Ocena wysokości wynagrodzenia uzgodnionego przez strony stosunku pracy na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych

A A A

Pracownik ma prawo do godziwego wynagrodzenia za pracę. Warunki realizacji tego prawa określają przepisy prawa pracy oraz polityka państwa w dziedzinie płac, w szczególności poprzez ustalanie minimalnego wynagrodzenia za prac. Zgodnie z art. 78 § 1 KP, wynagrodzenie za pracę powinno być tak ustalone, aby odpowiadało w szczególności rodzajowi wykonywanej pracy i kwalifikacjom wymaganym przy jej wykonywaniu, a także uwzględniało ilość i jakość świadczonej pracy (zob. wyrok SN z 25.8.2010 r., II PK 50/10). Jednym z najistotniejszych kryterium godziwości wynagrodzenia za pracę, jest więc jego ekwiwalentność wobec pracy danego rodzaju (zob. wyrok SA w Łodzi z 5.10.2016 r., III AUa 1975/15). Zasada godziwości wynagrodzenia nie wyznacza wyłącznie dolnej granicy płacy, ale i górną, z czego wynika niegodziwość płacy nieadekwatnej do m.in.: zajmowanego stanowiska, kwalifikacji, zakresu obowiązków (zob. wyrok SA w Gdańsku z 16.1.2017 r., III AUa 1377/16; wyrok SA w Łodzi z 3.1.2017 r., III AUa 63/16).

 

Kwestia wysokości wynagrodzenia stanowi przedmiot negocjacji stron stosunku pracy i do momentu, do którego poziom zarobków mieści się w granicach płacy godziwej i sprawiedliwej, organ rentowy ani sąd ubezpieczeń społecznych nie mogą ingerować w treść uzgodnionych przez strony warunków płacowych (zob. wyrok SA w Łodzi z 31.1.2017 r., III AUa 2133/15). Zasada swobody umów mająca swe odzwierciedlenie w treści art. 3531 KC doznaje bowiem ograniczeń, których źródło tkwi w przepisach prawnych, zasadach współżycia społecznego oraz właściwości (naturze) stosunku. Dlatego autonomia woli stron pracowniczego stosunku zobowiązaniowego w kształtowaniu wysokości wynagrodzenia może podlegać ochronie jedynie w ramach wartości uznawanych i realizowanych przez system prawa, a strony obowiązane są respektować nie tylko interes jednostkowy, lecz także winny mieć wzgląd na interes publiczny (zob. wyrok SA w Lublinie z 9.8.2017 r., III AUa 42/17; wyrok SA w Lublinie z 17.11.2016 r., III AUa 430/16).

Dokonując oceny, należy brać pod uwagę, że podstawę wymiaru składki ubezpieczonego będącego pracownikiem stanowi wynagrodzenie godziwe, przy czym ocena godziwości wynagrodzenia wymaga uwzględnienia okoliczności każdego konkretnego przypadku (zob. wyrok SA w Szczecinie z 9.10.2017 r., III AUa 99/17; wyrok SA w Lublinie z 15.2.2017 r., III AUa 931/16; wyrok SA w Gdańsku z 23.11.2016 r., III AUa 1059/16). Wzorzec godziwego wynagrodzenia, który czyni zadość ekwiwalentności zarobków do rodzaju i charakteru świadczonej pracy oraz posiadanych przez pracownika kwalifikacji zawodowych, będzie uwzględniał również takie czynniki, jak zakres obowiązków i odpowiedzialności, staż pracy na danym stanowisku, poziom płac u danego pracodawcy oraz dyspozycyjność pracownika (zob. wyrok SA w Krakowie z 19.5.2016 r., III AUa 1018/15; wyrok SA w Łodzi z 23.11.2015 r., III AUa 460/15). Oceniając godziwość wynagrodzenia, należy mieć także na uwadze okoliczności towarzyszące nawiązaniu stosunku pracy i motywy działania stron (zob. wyrok SA w Krakowie z 23.11.2016 r., III AUa 1306/15), warunki obrotu i realia życia gospodarczego (zob. wyrok SA w Krakowie z 23.11.2016 r., III AUa 1306/15).

Ocena wysokości wynagrodzenia uzgodnionego przez strony stosunku pracy na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych ma istotne znaczenie z uwagi na okoliczność, że ustalanie podstawy wymiaru składki z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy następuje w oparciu o przychód, o którym mowa w ustawie o z 26.7.1991 r. podatku dochodowym od osób fizycznych (t.jedn.: Dz.U. z 2016 r. poz. 2032), a więc wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne, a w szczególności wynagrodzenie zasadnicze, wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty itp. (zob. wyrok SA w Gdańsku z 18.4.2016 r., III AUa 1943/15). Umowa o pracę wywołuje bowiem skutki nie tylko bezpośrednie, dotyczące wprost wzajemnych relacji między pracownikiem a pracodawcą, lecz także dalsze, pośrednie, w tym w dziedzinie ubezpieczeń społecznych, kształtuje ona bowiem stosunek ubezpieczenia społecznego, określa wysokość składki, a w konsekwencji prowadzi do uzyskania odpowiednich świadczeń (zob. wyrok SA we Wrocławiu z 20.6.2017 r., III AUa 159/17). Jakkolwiek pracodawca ma prawo do swobodnego decydowania o tym, czy chce zatrudnić i opłacać z własnych środków wynagrodzenie osobie, którą zatrudnił, jednak swoboda ta powinna podlegać szczególnie wnikliwej analizie, gdy pracodawca wypłaca wynagrodzenie za nieznaczny okres zatrudnienia, po czym wypłatę świadczeń przejmuje w całości ZUS (zob. wyrok SA w Szczecinie z 8.12.2016 r., III AUa 1061/15).

Choć co do zasady niedopuszczalne jest, aby sądy pracy kształtowały wysokość wynagrodzenia pracownika (zob. postanowienie SN z 6.2.2009 r., I UK 323/08, niepubl.), jednak organy ubezpieczeniowe i sądy ubezpieczeń społecznych są uprawnione do weryfikacji zawyżanych deklaracji podstaw wymiaru składek na ubezpieczenia. W orzecznictwie podkreśla się, że na jurysdykcyjną tolerancję nie zasługują żadne intencjonalne zabiegi skierowane na uzyskanie zawyżonych świadczeń z ubezpieczenia społecznego w związku z deklarowaniem i opłaceniem wysokich składek przed okresami zamierzonego lub definitywnego korzystania z długookresowych świadczeń z ubezpieczenia społecznego (zob. wyrok SN z 13.6.2017 r., I UK 259/16). Dokonywana przez organ rentowy kontrola zgłoszeń do ubezpieczenia oraz prawidłowości i rzetelności obliczenia składki oznacza przyznanie ZUS kompetencji do badania zarówno tytułu zawarcia umowy o pracę, jak i ważności jej poszczególnych postanowień, a zatem również postanowień umowy o pracę w zakresie wynagrodzenia, które pozostają w kolizji z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa (zob. wyrok SA w Katowicach z 30.3.2017 r., III AUa 414/17; wyrok SA w Warszawie z 17.2.2017 r., III AUa 1521/15; wyrok SA w Łodzi z 25.10.2016 r., III AUa 2131/15; wyrok SA w Szczecinie z 24.11.2015 r., III AUa 142/15; wyrok SA w Gdańsku z 17.11.2015 r., III AUa 926/15).

Nadmiernemu uprzywilejowaniu płacowemu pracownika, które w prawie pracy mieściłoby się w ramach art. 3531 KC, w prawie ubezpieczeń społecznych, w którym pierwiastek publiczny zaznacza się bardzo wyraźnie, można przypisać – w okolicznościach każdego konkretnego wypadku – zamiar nadużycia świadczeń przysługujących z tego ubezpieczenia kosztem innych uczestników tego systemu (zob. wyrok SN z 13.6.2017 r., I UK 259/16; wyrok SA w Łodzi z 5.4.2017 r., III AUa 576/16; wyrok SA w Gdańsku z 19.1.2017; III AUa 1499/16; wyrok SA w Szczecinie z 29.11.2016 r., III AUa 238/16; wyrok SA w Białymstoku z 10.5.2016 r., III AUa 1060/15). Należy bowiem pamiętać, że alimentacyjny charakter tych świadczeń i zasada solidaryzmu wymagają, żeby płaca – stanowiąca jednocześnie podstawę wymiaru składki – nie była ustalana ponad granicę płacy słusznej, sprawiedliwej i zapewniającej godziwe utrzymanie oraz żeby rażąco nie przewyższała wkładu pracy, a w konsekwencji, żeby składka nie przekładała się na świadczenie w kwocie nienależnej (zob. wyrok SA w Gdańsku z 25.1.2017 r., III AUa 980/16). Jest tak również dlatego, że choć przepisy prawa ubezpieczeń społecznych w swej warstwie literalnej odnoszą wysokość składek do wypłaconego wynagrodzenia, to w rzeczywistości odwołują się do takiego przełożenia pracy i uzyskanego za nią wynagrodzenia na składkę, które pozostaje w harmonii z poczuciem sprawiedliwości w korzystaniu ze świadczeń z ubezpieczenia, udzielanych z zasobów ogólnospołecznych (zob. wyrok SA w Gdańsku z 8.12.2016 r., III AUa 1198/16; wyrok SA w Katowicach z 16.2.2017 r., III AUa 219/16). Byłoby sprzeczne z zasadą solidaryzmu, gdyby pracownik uzyskiwał wysokie świadczenia z ubezpieczenia społecznego z tego powodu, że uzyskiwał rażąco wygórowane, nieadekwatne do pracy wynagrodzenie (zob. wyrok SA w Lublinie z 30.11.2016 r., III AUa 776/16).

Wymienione w tekście orzeczenia SN bez podanego miejsca publikacji są dostępne na stronie internetowej: www.sn.pl, sądów apelacyjnych zaś na: orzeczenia.ms.gov.pl

 

E.S.


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Ocena wysokości wynagrodzenia uzgodnionego przez strony stosunku pracy na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny