Tytuł do podlegania ubezpieczeniom społecznym przez członka zarządu spółki prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą, który zawarł z tą spółką umowę o zarządzanie

A A A

Zarządzanie zakładem pracy może być wykonywane na podstawie stosunku pracy, umowy menedżerskiej lub bezpośrednio na podstawie stosunku organizacyjnego łączącego członka zarządu ze spółką.

Kwalifikacja kontraktu menedżerskiego jako umowy o pracę lub umowy prawa cywilnego zależy od okoliczności konkretnego wypadku. Jeżeli kontrakt menedżerski ma charakter umowy o pracę, osoba wykonująca tę umowę podlega ubezpieczeniom społecznym na takich samych zasadach jak inni pracownicy (zob. wyrok SA w Gdańsku z 22.4.2016 r., III AUa 221/16; wyrok SN z 17.2.2015 r., I UK 221/14). Pozostałe kontrakty menedżerskie czy umowy o zarządzanie mogą być wykonywane w ramach działalności gospodarczej. Przyjmuje się, że działalność gospodarcza – art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.jedn: Dz.U. z 2017 r. poz. 1778, dalej jako: SysUbSpołU), której dozwolonym przedmiotem jest zarządzanie, jako tytuł do podlegania przez menedżera ubezpieczeniom społecznym wyprzedza i pochłania wykonywanie umowy menedżerskiej – art. 6 ust. 1 pkt 4 SysUbSpołU (zob. wyrok SN z 24.5.2017 r., I UK 247/16; wyrok SN z 17.5.2016 r., I UK 171/15; postanowienie SN z 20.1.2015 r., I UK 207/14).

W orzecznictwie występowały rozbieżności dotyczące kwestii, z jakiego tytułu podlega ubezpieczeniom społecznym członek zarządu spółki kapitałowej zawierający z tą spółką kontrakt menedżerski w ramach prowadzonej przez siebie pozarolniczej działalności gospodarczej. Twierdzono, że w takiej sytuacji tytułem do podlegania przez menedżera ubezpieczeniom społecznym jest prowadzenie tej działalności (art. 6 ust. 1 pkt 5 SysUbSpołU) (zob. wyrok SN z 4.11.2014 r., I UK 103/14). Powoływano się na generalny pogląd, że art. 20 Konstytucji RP ustanawia zasadę wolności działalności gospodarczej, podlegającej ograniczeniom ustanowionym tylko w ustawie i tylko gdy są konieczne z określonych w niej przyczyn, które jednak nie mogą naruszać istoty tej wolności. Przepisy o działalności gospodarczej nie wskazują, aby umowy menedżerskie były wyłączone z działalności gospodarczej (zob. wyrok SN z 23.6.2009 r., III UK 24/09; wyrok SN z 9.12.2008 r., I UK 138/08).

W ramach drugiej linii orzeczniczej przyjmowano, że każda czynność zarządu jest wykonywana w imieniu zarządzanej spółki, więc występujący w roli przedsiębiorcy-menedżera członek zarządu jako piastun organu osoby prawnej może działać tylko jako jej organ, a więc w jej imieniu i na jej rachunek (zob. wyrok SA w Poznaniu z 25.8.2016 r., III AUa 1090/16). W rezultacie choćby kontrakt menedżerski został zawarty w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez członka zarządu spółki kapitałowej, zarządzanie spółką na podstawie takiego kontraktu nie jest prowadzeniem działalności gospodarczej stanowiącym tytuł podlegania ubezpieczeniu społecznemu określony w art. 6 ust. 1 pkt 5 SysUbSpołU (zob. wyrok SN z 12.11.2014 r., I UK 126/14). Cywilnoprawna umowa o zarządzanie spółką kapitałową (kontrakt menedżerski) ma znaczenie jedynie w zakresie ustalenia wynagrodzenia za wykonywanie funkcji w zarządzie, a także obowiązków dotyczących zarządzania spółką, zakazów w zakresie konkurencji oraz podejmowania innej działalności – dodatkowych w porównaniu do regulacji KSH i wewnętrznego prawa spółki (zob. wyrok SA w Gdańsku z 3.2.2016 r., III AUa 1447/15; wyrok SA w Katowicach z 27.8.2015 r., III AUa 692/14).

