Uzyskanie prawa do emerytury jako przesłanka dyskryminacji z uwagi na wiek pracownika

A A A

Jakakolwiek dyskryminacja w zatrudnieniu, bezpośrednia lub pośrednia, m.in. ze względu na wiek, jest niedopuszczalna. Obowiązkiem pracodawcy jest przeciwdziałać dyskryminacji w zatrudnieniu, zatem pracownicy powinni być równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych, w szczególności bez względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a także bez względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Dyskryminacja oznacza nierówne traktowanie osób znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej (zob. wyrok SN z 19.10.2010 r., II PK 71/10, niepubl. oraz wyrok SN z 25.5.2000 r., I PKN 661/99, niepubl.). Zróżnicowanie w zatrudnieniu jest natomiast nie tylko możliwe, ale także wskazane wtedy, gdy u jego podstaw znajdują się przesłanki natury obiektywnej, tj. w pełni uzasadnione i usprawiedliwione kryteria prawne, czyli. rodzaj pracy, warunki jej wykonywania, kwalifikacje czy doświadczenie zawodowe. Z dyskryminacją mamy więc do czynienia wtedy, gdy przyczynę dyferencjacji statusu pracownika wyznacza kryterium prawnie zabronione (zob. wyrok SA w Krakowie z 29.10.2014 r., III APa 16/14, niepubl.).

Pomimo istniejącej ochrony prawnej w dalszym ciągu dochodzi do dyskryminowania osób starszych, zarówno w procesie rekrutacji, dostępie do szkoleń oraz awansów, jak i zwalniania z pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego. Dyskryminacja ze względu na wiek dotyka nie tylko jednostek. Ma wpływ na społeczności lokalne i społeczeństwo jako całość. Sam fakt, że wiele osób po ukończeniu określonego roku życia pozostaje poza rynkiem pracy, zwiększa koszty zasiłków wypłacanych przez państwo i zmniejsza wpływy z podatków. Dyskryminacja ze względu na wiek jest doświadczeniem odmiennego traktowania i nieposzanowania osobistych praw i możliwości. Opiera się na stereotypowych przeświadczeniach o naturze jednostki, jej możliwościach i umiejętnościach formułowanych w odniesieniu do wieku. Dyskryminacja ze względu na wiek dotyka osób w różnym wieku, choć w sposób szczególny doświadczana jest przez osoby starsze, przez co przyczynia się do wykluczania ich ze społeczeństwa. Podstawowym przejawem dyskryminacji ze względu na wiek jest zmuszanie osób starszych do przejścia na emeryturę wbrew ich woli (zob. wyrok SR we Wrocławiu z 16.7.2010 r., IV IP 300/09, OSA Nr 4/2012, s. 112–134).

Początkowo w orzecznictwie SN przyjmowano, że uzyskanie przez pracownika prawa do emerytury jest uzasadnioną przyczyną wypowiedzenia przez pracodawcę umowy o pracę na czas nieokreślony, które nie oznacza dyskryminacji pracownika ze względu na wiek (zob. wyrok SN z 29.9.2005 r., II PK 19/05, OSNP Nr 15–16/2006, poz. 236; postanowienie SN z 18.7.2003 r., I PK 210/03, MoPr-wkł. Nr 7/2004, s. 7 oraz wyrok SN z 21.4.1999 r., I PKN 31/99, OSNP Nr 13/2000, poz. 505). W 2009 r., podejmując uchwałę w składzie 7 sędziów, SN wyjaśnił, że osiągnięcie wieku emerytalnego i nabycie prawa do emerytury nie może stanowić wyłącznej przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę (zob. uchwała SN (7) z 21.1.2009 r., II PZP 13/08, MoPr Nr 8/2009, s. 417–426). Zwrócono również uwagę na inny aspekt takich wypowiedzeń, a mianowicie na to, że wypowiedzenie umowy o pracę na czas nieokreślony pracownicy wyłącznie z powodu nabycia przez nią prawa do emerytury na podstawie art. 40 w zw. z art. 50 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.jedn.: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) stanowi dyskryminację ze względu na płeć (zob. uchwała SN (7) SN z 19.11.2008 r., I PZP 4/08, OSNP Nr 13–14/2009, poz. 165). Należy zauważyć, że możliwość przejścia na tzw. wcześniejszą emeryturę jest prawem, z którego osoba uprawniona może, lecz nie musi skorzystać. Co do zasady, osiągnięcie wieku emerytalnego i nabycie prawa do emerytury nie uzasadnia wypowiedzenia stosunku pracy, ponieważ zdarzenia te nie wiążą się z pracą, a w szczególności nie wskazują na nieprzydatność pracownika lub istnienie, związanego z racjonalizacją zatrudnienia, interesu pracodawcy w rozwiązaniu stosunku pracy. Uzasadnienie wypowiedzenia pracownikom w wieku emerytalnym, posiadającym prawo do emerytury, musi się zatem odwoływać do obiektywnych przyczyn leżących po stronie pracownika lub pracodawcy, jak np.: niewłaściwe wykonywanie obowiązków, długotrwałe nieobecności w pracy, redukcja zatrudnienia, ograniczenie działalności zakładu (zob. wyrok SN z 19.3.2008 r., I PK 219/07, OSNP Nr 13–14/2009, poz. 173). Obowiązuje zatem zasada zachowania przez pracowników posiadających prawo do emerytury prawa do pracy, które nie może być naruszane przez dopuszczalność wypowiadania stosunku pracy z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego lub nabycia prawa do świadczenia emerytalnego (zob. wyrok SN z 11.12.2014 r., I PK 120/14, niepubl.).

Uzyskanie prawa do emerytury może być natomiast, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, uznane za usprawiedliwione kryterium wyboru pracownika do zwolnienia uzasadnionego sytuacją ekonomiczną pracodawcy lub innymi obiektywnymi względami (zob. wyrok SN z 8.6.1999 r., I PKN 105/99, OSNP Nr 17/2000, poz. 641). Wymuszona względami ekonomiczno-organizacyjnymi redukcja zatrudnienia uzasadnia wypowiedzenie umów o pracę tylko przy zastosowaniu obiektywnych, równych i sprawiedliwych kryteriów wyboru do zwolnienia z pracy pracowników wytypowanych spośród ogółu zatrudnionych, których dotyczyły przyczyny zmuszające pracodawcę do dokonania zwolnień z pracy (zob. wyrok SN z 10.1.2002 r., I PKN 780/00, niepubl.; wyrok SN z 19.12.1997 r., I PKN 442/97, OSNAPiUS Nr 21/1998, poz. 630). Pracownik zwalniany w trybie indywidualnym z przyczyn, które go nie dotyczą, powinien mieć możliwość dokonania oceny dokonanego mu wypowiedzenia, także w zakresie zastosowanych kryteriów doboru do zwolnienia. Ponieważ przyczyna wypowiedzenia powinna być tak sformułowana, aby pracownik wiedział i rozumiał, z jakiego powodu pracodawca dokonuje wypowiedzenia, w oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony z powodu likwidacji jednego z analogicznych stanowisk pracy, powinna być wskazana nie tylko podstawowa przyczyna wypowiedzenia (likwidacja stanowiska pracy), lecz także przyczyna wyboru pracownika do zwolnienia z pracy (kryteria doboru), chyba że jest oczywista lub znana pracownikowi (zob. wyrok SN z 26.8.2015 r., I PK 93/15; wyrok SN z 11.5.2015 r., III PK 115/14, niepubl.; wyrok SN z 4.3.2015 r., I PK 183/14; wyrok SN z 30.9.2014 r., II PK 283/13; wyrok SN z 10.9.2013 r., I PK 61/13, OSNP Nr 12/2014, poz. 166 oraz wyrok SN z 25.1.2013 r., I PK 172/12, OSNP Nr 4/2014, poz. 52). Takim kryterium może być osiągnięcie wieku emerytalnego, które obecnie nie jest uznawane za kryterium dyskryminujące określoną grupę pracowników (zob. wyrok SN z 14.1.2008 r., II PK 102/07, OSNP Nr 5–6/2009, poz. 61 oraz postanowienie SN z 6.2.2014 r., I PK 239/13, niepubl.). Wytypowanie do zwolnienia pracownika, który po rozwiązaniu stosunku pracy ma zapewnione środki utrzymania w postaci świadczeń emerytalnych, stanowi akceptowane społecznie kryterium wyboru pracownika do zwolnienia, ponieważ nie pozbawia go środków utrzymania, których byłby pozbawiony pracownik nieposiadający uprawnień emerytalnych. Nie jest to rozwiązanie stosunku pracy z uwagi na wiek, a zatem nie stanowi dyskryminacji pracownika, w szczególności jeśli to samo kryterium doboru do zwolnienia przyjęto w stosunku do innych pracowników pracodawcy (zob. wyrok SN z 19.1.2016 r., I PK 72/15, niepubl.).

 

E.S.

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Uzyskanie prawa do emerytury jako przesłanka dyskryminacji z uwagi na wiek pracownika
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny