Pracowniczy obowiązek przestrzegania czasu pracy

A A A

Jednym z podstawowych obowiązków pracownika jest przestrzeganie ustalonego przez pracodawcę czasu pracy. W ramach jego wypełniania pracownik powinien stawić się do pracy o wyznaczonej porze, pozostawać do faktycznej dyspozycji pracodawcy w określonym miejscu i czasie, przestrzegać wyznaczonych przerw w pracy oraz jeśli zajdzie potrzeba pracy w godzinach nadliczbowych – wykonywać pracę w wymiarze przekraczającym ustalone normy (zob. wyrok SN z 16.12.1987 r., I PRN 68/87, OSNC Nr 10/1989, poz. 164). Zgodnie z art. 29 § 3 KP, pracodawca ma obowiązek poinformować pracownika na piśmie, nie później niż w ciągu 7 dni od dnia zawarcia umowy o pracę m.in.: o obowiązującej go dobowej i tygodniowej normie czasu pracy, a jeżeli pracodawca nie ma obowiązku ustalenia regulaminu pracy – dodatkowo o porze nocnej oraz przyjętym sposobie potwierdzania przez pracowników przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności w pracy. Konieczność przestrzegania czasu pracy wynika również z pracowniczego obowiązku świadczenia pracy, nie świadczy zaś pracy pracownik, który w ogóle nie podjął pracy lub część dnia opuścił, jak również pracownik obecny w zakładzie pracy, jeżeli z przyczyn zawinionych przestaje realizować swoje obowiązki (zob. wyrok SN z 22.2.1990 r., I PRN 7/90, niepubl.).

 

Pracownik może powstrzymać się od wykonywania pracy tylko w przypadku łącznego wystąpienia przesłanek określonych w art. 210 § 1 KP, czyli wówczas, gdy warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy oraz stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia pracownika (zob. wyrok SN z 11.5.2006 r., I PK 191/05, OSNP Nr 9–10/2007, poz. 128). Jednak skuteczne zwolnienie pracownika z obowiązku świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia przesądza o tym, że pracownik, który nie wyraża zgody na cofnięcie oświadczenia woli w tym przedmiocie, nie jest obowiązany do podporządkowania się poleceniom pracodawcy świadczenia pracy we wskazanym miejscu i terminie (zob. wyrok SN z 5.7.2005 r., I PK 176/04, OSNP Nr 9–10/2006, poz. 154). Nieprzestrzeganie ustalonych norm czasu pracy wiąże się z poniesieniem określonych w przepisach prawa pracy konsekwencji, pracownik musi się liczyć z otrzymaniem wypowiedzenia umowy o pracę (zob. wyrok SN z 7.2.2007 r., I PK 221/06, Pr.Pracy 6/2007), a nawet rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia. Pracodawca może bowiem rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w razie ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych, przy czym rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika nie może nastąpić po upływie 1 miesiąca od uzyskania przez pracodawcę wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy. O zwolnieniu w trybie art. 52 § 1 KP decyduje jednostkowy czyn, a nie przebieg dotychczasowej pracy (zob. wyrok SN z 2.12.2004 r., I PK 86/04, MoP Nr 14/2005).

 

Pracownik narusza podstawowe obowiązki pracownicze, gdy bez zgody pracodawcy w godzinach przeznaczonych na pracę wykonuje inne czynności np. związane z prywatną działalnością gospodarczą (zob. wyrok SN z 15.2.2006 r., II PK 134/05, OSNP Nr 1–2/2007, poz. 6). Działanie takie może stanowić podstawę rozwiązania umowy o pracę na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 KP (zob. wyrok SN z 5.6.2007 r., I PK 5/07, OSNP Nr 15–16/2008, poz. 212 oraz wyrok SN z 8.5.1997 r., I PKN 129/97, OSNP Nr 6/1998, poz. 177).

 

Za naruszenie czasu pracy uznawane jest również samowolne opuszczenie stanowiska pracy (zob. wyrok SN z 22.12.1998 r., I PKN 507/98, OSNP Nr 4/2000, poz. 132 oraz wyrok SN z 6.2.1997 r., I PKN 72/96, OSNP Nr 23/1997, poz. 460). Przy ocenie, czy opuszczenie miejsca pracy stanowiło ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych, należy wziąć pod rozwagę towarzyszące temu okoliczności, zwłaszcza stan świadomości i woli pracownika (zob. wyrok SN z 1.10.1997 r., I PKN 300/97, OSNP Nr 14/1998, poz. 424). W szczególności ocena winy pracownika, który wbrew poleceniom przełożonego opuścił stanowisko po 40 godzinach pracy, nie może pomijać obowiązków pracodawcy w zakresie organizowania pracy w sposób zapewniający jej bezpieczne i higieniczne warunki (zob. wyrok SN z 29.6.2000 r., I PKN 718/99, OSNP Nr 1/2002, poz. 12).

 

Pracodawca jest obowiązany udzielić na żądanie pracownika i w terminie przez niego wskazanym nie więcej niż 4 dni urlopu w każdym roku kalendarzowym. Pracownik zgłasza żądanie udzielenia urlopu najpóźniej w dniu rozpoczęcia urlopu, jednak zachowanie pracownika polegające na opuszczeniu miejsca pracy, po wystosowaniu żądania urlopu po kilku godzinach świadczenia pracy w tym właśnie dniu, należy traktować jako bezprawne, tj. naruszające podstawowy obowiązek pracowniczy w postaci konieczności przestrzegania ustalonego u pracodawcy czasu pracy (zob. wyrok SN z 7.2.2008 r., II PK 162/07, niepubl.). Rozpoczęcie bowiem urlopu na żądanie, bez oczekiwania na decyzję o udzieleniu pracownikowi urlopu, może być uznane za nieusprawiedliwioną nieobecność w pracy, będącą ciężkim naruszeniem podstawowych obowiązków pracowniczych w rozumieniu art. 52 § 1 pkt 1 KP (zob. wyrok SN z 16.9.2008 r., II PK 26/08, OSNP Nr 3–4/2010, poz. 36 oraz wyrok SN z 3.4.2001 r., I PKN 587/00, PPiPS Nr 12/2002, poz. 25; pogląd przeciwny: zob. wyrok SN z 26.1.2005 r., II PK 197/04, OSNP Nr 17/2005, poz. 271).

 

W przypadku niestawienia się do pracy pracownik obowiązany jest zawiadomić zakład pracy o przyczynie w sposób przewidziany w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 15.5.1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz.U. Nr 60, poz. 281). Zaniedbywanie tego obowiązku jest uchybieniem pracowniczym mogącym usprawiedliwiać skorzystanie przez zakład pracy, przy uwzględnieniu okoliczności konkretnego przypadku, z uprawnień przyznanych mu przez przepisy prawa pracy, w tym art. 52 KP (zob. wyrok SN z 14.12.2000 r., I PKN 150/00, OSNP Nr 15/2002, poz. 357 oraz wyrok SN z 15.3.1977 r., I PRN 21/77, niepubl.), nawet w przypadku jednorazowej nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy (zob. wyrok SN z 22.9.1999 r., I PKN 270/99, OSNP Nr 2/2001, poz. 40). Natomiast pracownikowi, który usprawiedliwił nieobecność w pracy z opóźnieniem, nie można zasadnie zarzucić opuszczenia pracy bez usprawiedliwienia. Nieusprawiedliwienie w terminie nieobecności w pracy i opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia stanowią odmienne rodzajowo naruszenia obowiązków pracowniczych (zob. wyrok SN z 4.8.1999 r., I PKN 126/99, OSNP Nr 20/2000, poz. 752 oraz wyrok SN z 4.12.1997 r., I PKN 416/97, OSNP Nr 20/1998, poz. 596).

 

Warto też wskazać, że naruszenie podstawowych obowiązków przez każdego pracownika, w tym w szczególności przez pełniącego funkcję kierowniczą, w zakresie sprawowania prawidłowego i rzetelnego nadzoru nad ewidencjonowaniem czasu pracy stanowi rażące pogwałcenie powinności pracowniczych, które ze względu na rodzaj i wagę naruszanych przezeń obowiązków pracowniczych może uzasadniać skuteczne wypowiedzenie zmieniające także pracownikowi korzystającemu z tytułu wzmożonej ochrony trwałości stosunku pracy (zob. wyrok SN z 21.8.2008 r., II PK 365/07, niepubl.).

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Pracowniczy obowiązek przestrzegania czasu pracy
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny