tym względy celowości. Takie rozwiązanie ustawowe oznacza bowiem możliwość zawarcia swoistej umowy o właściwość sądu dopiero po powstaniu sporu, i to pod kontrolą sądu, wyłączając tym samym dopuszczalność uprzedniej modyfikacji tej właściwości w trybie art. 46 § 1 KPC. Tego rodzaju regulacja, będąca wyrazem ochronnej funkcji prawa procesowego w sprawach z zakresu prawa pracy, jest przy tym spójna systemowo, ponieważ w sprawach z zakresu prawa pracy, co do zasady, dopuszczalne jest zawieranie umów procesowych dopiero po powstaniu sporu, np. art. 1105 § 2 pkt 2 KPC, zgodnie z którym umowa wyłączająca jurysdykcję sądów polskich nie może dotyczyć spraw z zakresu prawa pracy, chyba że umowa zostanie zawarta po powstaniu sporu, oraz art. 1164 zd. pierwsze KPC, stanowiący, że zapis na sąd polubowny obejmujący spory z zakresu prawa pracy może być sporządzony tylko po powstaniu sporu i wymaga zachowania formy pisemnej (zob. postanowienie SN z 13.2.2014 r., II PZP 1/13, niepubl.). Jednocześnie przyjęto, że rozpoznanie sprawy przez sąd pracy niewłaściwy miejscowo nie może być samo przez się uznane za uchybienie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poza szczególnymi konkretnymi sytuacjami (zob. wyrok SN z 20.5.2014 r., I PK 285/13, niepubl.).

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Właściwość sądu w sprawach z zakresu prawa pracy a zawarcie umowy prorogacyjnej przez strony umowy o pracę
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny