Odprawa rentowa lub emerytalna

A A A

Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia (zob. wyrok SN z 26.7.2012 r., I PK 24/12).

Przejściem na emeryturę w rozu­mie­niu art. 921 KP jest zmiana statusu pracownika lub pracownika-emeryta na status wyłącznie emeryta (zob. wyrok SN z 14.6.2012 r., I PK 229/11; wyrok SN z 13.1.2011 r., III PK 18/10; wyrok SN z 11.10.2007 r., III PK 40/07). Ustanie stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę w rozumieniu art. 921 KP nie jest tym samym, czym rozwiązanie stosunku pracy z powodu przejścia na emeryturę lub rentę. Nabycie prawa do jednego z tych świadczeń nie musi wobec tego stanowić przyczyny rozwiązania stosunku pracy (zob. wyrok SN z 26.11.2013 r., II PK 60/13; wyrok SN z 16.6.2011 r., I PK 269/10). W rezultacie wygaśnięcie stosunku pracy wskutek upływu czasu, na jaki zawarto umowę o pracę, nie wyklucza jego związku z przejściem na emeryturę (zob. wyrok SN z 28.7.1999 r., I PKN 174/99, OSNP Nr 21/2000, poz. 786).

Warunkiem nabycia świadczenia jest zaistnienie związku między ustaniem stosunku pracy a nabyciem prawa do emerytury, jednak związek ten jest ujmowany szeroko. Związek ten może mieć charakter przyczynowy (zob. wyrok SA w Gdańsku z 6.2.2013 r., III APa 30/12), czasowy bądź czasowo-przyczynowy. Przy czym przypadkowy związek czasowy między ustaniem stosunku pracy a nabyciem prawa do emerytury nie może być potraktowany jako „przejście na emeryturę” w rozumieniu art. 921 § 1 KP (zob. wyrok SN z 4.2.2011 r., II PK 149/10; wyrok SN z 24.4.2007 r., I PK 281/06). Między rozwiązaniem stosunku pracy a nabyciem prawa do świadczenia może zachodzić także związek funkcjonalny, gdy rozwiązanie stosunku pracy następuje przed spełnieniem warunków uprawniających do emerytury lub renty inwalidzkiej, ale nabycie prawa do jednego z tych świadczeń i przyznanie świadczenia po ustaniu zatrudnienia jest konsekwencją sytuacji bezpośrednio poprzedzającej rozwiązanie stosunku pracy (zob. wyrok SN z 25.5.2016 r., II PK 130/15, MoPr Nr 8/2016, s. 420–421; wyrok SN z 8.12.2015 r., I PK 345/14; wyrok SN z 1.4.2015 r. II PK 136/14; wyrok SN z 4.2.2011 r., II PK 149/10; wyrok SN z 8.12.1993 r., I PRN 111/93, OSNC Nr 12/1994, poz. 243; uchwała SN z 7.1.2000 r., III ZP 18/99, OSNAPiUS Nr 24/2000, poz. 888).

W dotychczasowym orzecznictwie SN niejednokrotnie przyjmowano wprost, że rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika z winy pracodawcy nie może być uznane za ustanie stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę, wobec czego pracownikowi nie przysługuje odprawa pieniężna, choćby przed rozwiązaniem stosunku pracy posiadał ustalone prawo do emerytury (zob. wyrok SN z 16.11.2000 r., I PKN 81/00, OSNAPiUS Nr 11/2002, poz. 265). Związek taki był wykluczany również w razie wygaśnięcie umowy o pracę wskutek porzucenia pracy (zob. wyrok SN z 24.5.2001 r., I PKN 414/00, OSNP Nr 6/2003, poz. 151) oraz wówczas gdy pracodawca rozwiązuje z pracownikiem umowę o pracę bez wypowiedzenia z jego winy z powodu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych stosunek pracy (zob. postanowienie SN z 2.12.2011 r., III PK 48/11; wyrok SN z 26.11.2013 r., II PK 60/13). Prezentowany był również pogląd, że art. 921 § 1 KP uzależnia prawo do tej odprawy od przejścia na emeryturę lub rentę w związku z ustaniem stosunku pracy, bez względu na jego przyczynę (zob. wyrok SN z 2.3.2010 r., II PK 239/09). Rozbieżności te zostały rozstrzygnięte przez SN, który w uchwale odnoszącej się do pracownika samorządowego uznał, że rozwiązanie umowy o pracę w trybie art. 52 § 1 KP nie wyłącza samo w sobie prawa do odprawy w związku z przejściem pracownika na emeryturę lub rentę. Podkreślono jednak, że pracownik, z którym rozwiązano umowę o pracę w tym trybie, nie zawsze taką odprawę otrzyma. Roszczenie pracownika, który dopuścił się ciężkiego naruszenia swoich podstawowych obowiązków lub też w inny sposób doprowadził do powstania możliwości skorzystania przez pracodawcę z rozwiązania umowy o pracę w trybie „dyscyplinarnym”, będzie podlegało ocenie sądu przez pryzmat art. 8 KP. Sądy będą zatem mogły, po przeanalizowaniu okoliczności całej sprawy, dojść do wniosku, że roszczenie pracownika narusza społeczno-gospodarcze przeznaczenie prawa lub też zasady współżycia społecznego w świetle naruszeń, jakich się dopuścił, w takiej sytuacji sądy winne zatem oddalić roszczenie pracownika (zob. wyrok SN z 22.11.2017 r., II PK 316/15; uchwała SN [7] z 28.6.2017 r., III PZP 1/17).

W art. 921 § 1 KP został ustalony minimalny standard uprawnień płacowych pracownika z tytułu rozwiązania stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę lub rentę. Przewidziana w tym przepisie odprawa emerytalna lub rentowa jest świadczeniem powszechnym, ustawowo gwarantowanym, a jej wysokość odpowiada jednomiesięcznemu wynagrodzeniu za pracę pracownika i jest niezależna od posiadanego przez uprawnionego stażu zatrudnienia. W układach zbiorowych pracy i regulaminach wynagradzania można jednak ukształtować zasady nabywania prawa do tego świadczenia i ustalania jego wysokości w sposób korzystniejszy dla pracowników od wynikającego z powołanego przepisu (zob. wyrok SN z 9.12.2015 r., I PK 1/15; wyrok SN z 6.5.2003 r., I PK 223/02, Prok.i Pr.-wkł. Nr 1/2004). Jeżeli jednak roszczenie o odprawę emerytalną uregulowaną w układzie zbiorowym pracy okaże się nieuzasadnione, sąd obowiązany jest ocenić to żądanie na podstawie przepisów powszechnie obowiązujących (zob. wyrok SN z 29.6.2010 r., I PK 33/10, OSNP Nr 23––24/2011, poz. 293).

Choć odprawy emerytalne (rentowe) nie zostały normatywnie zakwalifikowane do wynagrodzeń za pracę, jako „inne świadczenia” podlegają ochronie na równi z wynagrodzeniem za pracę (zob. wyrok SN z 17.2.2004 r., I PK 217/03, OSNP Nr 24/2004, poz. 419). Pracownik nie może zrzec się prawa do odprawy emerytalnej (rentowej). Taka czynność jako sprzeczna z prawem musiałaby być uznana za nieważną (zob. wyrok SN z 14.6.2012 r., I PK 229/11; wyrok SN z 17.2.2005 r., II PK 235/04). Strony umowy o pracę nie mogą również, bez naruszenia, określonej w art. 18 § 1 i 2 KP, zasady uprzywilejowania pracownika, zawierać porozumienia, na mocy którego pracownik zostanie pozbawiony – przysługującej mu na podstawie postanowień zakładowego układu zbiorowego pracy – odprawy emerytalnej, przewyższającej wysokość odprawy uregulowanej w art. 921 KP (zob. wyrok SN z 16.3.2017 r., I PK 110/16, MoPr Nr 5/2017, s. 262–264).

Wymienione w tekście orzeczenia SN bez podanego miejsca publikacji są dostępne na stronie internetowej: www.sn.pl, sądów apelacyjnych zaś na: orzeczenia.ms.gov.pl

 

E.S.

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Odprawa rentowa lub emerytalna
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny