W sprawie adresata rezygnacji członka zarządu – aspekty praktyczne

Monitor Prawa Handlowego | 1/2014
Moduł: prawo handlowe
Natalia Tracichleb, Radosław L. Kwaśnicki

Utrata statusu (wygaśnięcie mandatu) członka zarządu spółki możliwa jest m.in. na skutek złożenia oświadczenia o rezygnacji z pełnionej funkcji (dalej jako: rezygnacja). Kontrowersje i spory – zarówno doktrynalne jak i wśród praktyków – budzi określenie adresata tego oświadczenia. Jak zatem (tj. „na czyje ręce”) powinna zostać złożona rezygnacja by była ona skuteczna ergo by spowodowała wygaśnięcie mandatu członka zarządu spółki? Czy jest możliwe zaproponowanie rozwiązania uniwersalnego, dzięki któremu znaczenie zasygnalizowanych powyżej wątpliwości prawnych znacząco się zmniejszy, co z kolei spowoduje zwiększenie poziomu bezpieczeństwa prawnego? Analiza ta jest zasadna m.in. w kontekście postanowienia SN z 11.7.2014 r. (III CZP 36/14), w którym SN, niestety, odmówł podjęcia uchwały mogącej rozstrzygnąć to zagadnienie prawne. Wprowadzenie Odpowiedź na pytanie o sposób złożenia (skutecznej) rezygnacji z członkostwa w zarządzie spółki ma doniosłe znaczenie praktyczne, gdyż determinuje moment, w którym wygasa (lub nie) mandat „rezygnującego”. Przyjęcie właściwej konstrukcji prawnej (i modus operandi) w tym zakresie powinno, z jednej strony, możliwie szeroko zabezpieczać interes spółki, z drugiej zaś stanowić wyraz poszanowania dla autonomii menedżerów w zakresie decyzji o pozostawaniu (lub nie) w składzie zarządu. Podkreślić należy, że nieskuteczne złożenie rezygnacji może nie tylko stać w sprzeczności z wolą „rezygnującego”, ale dodatkowo narażać go na szereg konsekwencji zarówno na gruncie prawa cywilnego, jak i karnego. Przykładowo wskazać należy na art. 373 Prawa upadłościowego i naprawczego1, zgodnie z którym za niedopełnienie z własnej winy obowiązków ciążących na członku zarządu – a zatem m.in. również osobie, która nieskutecznie złożyła rezygnację z pełnienia tej funkcji – w zakresie postępowania upadłościowego możliwe jest orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek, a także pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszeniu. Niebagatelne znaczenie ma również art. 586 Kodeksu spółek handlowych2, który stanowi, iż za niezgłoszenie wniosku o upadłość spółki, pomimo powstania warunków uzasadniających według przepisów upadłość, członkowi zarządu – a zatem m.in. również osobie, która nieskutecznie złożyła rezygnację z pełnienia tej funkcji – grozi kara grzywny, ograniczenia wolności albo nawet pozbawienia wolności. W dalszym rzędzie wskazać trzeba, że nieskuteczna rezygnacja z pełnienia funkcji członka zarządu spółki może wywoływać konsekwencje również na płaszczyźnie aktualnie obowiązujących regulacji podatkowych. Zgodnie bowiem z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej3, członkowie zarządu4 – a zatem m.in. również osoby, które nieskutecznie złożyły rezygnację z pełnienia tej funkcji – są subsydiarnie odpowiedzialni za zaległości podatkowe spółki, których termin płatności upłynął w czasie pełnienia przez nich obowiązków. W konsekwencji, osoby te odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem, o ile nie wykażą, iż ziściły się przesłanki zwalniające ich od tej odpowiedzialności zgodnie z art. 116 § 1 pkt. 1–2 OrdPod. Należy także – w kontekście pojawiających się często zarzutów o naruszeniu tzw. przepisów antykorupcyjnych – zaznaczyć, że osoby pełniące funkcje publiczne5 w okresie zajmowania stanowisk lub pełnienia funkcji publicznych nie mogą być członkami m.in. zarządów spółek prawa handlowego. Co więcej, członek zarządu nie może być jednocześnie członkiem rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej (art. 214 § 1 oraz art. 387 § 1 KSH). Nie może on również (bez zgody spółki) zajmować się interesami konkurencyjnymi, ani też uczestniczyć w spółce konkurencyjnej jako wspólnik lub jako członek organu spółki kapitałowej, bądź uczestniczyć w innej konkurencyjnej osobie prawnej jako członek organu (art. 211 § 1 oraz art. 380 § 1 KSH). Jeśli zatem czynić to zamierza, winien uprzednio (skutecznie) zrezygnować z pełnionej funkcji w zarządzie (ew. spełnić inne wymogi, np. uzyskać stosowną zgodę na pełnienie funkcji).