Opłacenie i oskładkowanie koszów noclegu pracownika w miejscu pracy

A A A

Zasadą powinno być, że pracownik za swoją pracę otrzymuje wynagrodzenie (świadczenie pieniężne), a nieodpłatne świadczenia stanowią wyjątek od tej zasady, uzasadniony między innymi względami praktycznymi, w tym ekonomicznymi, np. ze względu na ulgi przy grupowym ubezpieczeniu, zakwaterowaniu czy przy zbiorczych pakietach medycznych. W przypadku pracy wymuszającej czasowe zamieszkanie pracownika poza jego centrum życiowym wynagrodzenie powinno bowiem być tak określone, aby uwzględniało taki życiowo uciążliwy charakter pracy, konieczne jest bowiem takie ustalenie wynagrodzenia, aby odpowiadało rodzajowi wykonywanej pracy – art. 78 § 1 KP, i było godziwe – art. 13 KP (zob. uchwała SN z 19.11.2008 r., II PZP 11/08; OSNP Nr 13–14/2009, poz. 166).

 

Podstawowym kryterium, które powinno być stosowane przy ustalaniu, czy nieodpłatne świadczenie pracodawcy stanowiło przychód ze stosunku pracy, jest wystąpienie po stronie pracownika przysporzenia, w postaci nabycia wymiernej korzyści majątkowej lub wymiernego zaoszczędzenia wydatku. To ostatnie może występować, gdy pracownik wyraził uprzednią zgodę na przyjęcie nieodpłatnego świadczenia od pracodawcy poprzez przyjęcie zaproponowanych warunków umowy o pracę uwzględniających takie świadczenie, co sprawia, że pracownik traktuje je jako – stanowiący część dochodu – element wynagrodzenia za pracę. Zgoda na skorzystanie ze świadczenia wyraża bowiem ocenę pracownika, że świadczenie – z punktu widzenia jego sytuacji zawodowej, życiowej, rodzinnej – jest celowe i przydatne, leży w jego interesie (zob. uchwała SN z 10.12.2015 r., III UZP 14/15; wyrok TK z 8.7.2014 r., K 7/13, OTK ZU Nr 7A/2014 r., poz. 69). Świadczenia poniesione przez pracodawcę z tego tytułu na rzecz pracownika powodują określony „ubytek” w majątku pracodawcy, powiększając o taką samą kwotę majątek pracownika, w innej sytuacji bowiem musiałby pokryć on ten wydatek sam, wobec czego są konkretnym dla takiego pracownika przysporzeniem (zob. postanowienie SN z 27.3.2018 r., I UK 328/17; wyrok SN z 1.3.2017 r., II BU 5/16; wyrok SN z 3.12.2013 r., I UK 156/13, OSNP Nr 2/2015, poz. 25; wyrok SN z 23.4.2013 r., I UK 600/12, OSNP Nr 2/2014, poz. 28).

Należy podkreślić, że przepisy prawa nie obligują pracodawcy do zapewnienia pracownikowi miejsca zamieszkania, w którym będzie zaspokajał swoje potrzeby bytowe. Jest to sfera prywatna pracownika, realizowana poza godzinami pracy i poza dyspozycją pracodawcy. Jedynym wyjątkiem jest podróż służbowa, podczas której pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy, a wymuszony nią nocleg poza miejscem zamieszkania nie jest wpisany w umówiony charakter pracy. Zakwaterowanie pracowników w miejscu wykonywania obowiązków pracowniczych nie jest związane z samym procesem pracy, jak jest to np. w przypadku przygotowania stanowiska pracy wraz z urządzeniami, narzędziami i materiałami. Udostępniony lokal nie jest „narzędziem” pracy, którego koszty obciążałyby pracodawcę, ale służy realizacji pozapracowniczych potrzeb życiowych. W rezultacie przyjmuje się, że zakwaterowanie pracownika na koszt pracodawcy stanowi świadczenie w naturze, którego wartość pieniężna jest przychodem pracownika ze stosunku pracy uwzględnianym w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne (zob. postanowienie SN z 24.4.2018 r., I UK 102/18; wyrok SN z 29.11.2017 r., I UK 99/17; postanowienie SN z 13.9.2017 r., I UK 505/16; wyrok SN z 8.3.2016 r., II UK 96/15; uchwała SN z 10.12.2015 r., III UZP 14/15; wyrok SN z 18.4.2013 r., II UK 258/12, OSNP Nr 7/2014, poz. 104; wyrok SN z 19.11.2012 r., II UK 96/12; wyrok SN z 12.9.2012 r., II UK 45/12, OSNP Nr 15–16/2013, poz. 189).

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że skorzystanie przez pracownika mobilnego z opłaconego przez pracodawcę noclegu nie jest przysporzeniem majątkowym na rzecz pracownika o indywidualnie określonej wartości i nie stanowi „innego nieodpłatnego świadczenia” w rozumieniu art. 12 ust. 1 z 26.7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.jedn.: Dz.U. z 2018 r. poz. 1509; dalej jako: PDOFizU), gdyż nie poddaje się kryterium pozostawania w interesie pracownika (zob. uchwała NSA z 24.10.2011 r., II FPS 7/10; uchwała NSA z 24.5.2010 r., II FPS 1/10; uchwała NSA z 18.11.2002 r., II FPS 9/02). W szczególności dotyczy to stwierdzenia, że jeżeli nieodpłatne świadczenie zostało przyjęte jako warunek niezbędny do zgodnego z prawem wykonania pracy, to po stronie pracownika nie pojawia się korzyść, która mogłaby być objęta podatkiem dochodowym. Zapewnienie noclegów pracownikom leży bowiem wyłącznie w interesie pracodawcy, a nie pracowników, którzy swoje potrzeby mieszkaniowe zaspokajają w innym miejscu i w inny sposób oraz którzy – gdyby nie konieczność wywiązania się z obowiązków wynikających z umowy o pracę – nie mieliby powodu do ponoszenia kosztu takich noclegów (zob. wyrok NSA z 23.7.2015 r., II FSK 1689/13; wyrok NSA z 2.10.2014 r., II FSK 2387/12).

Przedmiotem PDOFizU jest podatek od dochodu, a zatem od kwoty przychodu pomniejszonej o koszty przychodu, czyli o wydatek poniesiony w celu uzyskania przychodu. W przypadku stosunku pracy jako źródła przychodu kwota z tego tytułu ma charakter zryczałtowany, a więc ze swej istoty nie uwzględnia wszystkich kosztów poniesionych w celu uzyskania przychodu. Można więc przyjąć, że wyłączenie z podstawy opodatkowania wartości określonych świadczeń oznacza, że ustawodawca traktuje je jako surogat kosztów uzyskania przychodu, a co za tym idzie niektóre wartości objęte art. 21 ust. 1 PDOFizU nie są traktowane przez ustawodawcę jako dochód pracownika (zob. wyrok TK z 8.7.2014 r., K 7/13, OTK ZU Nr 7A/2014 r., poz. 69). Nie jest to jednakże równoznaczne z tym, że nie stanowią one jego przychodu w rozumieniu art. 12 ust. 1 PDOFizU. Zatem wykładnia funkcjonalna prowadzi do wniosku, że art. 21 ust. 1 PDOFizU nie modyfikuje pojęcia „przychód” wynikającego z art. 12 ust. 1 PDOFizU, a co więcej, że definiuje on niektóre „inne nieodpłatne świadczenia” (przychody). W art. 21 ust. 1 pkt 19 PDOFizU wymienia się – jako wolną od podatku – wartość świadczeń ponoszonych przez pracodawcę z tytułu zakwaterowania pracowników do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 500 zł. Wartość ta jest przychodem pracownika, tyle że do określonej kwoty – w ujęciu faktycznym – traktowanym (na potrzeby podatkowe) jako koszt uzyskania przychodu (zob. uchwała SN z 10.12.2015 r., III UZP 14/15).

O ile na gruncie PDOFizU i ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 1778, dalej jako: SysUbSpołU) pojęcie „przychód” jest wspólne, o tyle przepisy prawa ubezpieczeń zawierają autonomiczne unormowania dotyczące wyłączenia z podstawy wymiaru składek niektórych rodzajów przychodów. Na mocy delegacji zawartej w art. 21 SysUbSpołU wyłączeniu z podstawy wymiaru składek podlegają wymienione w § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18.12.1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (t.jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1949), przychody ujęte w art. 12 ust. 1 PDOFizU, a do nich nie należy wartość świadczeń ponoszonych przez pracodawcę z tytułu zakwaterowania pracowników, co przesądza o tym, że tego rodzaju nieodpłatne świadczenie podlega „oskładkowaniu” (zob. postanowienie SN z 24.4.2018 r., I UK 102/18; postanowienie SN z 27.3.2018 r. I UK 329/17; postanowienie SN z 20.3.2018 r. I UK 221/17; postanowienie SN z 13.10.2017 r., I UK 505/16; uchwała SN z 10.12.2015 r., III UZP 14/15).

W orzecznictwie SN podkreśla się, że w polskim porządku nie istnieje zasada spójności orzecznictwa sądów administracyjnych i powszechnych. Co najwyżej można twierdzić, że w celu zachowania spójności systemu dopuszczalny jest postulat zachowania zbieżności wypowiedzi jurydycznych. Nie istnieją jednak instrumenty prawne dające możliwość wypracowania jednolitości wypowiedzi orzeczniczych sądów administracyjnych i powszechnych (zob. postanowienie SN z 27.3.2018 r., I UK 328/17; wyrok SN z 29.11.2017 r., I UK 99/17).

Wymienione w tekście orzeczenia SN bez podanego miejsca publikacji są dostępne na stronie internetowej: www.sn.pl, a NSA na: orzeczenia.nsa.gov.pl

 


 

E.S.

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Opłacenie i oskładkowanie koszów noclegu pracownika w miejscu pracy
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny