Wyrok TSUE z 20.6.2013 r. w sprawie C 186/12 dotyczącej odpowiedzialności solidarnej spółek dominujących wobec wierzycieli ich spółek zależnych

Monitor Prawa Handlowego | 03/2013
Moduł: prawo handlowe
Michał Szumbarski

Wniosek o wydanie przez TSUE orzeczenia w trybie prejudycjalnym dotyczył wykładni art. 49 TFUE. Wniosek ten został złożony w ramach sporu pomiędzy Impacto Azul Lda (dalej: Impacto Azul) a BPSA 9 – Promoção e Desenvolvimento de Investimentos Imobiliários SA (dalej: BPSA 9), Bouygues Immobiliária – SGPS Lda (dalej: SGPS) i Bouygues Immobilier SA (dalej: Bouygues Immobilier), a także, posiłkowo, A. Fernandesem Viegasem i Ó. Cabanezem Rodriguezem, w przedmiocie niewykonania przez BPSA 9 umowy zawartej z Impacto Azul.

Stan faktyczny
Impacto Azul to portugalska spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, której działalność gospodarcza polega w szczególności na zakupie i sprzedaży nieruchomości. BPSA 9, SGPS i Bouygues Immobilier należały do międzynarodowej grupy deweloperskiej Bouygues i tworzyły de facto grupę opartą na stosunku pełnej kontroli w rozumieniu przepisów portugalskiego Kodeksu spółek handlowych. Kapitał portugalskiej spółki BPSA 9 posiadała bowiem w 100% spółka SGPS, która miała siedzibę także w Portugalii i która z kolei była w pełni kontrolowana przez francuską spółkę Bouygues Immobilier, spółkę dominującą zarządzającą wszystkimi spółkami tworzącymi grupę. W dniu 28.7.2006 r. Impacto Azul i BPSA 9 zawarły umowę przedwstępną sprzedaży (dalej: umowa), przez którą Impacto Azul przyrzekła sprzedać BPSA 9 nową nieruchomość, a ta ostatnia zobowiązała się ją kupić. Zdaniem Impacto Azul spółka BPSA 9 nie wywiązała się ze swych zobowiązań umownych. Z powodu kryzysu ekonomicznego i dekoniunktury Bouygues Immobilier postanowiła odstąpić od projektu, narażając w ten sposób Impacto Azul na szkodę. Po podjęciu próby polubownego załatwienia sporu ze spółką BPSA 9, Impacto Azul wytoczyła przeciw tej spółce przed Tribunal Judicial de Braga powództwo o odszkodowanie z tytułu niewykonania zawartej z Impacto Azul umowy. W ramach powództwa Impacto Azul twierdziła w szczególności, że za naruszenie zobowiązań wynikających z umowy odpowiedzialne są przede wszystkim SGPS i Bouygues Immobilier, jako spółki dominujące, na zasadzie odpowiedzialności solidarnej spółek dominujących za zobowiązania ich spółek zależnych, przewidzianej w portugalskim Kodeksie spółek handlowych. Strony pozwane w postępowaniu głównym twierdziły natomiast, iż po pierwsze, Bouygues Immobilier nie sprawowała pełnej kontroli nad spółkami BPSA 9 i SGPS, a kontrola taka jest istotnym kryterium formalnym zastosowania przewidzianych w art. 491 portugalskiego Kodeksu spółek handlowych ustawowych zasad odpowiedzialności grup spółek, a po drugie, że zasady ustanowione w art. 501 portugalskiego Kodeksu spółek handlowych nie miały w tej sprawie zastosowania z uwagi na treść art. 481 ust. 2 tego kodeksu, który wyłącza zastosowanie tych zasad do spółek dominujących mających siedzibę w innym państwie członkowskim. Ponieważ spółka Bouygues Immobilier ma siedzibę we Francji, nie może zostać pociągnięta do odpowiedzialności wobec wierzycieli BPSA 9. W tych okolicznościach sąd krajowy (Tribunal Judicial de Braga) postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do TSUE z następującym pytaniem prejudycjalnym: „Czy sprzeczne z prawem Unii, a dokładniej z art. 49 TFUE w świetle wykładni nadanej temu przepisowi przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jest wyłączenie stosowania systemu przewidzianego w art. 501 portugalskiego Kodeksu spółek handlowych do spółek z siedzibą w innym państwie członkowskim na podstawie systemu przewidzianego w art. 481 ust. 2 portugalskiego Kodeksu spółek handlowych ?”
Orzeczenie TSUE
TSUE orzekł, że Artykuł 49 TFUE należy interpretować w ten sposób, iż nie sprzeciwia się on przepisom krajowym tego rodzaju, jak te sporne w postępowaniu głównym, które wyłączają zastosowanie zasady odpowiedzialności solidarnej spółek dominujących wobec wierzycieli ich spółek zależnych do spółek dominujących mających siedzibę na terytorium innego państwa członkowskiego.
Tezy z uzasadnienia orzeczenia TSUE
Poprzez swoje pytanie sąd odsyłający zmierzał w istocie do ustalenia, czy art. 49 TFUE sprzeciwia się przepisom krajowym tego rodzaju, jak przepisy sporne w postępowaniu głównym, które wyłączają zastosowanie zasady odpowiedzialności solidarnej spółek dominujących wobec wierzycieli ich spółek zależnych do spółek dominujących mających siedzibę na terytorium innego państwa członkowskiego. Artykuł 49 TFUE wymaga usunięcia ograniczeń swobody przedsiębiorczości. Zgodnie z brzmieniem postanowień traktatu odnoszących się do swobody przedsiębiorczości mają one na celu zapewnienie możliwości korzystania z traktowania krajowego w przyjmującym państwie członkowskim. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem art. 49 TFUE sprzeciwia się wszelkim przepisom krajowym, które – nawet jeżeli są stosowane bez zróżnicowania ze względu na przynależność państwową – mogą zakłócić lub uczynić mniej atrakcyjnym wykonywanie przez obywateli Unii zagwarantowanej przez traktat swobody przedsiębiorczości. Należy wskazać, że wobec braku zharmonizowanego uregulowania w dziedzinie grup spółek na szczeblu Unii, państwa członkowskie co do zasady pozostają właściwe, aby określać przepisy mające zastosowanie do długu spółki powiązanej. Stąd też prawo portugalskie przewiduje odpowiedzialność solidarną spółek dominujących wobec wierzycieli ich spółek zależnych jedynie w odniesieniu do spółek dominujących mających siedzibę w Portugalii. Brak obowiązywania zasad takich, jak te zawarte w art. 501 portugalskiego Kodeksu spółek handlowych, w odniesieniu do przedsiębiorstw mających siedzibę w innym państwie członkowskim, na podstawie zasad takich, jak te przewidziane w art. 481 ust. 2 portugalskiego Kodeksu spółek handlowych, nie może uczynić mniej atrakcyjnym wykonywania zagwarantowanej przez traktat swobody przedsiębiorczości przez spółki dominujące mające siedzibę w innym państwie członkowskim. Spółki dominujące mające siedzibę w państwie członkowskim innym niż Republika Portugalska mogą zdecydować w drodze umowy o wprowadzeniu zasady odpowiedzialności solidarnej za długi swoich spółek zależnych. W odniesieniu do traktowania przyznanego spółkom dominującym mającym siedzibę w państwach członkowskich innych niż Republika Portugalska przepisy krajowe tego rodzaju, jak te sporne w postępowaniu głównym, nie stanowią ograniczenia swobody przedsiębiorczości w rozumieniu art. 49 TFUE.