Umorzenie akcji spółki publicznej – zagadnienia wybrane

Monitor Prawa Handlowego | 02/2011
Moduł: prawo handlowe
Adam Opalski

Programy wykupu i umorzenia akcji cieszą się od wielu lat niesłabnącą popularnością w polskich spółkach publicznych. Służą umocnieniu kursu giełdowego akcji, są alternatywą dla wypłaty dywidendy, mogą także stanowić skuteczny instrument obrony spółki przed wrogim przejęciem. Umorzenie akcji spółek publicznych wywołuje jednak kontrowersje prawne. Dlatego warto poddać analizie niektóre kwestie sporne, ujawnione w praktyce działania spółek publicznych. Wprowadzenie Kodeks spółek handlowych1 umożliwia spółkom akcyjnym przeprowadzenie umorzenia praw udziałowych w 3 trybach: dobrowolnym, przymusowym oraz „automatycznym”, stanowiącym szczególny rodzaj (podtyp) umorzenia przymusowego (art. 359 KSH). W niniejszym artykule zostaną omówione niektóre uwarunkowania dobrowolnego umorzenia akcji. Tryb ten ma charakter dwuetapowy. Wymaga w pierwszej kolejności nabycia przez spółkę akcji przeznaczonych do umorzenia, a następnie unicestwienia tych akcji, już jako akcji własnych, będących w posiadaniu spółki. Praktyka funkcjonowania polskich spółek publicznych ujawnia dwie kontrowersje, pozostające ze sobą w ścisłym powiązaniu: problem prawidłowego ukształtowania procedury umorzenia akcji oraz problem źródeł sfinansowania spłaty umorzeniowej. Związek między tymi zagadnieniami wynika z faktu, iż rodzaj funduszy wypłacanych jako „wynagrodzenie” za umorzone akcje2 determinuje procedurę umorzenia, a konkretnie okoliczność, czy umorzenie będzie wymagało przeprowadzenia tzw. postępowania konwokacyjnego (art. 456 KSH), służącego ochronie wierzycieli spółki, czy też spółka będzie mogła skorzystać ze zwolnienia z tego postępowania. Rozważania należy rozpocząć od analizy procedury umorzenia dobrowolnego.