W uchwale, której SN nadał moc zasady prawnej oraz ustalił, że przedstawiona wykładnia wiąże od dnia podjęcia uchwały wyjaśniono, iż w spółkach kapitałowych zawarcie kontraktu menedżerskiego z członkiem zarządu kreuje wtórną podstawę powiązania menedżera ze spółką, bowiem podstawowe znaczenie ma powołanie go na członka zarządu tworzące stosunek członkostwa w zarządzie spółki regulowany przepisami KSH i innymi przepisami wewnętrznymi spółki. Nie jest możliwe, aby prowadzenie spraw spółki i reprezentowanie jej odbywało się przez członka zarządu działającego jednocześnie jako piastun organu osoby prawnej i jako przedsiębiorca. Skoro wykonywanie przez członka zarządu spółki kapitałowej kontraktu menedżerskiego nie mieści się w przedmiocie zarejestrowanej przez niego działalności gospodarczej, określonej jako zarządzanie, ponieważ zawarta przez niego ze spółką umowa nie może być faktycznie potraktowana jako umowa o zarządzanie, to należy przyjąć, że tytułem ubezpieczenia społecznego takich osób jest wykonywanie umowy o świadczenie usług na rzecz i w imieniu spółki, do której zgodnie z KC stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. W konsekwencji SN uznał, że tytułem do podlegania ubezpieczeniom społecznym przez członka zarządu spółki akcyjnej, który zawarł z tą spółką umowę o świadczenie usług w zakresie zarządzania w ramach prowadzonej przez siebie pozarolniczej działalności gospodarczej, jest umowa o świadczenie usług (art. 6 ust. 1 pkt 4 SysUbSpołU) (uchwała SN [7] z 17.6.2015 r., III UZP 2/15).

Zważywszy, że o umowach o zarządzanie można mówić wyłącznie wtedy, gdy ich przedmiotem jest wyznaczanie praw i obowiązków w zakresie zarządzania, a więc przekazanie uprawnień i obowiązków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej podmiotu zarządzanego innemu podmiotowi (przejęcie zarządzania w znaczeniu funkcjonalnym), to z tak rozumianych umów o zarządzanie należy wyłączyć cywilnoprawne umowy o zatrudnienie członków zarządów spółek kapitałowych, gdyż ich prawa i obowiązki w zakresie prowadzenia spraw i reprezentacji spółki wynikają przede wszystkim z powołania ich w skład zarządu i przyznania mandatu do pełnienia tych funkcji (zob. wyrok SN z 17.5.2016 r., I UK 171/15; wyrok z 8.3.2016 r., II UK 99/15).

W orzecznictwie podkreśla się, że błędne byłoby stwierdzenie, że po uchwale SN dokonał się zasadniczy zwrot w wykładni, i przyjmuje się, iż kontrakt menedżerski nie może już być ujmowany jako tytuł ubezpieczenia społecznego z art. 6 ust. 1 pkt 5 SysUbSpołU. Zasadą jest to, że tytuł ubezpieczenia jest pochodną zatrudnienia lub działalności podjętej przez ubezpieczonego, z wyjątkiem gdy występuje sytuacja szczególna, czyli gdy ubezpieczony wykonuje pracę, która ma źródło w członkostwie w zarządzie spółki kapitałowej. Funkcja w zarządzie spółki wyklucza osadzenie tytułu ubezpieczeń społecznych w art. 6 ust. 1 pkt 5 SysUbSpołU. Natomiast niebędący członkiem zarządu spółki menedżer, przejmujący zarządzanie może być samodzielny nawet w istotnej części, jednak jego zadania nie obejmują spraw podstawowych, czyli pierwotnego zarządzania spółką, tzn. ustrojowo określonego w ustawie (prawie handlowym). Jest to więc sfera umowy (kontaktu), której istota polega na starannym działaniu, co uprawnia i uzasadnia stosowanie przepisów o zleceniu, a więc również tytułu ubezpieczenia z art. 6 ust. 1 pkt 4 SysUbSpołU (zob. wyrok SN z 24.5.2017 r., I UK 247/16).


E.S.

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Tytuł do podlegania ubezpieczeniom społecznym przez członka zarządu spółki prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą, który zawarł z tą spółką umowę o zarządzanie
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny