Orzeczenie niezdolności do pracy z powodu choroby – świadczenia przysługujące pracownikowi, konsekwencje podjęcia pracy w tym okresie

A A A

Osobom objętym ubezpieczeniem chorobowym, w razie niezdolności do pracy z powodu choroby, wypłacane jest świadczenie w postaci zasiłku chorobowego. Podstawowym dowodem stwierdzającym czasową niezdolność do pracy z powodu choroby jest zaświadczenie lekarskie, wystawione przez podmiot uprawniony, samo zaświadczenie zaś powinno być wystawione na odpowiednim druku i zawierać stosowną treść, w tym okres orzeczonej niezdolności do pracy.

Skutkiem analizy przez lekarza orzecznika ZUS dokumentacji medycznej i przeprowadzonego badania ubezpieczonego może być określenie wcześniejszej daty ustania niezdolności do pracy niż orzeczona w zaświadczeniu lekarskim. Powoduje to utratę ważności zaświadczenia lekarskiego za okres przypadający od tej daty. Fakt ten może też zostać stwierdzony poza procedurą kontrolną organu rentowego, w drodze analizy dokumentacji medycznej i badania pacjenta przez lekarza mającego uprawnienie do wystawiania tego rodzaju zaświadczeń. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ZasiłU ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. W praktyce orzeczniczej ZUS oraz sądów powszechnych przepis ten jest stosowany jako podstawa prawna do orzekania o utracie zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia również w sytuacji, gdy ubezpieczony uprawniony do zasiłku chorobowego na czas niezdolności do pracy orzeczonej na podstawie zaświadczenia lekarskiego podjął pracę zarobkową przed upływem okresu orzeczonej w tym zaświadczeniu niezdolności do pracy, dlatego że uzyskał od lekarza posiadającego wymaganą przepisami specjalizację i uprawnienie do orzekania o zdolności do pracy, zaświadczenie o zdolności do wykonywania pracy od daty wcześniejszej niż ostatni dzień okresu uprzednio orzeczonej niezdolności do pracy, w związku z którą ubezpieczony pobierał zasiłek chorobowy.

W art. 17 ust. 1 ZasiłU wyszczególniono dwie przesłanki utraty prawa do zasiłku chorobowego: wykonywanie – w okresie orzeczonej niezdolności do pracy – pracy zarobkowej lub wykorzystywanie zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia (zob. wyrok SN z 3.10.2008 r., II UK 26/08, niepubl.; wyrok SN z 6.2.2008 r., II UK 10/07, OSNAPiUS Nr 9–10/2009, poz. 123; wyrok SN z 5.4.2005 r., I UK 370/04, OSNAPiUS Nr 21/2005, poz. 32; wyrok SN z 20.1.2005 r., II UK 154/04, OSNAPiUS Nr 19/2005, poz. 307). Do utraty prawa do zasiłku wystarczy zaistnienie jednej z nich (zob. wyrok SN z 3.3.2010 r., III UK 71/09, niepubl.). Podkreślić należy, że prawo do świadczeń z ubezpieczenia społecznego nie wynika z faktu zachorowania ubezpieczonego, lecz ze związanej z chorobą niemożności zarobkowania, a samo świadczenie ma za zadanie rekompensowanie utraconych w wyniku tej niemożności dochodów. Jeśli zatem ubezpieczony w okresie choroby wykonuje pracę zarobkową, nie można mówić o niemożności zarobkowania, w rezultacie prawo do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego jest wyłączone (zob. uchwała SN z 17.2.2016 r., III UZP 15/15, Biul.SN 2/2016, poz. 22).

Pod pojęciem pracy zarobkowej na gruncie art. 17 ust. 1 ZasiłU należy rozumieć wszelką aktywność ludzką, która zmierza do uzyskania zarobku, w tym wykonywanie różnych czynności na podstawie różnych stosunków prawnych, m.in.: stosunku pracy, stosunków o charakterze cywilnoprawnym, a także prowadzenie własnej działalności gospodarczej (zob. wyrok SN z 5.6.2008 r., III UK 11/08, niepubl.; wyrok SN z 9.10.2006 r., II UK 44/2006, OSNAPiUS Nr 19–20/2007, poz. 295; wyrok SN z 5.4.2005 r. I UK 370/04, OSNAPiUS Nr 21/2005, poz. 342; wyrok SN z 20.1.2005 r., I UK 154/2004, OSP Nr 4/2006, poz. 43; wyrok SN z 19.7.2001 r., II UKN 494/2000, OSNP Nr 9/2003, poz. 234 oraz wyrok SN z 14.4.2000 r., II UKN 513/99, OSNAPiUS Nr 20/2001, poz. 627).

Przyjmuje się, że utrata prawa do zasiłku chorobowego dotyczy tylko okresu objętego zaświadczeniem (zwolnieniem) lekarskim, w którym nastąpiło podjęcie pracy zarobkowej, a nie całego okresu zasiłkowego (zob. wyrok SN z 25.2.2008 r., I UK 249/07, OSNAPiUS Nr 11–12/2009, poz. 152). Nie ma przy tym znaczenia dowód na okoliczność, czy wykonywanie pracy zarobkowej w okresie niezdolności do pracy miało wpływ na stan zdrowia ubezpieczonego (zob. wyrok SN z 6.2.2008 r., II UK 10/07, OSNAPiUS Nr 9–10/2009, poz. 123), nie jest też konieczna ocena, czy wykonywana praca była niezgodna z celem zwolnienia lekarskiego (zob. wyrok SN z 3.10.2008 r., II UK 26/08, niepubl oraz wyrok SN z 9.10.2006 r., II UK 44/06, OSNAPiUS Nr 19–20/2007, poz. 295). Wykonywanie (każdej) pracy zarobkowej, niezależnie od jej wpływu na stan zdrowia ubezpieczonego, stanowi samodzielną przesłankę utraty prawa do zasiłku chorobowego (zob. wyrok SN z 25.4.2013 r., I UK 606/112, niepubl.).

Może jednak dojść do sytuacji, kiedy nastąpi rezygnacja ze zwolnienia lekarskiego, która może się dokonać, albo per facta concludentia przez przyjście ubezpieczonego do pracy, albo w sposób formalny przez wydanie opinii o stanie zdrowia, w której lekarz stwierdzi, że stan ten nie ma już wpływu na zdolność do pracy. Rezygnacja ze zwolnienia lekarskiego przez ubezpieczonego nie jest czynnością zabronioną. Otrzymanie i wykorzystanie zwolnienia lekarskiego z powodu czasowej niezdolności do pracy jest prawem ubezpieczonego, a nie jego obowiązkiem (zob. uchwała SN z 17.2.2016 r., III UZP 15/15, Biul.SN 2/2016, poz. 22). Obowiązek powstrzymywania się od pracy przez cały okres zwolnienia i zakaz wcześniejszego dopuszczania pracownika do pracy wynika tylko z ustawy z 5.12.2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 947).

Należy wskazać, że art. 17 ust. 1 ZasiłU jest sankcją za zrealizowany zamiar nadużycia prawa do zwolnienia lekarskiego i zasiłku chorobowego. Przepis ten nie może zatem być stosowany, jeśli takiego zamiaru nie było, a więc gdy ubezpieczony – w związku z uzyskaniem zaświadczenia właściwego lekarza o odzyskaniu zdolności do pracy – skrócił okres zwolnienia, podejmując pracę zarobkową, o czym powiadomiono organ rentowy celem dokonania weryfikacji okresu, za jaki przysługuje zasiłek chorobowy (zob. uchwała SN z 17.2.2016 r., III UZP 15/15, Biul.SN 2/2016, poz. 22).

Powzięcie przez pracodawcę informacji, że doszło do nadużycia korzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, co do zasady, samo w sobie nie może być zakwalifikowane jako ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia (zob. wyrok SN z 13.11.1991 r., I PRN 51/91, OSA Nr 11/1992, poz. 4 oraz wyrok SN z 1.7.1999 r., I PKN 136/99, OSNAPiUS Nr 18/2000, poz. 690; inaczej zob. wyrok SN z 19.1.1998 r., I PKN 477/97, OSNAPiUS Nr 23/1998, poz. 685). Jednakże pracownik, który w czasie zwolnienia lekarskiego podejmuje czynności sprzeczne z jego celem, jakim jest odzyskanie zdolności do pracy, a zwłaszcza czynności prowadzące do przedłużenia nieobecności w pracy, godzi w dobro pracodawcy i działa sprzecznie ze swoimi obowiązkami (lojalność wobec pracodawcy; obowiązek świadczenia pracy i usprawiedliwienia nieobecności). W konkretnych przypadkach takie zachowanie pracownika może zostać uznane za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych (zob. wyrok SN z 11.6.2003 r., I PK 208/02, MoPr wkł. Nr 2/2004, poz. 1).

 

E.S.

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Orzeczenie niezdolności do pracy z powodu choroby – świadczenia przysługujące pracownikowi, konsekwencje podjęcia pracy w tym okresie
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny