Skutki umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy w razie przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę

A A A

Pracodawca może zawrzeć z pracownikiem mającym dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę, umowę o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy. Zgodnie z art. 231 § 1 KP, w razie przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę, staje się on z mocy prawa stroną w dotychczasowych stosunkach pracy.

Z przepisu tego, podobnie jak z art. 3 dyrektywy 2001/23 z 12.3.2001 r. w sprawie zbliżania ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do ochrony praw pracowniczych w przypadku przejęcia przedsiębiorstw, zakładów lub części przedsiębiorstw lub zakładów (Dz.U.
UE.L 2001 Nr 82, poz. 16), wynika, że wprowadza on zasadę automatycznego wstąpienia nowego pracodawcy w prawa i obowiązki pracodawcy poprzedniego, które wynikają z istniejącego stosunku pracy. Rozbieżności w orzecznictwie zrodziła jednak kwestia ustalenia, czy w razie przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę staje się on z mocy prawa stroną w umowie o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy, która została zawarta z poprzednim pracodawcą. Ugruntowany jest pogląd, że w razie niewywiązywania się pracodawcy z obowiązku wypłaty odszkodowania umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy nie przestaje obowiązywać przed upływem terminu, na jaki została zawarta, a pracownik zachowuje roszczenie o odszkodowanie. W żaden bowiem racjonalny sposób nie można przyjąć, że niewykonanie zobowiązania przez jedną stronę może prowadzić do jego wygaśnięcia. Takiego wniosku nie da się wyprowadzić z żadnego przepisu prawa pracy ani z mających zastosowanie przepisów Kodeksu cywilnego o wykonaniu i niewykonaniu umowy wzajemnej (zob. wyrok SN z 5.2.2002 r., I PKN 873/00, OSNP Z. 4/2004, poz. 59 oraz uchwała SN z 11.4.2001 r., III ZP 7/01, OSP Z. 7/2002, poz. 155).

Podstawowym problemem jest rozstrzygnięcie, czy umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy stanowi składnik treści stosunku pracy. Gdyby przyjąć, że tworzy ona treść stosunku pracy, wówczas umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy podlegałaby przejęciu w trybie art. 231 KP, skoro inny pracodawca z mocy prawa staje się stroną w dotychczasowych stosunkach pracy. Pozbawienie jej tej cechy oznaczałaby natomiast, że stronami umowy, o której mowa w art. 1012 § 1 KP, mogą być wyłącznie te podmioty, które ją zawarły, a zatem nie podlega ona sukcesji z art. 231 § 1 KP i wskutek utraty przez jedną ze stron tej umowy statusu pracodawcy w trakcie trwającego nadal stosunku pracy umowa ta wygasa.

W orzecznictwie przyjmuje się, że umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy jest umową wzajemną, której podstawową cechę stanowi zobowiązanie się obu stron w ten sposób, że świadczenie jednej z nich ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej – art. 487 § 2 KC (zob. wyrok SN z 4.11.2014 r., III PK 28/14, niepubl. oraz wyrok SN z 18.1.2013 r., II PK 153/12 niepubl.). W większości orzeczeń podkreśla się, że umowa o zakazie konkurencji po ustaniu zatrudnienia jest odrębną umową od umowy o pracę i innych podstaw nawiązania stosunku pracy. Owa odrębność wyraża się przede wszystkim w wymaganiu zawarcia jej w szczególnej formie, w szczególnych w stosunku do umowy o pracę warunkach jej wykonywania, w tym w specyficznej odpowiedzialności za jej niewykonywanie oraz swoistym unormowaniu odszkodowania za powstrzymanie się od działań konkurencyjnych (zob. wyrok SN z 23.5.2013 r., II PK 266/12, MoPr Nr 9/201, s. 482). Owa odrębność powoduje, że umowę tę można kwalifikować jako umowę z pogranicza prawa pracy i prawa cywilnego (zob. wyrok SN z 23.5.2014 r., II PK 273/13, niepubl. oraz wyrok SN z 2.9.2009 r., II PK 206/08, MoPr Nr 4/2010, s. 198–201). Skoro zaś umowa o zakazie konkurencji nie jest umową z zakresu prawa pracy, to w konsekwencji należałoby uznać, że taka umowa nie tworzy treści stosunku pracy, a w konsekwencji nie podlega regulacji z art. 231 § 1 KP. Zatem przedsiębiorca, który przejmuje zakład pracy, nie jest związany zawartymi wcześniej umowami o zakazie konkurencji (zob. wyrok SN z 11.2.2015 r., I PK 123/14, niepubl.).

W orzecznictwie SN prezentowano również stanowisko, że przejęcie zakładu pracy na warunkach określonych w art. 231 KP powoduje więc ten skutek, że nowy pracodawca staje się stroną stosunku pracy w niezmienionej treści, a więc wstępuje w sytuację prawną dotychczasowego pracodawcy i wiąże go zawarta u poprzedniego pracodawcy umowa o zakazie konkurencji (zob. wyrok SN z 11.1.2015 r., I PK 96/04, niepubl. oraz wyrok SN z 4.2.2008 r., I PK 193/07, OSNP Nr 7–8/2009, poz. 91).

W celu ujednolicenia stanowiska w tej kwestii SN podjął uchwałę, na mocy której przyjęto, że art. 231 § 1 KP nie ma zastosowania do umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy, zawartej z poprzednim pracodawcą (zob. uchwała SN z 6.5.2015 r., III PZP 2/15, MoP Nr 12/2015). Jak stwierdzono, zdecydowanie przeważająca część poglądów doktryny prawa pracy, jak też orzecznictwa SN stoją na stanowisku, że umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy nie uzupełnia treści umowy o pracę. Akceptując te poglądy, nie jest możliwe przyjęcie, że do tej umowy znajduje zastosowanie art. 231 KP. Skutek przejścia z art. 231 KP nie obejmuje bowiem praw i obowiązków wynikających z innych niż stosunek pracy stosunków prawnych, choćby były z nim związane. Racjonalne jest założenie polegające na tym, że to nowy pracodawca powinien decydować o związaniu przejętego pracownika zakazem konkurencji po ustaniu stosunku pracy. Powody, które zdecydowały o jej zawarciu z poprzednim pracodawcą, mogą bowiem nie mieć dla niego żadnego znaczenia.

E.S.

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Skutki umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy w razie przejścia zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny