Zastaw na prawach wspólnika w spółce osobowej

Monitor Prawa Handlowego | 3/2014
Moduł: prawo handlowe, prawo cywilne
Iwona Gębusia

Ustawodawca nie unormował w sposób szczególny dopuszczalności ustanowienia zastawu na prawach wspólnika wynikających ze stosunku członkostwa w spółce osobowej. Tymczasem sygnały płynące z praktyki rynku finansowego wskazują na potrzebę rozważenia tej problematyki w szerszej perspektywie. W konsekwencji powyższego, celem niniejszego artykułu jest przedstawienie własnego stanowiska w kwestii możności obciążenia zastawem cywilnym i zastawem rejestrowym praw wspólnika w spółce osobowej. Wstęp Regulacja Kodeksu spółek handlowych1 odnosi się do zagadnienia ustanowienia zastawu wyłącznie względem udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością2 oraz akcji w spółce akcyjnej3 bądź spółce komandytowo-akcyjnej4. Kwestię ustanowienia jakichkolwiek praw rzeczowych na prawach wspólnika w spółce osobowej ustawodawca pomija natomiast milczeniem. Dlatego też argumentacja zawarta w niniejszym artykule jest w głównej mierze oparta na unormowaniach mających walor systemowy. Punktem wyjścia do dalszych rozważań jest przytoczenie unormowań rządzących ukonstytuowaniem zastawu cywilnego i zastawu rejestrowego na prawach w ogólności. Stosownie do przepisu art. 327 Kodeksu cywilnego5 przedmiotem zastawu cywilnego mogą być prawa, jeżeli są zbywalne. Zbliżoną w analizowanym zakresie regulację zawiera również ustawa o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów6, która w art. 7 wskazuje, iż przedmiotem zastawu rejestrowego mogą być m.in. zbywalne prawa majątkowe. W doktrynie wskazuje się, że przedmiot zastawu powinien charakteryzować przymiot zastawialności, przez który należy rozumieć współwystępowanie trzech cech: możliwości odróżnienia od innych dóbr i kategorii mienia (oznaczalności), wymiernej wartości ekonomicznej (majątkowej), a także zbywalności (egzekwowalności)7. W nawiązaniu do powyższych ustaleń rozważyć należy, czy prawa wspólnika spółki osobowej są desygnatem pojęcia zbywalnych praw majątkowych, spełniających kryterium zastawialności, a jeśli tak, to czy zawsze, czy też przy spełnieniu określonych przesłanek, wywiedzionych z ogólnych norm prawa cywilnego i handlowego.