Nadchodzące zmiany w prawach konsumenta

Monitor Prawa Handlowego | 3/2021

Projekt ustawy o zmianie ustawy o prawach konsumenta oraz niektórych innych ustaw z 5.7.2021 r. został przygotowany w wyniku zobowiązania państw członkowskich UE do implementacji postanowień dyrektywy unijnej, zwanej dyrektywą Omnibus.

Projekt ustawy o zmianie ustawy o prawach konsumenta oraz niektórych innych ustaw z 5.7.2021 r.1 został przygotowany w wyniku zobowiązania państw członkowskich UE do implementacji postanowień dyrektywy unijnej, zwanej dyrektywą Omnibus2. W 2018 r. Komisja Europejska podczas przeglądu obowiązujących regulacji podjęła decyzję o konieczności wprowadzenia zmian, które mają umożliwić lepsze egzekwowanie i unowocześnienie przepisów UE dotyczących ochrony konsumenta. Nowe rozwiązania mają znacznie wpłynąć na stosunki gospodarcze między przedsiębiorcami a konsumentami oraz w większym stopniu odpowiadać na aktualne problemy związane z chociażby rozwojem handlu elektronicznego.
Zgodnie z art. 7 dyrektywy Omnibus państwa członkowskie miały obowiązek wdrożyć przepisy niezbędne do wykonania tej dyrektywy do 28.11.2021 r. oraz zgodnie z unijnymi przepisami muszą zacząć je stosować od 28.5.2022 r. W związku z tym Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów opracował projekt ustawy implementującej zakładający rozwiązania mające na celu przede wszystkim zapewnienie większej transparentności przepisów krajowych, a także większego poziomu harmonizacji i uporządkowania przepisów dotyczących praw konsumentów w skali całej Unii, co jest niezbędnym elementem funkcjonowania jednolitego rynku. Planowane w Projekcie zmiany mają na celu m.in.: zapewnienie większej przejrzystości konsumentom korzystającym z internetowych platform handlowych, rozszerzenie ochrony konsumentów usług cyfrowych z uwzględnieniem „bezpłatnych” usług cyfrowych (tj. usług świadczonych bez uiszczania płatności pieniężnej), usuwanie niektórych obowiązków informacyjnych ciążących na przedsiębiorcach oraz doprecyzowanie regulacji odnoszących się do wprowadzających w błąd działań marketingowych w odniesieniu do produktów podwójnej jakości.
Najistotniejsze rozwiązania przewidziane w Projekcie przedstawiają się następująco:
  • przedsiębiorcy mają być zobowiązani do podawania obok informacji o obniżonej cenie także informacji o najniższej cenie tego towaru lub usługi, jaka obowiązywała w ciągu 30 dni przed wprowadzeniem obniżki. Zasada ta odnosi się w podobny sposób do reklamy towaru czy usługi. Ma to na celu przeciwdziałanie wprowadzaniu w błąd poprzez używanie sztucznie zawyżonych cen jako cen obowiązujących przed obniżką, co w konsekwencji przekłada się na pozorne kreowanie promocji oraz fałszywe wyprzedaże;
  • przewidywany jest również szczególny sposób ustalania cen towarów, które ulegają szybkiemu zepsuciu lub mają krótki termin przydatności, oraz produktów znajdujących się w obrocie krócej niż 30 dni. Przedsiębiorca będzie zobowiązany w ich przypadku uwidocznić obok informacji o obniżonej cenie informację o cenie sprzed pierwszego zastosowania obniżki;
  • przedsiębiorcy z branży e-commerce będą posiadali nowe obowiązki w związku z ideą zwiększenia transparentności na rynku. Platformy będą musiały prezentować jasne zasady dotyczące umiejscawiania produktów lub usług poprzez ujawnienie głównych parametrów decydujących o widoczności produktów przedstawianych konsumentowi w wyniku wyszukiwania, przez co konsumenci mają mieć możliwość lepszego zrozumienia mechanizmów pozycjonowania wyników;
  • powszechny stanie się także obowiązek informowania konsumentów o indywidualnym dostosowaniu ceny. Obecnie przedsiębiorcy mogą indywidualnie dostosowywać cenę swoich ofert do konkretnych konsumentów lub pewnych ich kategorii. Kluczowy w tym zakresie jest fakt, że konsumenci dotychczas nie zawsze posiadają wiedzę na ten temat, a indywidualnie dostosowana oferta może wpływać zarówno na ich korzyść, jak i niekorzyść. Dlatego zgodnie z Projektem przedsiębiorcy będą zobowiązani poinformować konsumenta o indywidualnym dostosowaniu ceny w oparciu o zautomatyzowane podejmowanie decyzji.

Dyrektywa Omnibus nakłada na państwa członkowskie obowiązki również w zakresie wzmocnienia przepisów dotyczących sankcji oraz spójnych paramentów ich określania. Przewiduje także prawo konsumentów do indywidualnych środków prawnych, jeśli doznali uszczerbku w wyniku stosowania nieuczciwych praktyk handlowych. Zgodnie z Projektem w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów wojewódzki inspektor Inspekcji Handlowej może nałożyć na przedsiębiorcę karę pieniężną do wysokości 20 tys. zł (a w przypadku dopuszczenia się przynajmniej trzykrotnie zaniedbań w okresie 12 miesięcy od pierwszego naruszenia – do wysokości 40 tys. zł). Natomiast w niektórych okolicznościach nieprawidłowe poinformowanie o obniżkach cen może stanowić także nieuczciwą praktykę rynkową naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, która zagrożona jest karą pieniężną w wysokości do 10% rocznego obrotu przedsiębiorcy (osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary). Projekt zawiera wiele rozwiązań, które zmodyfikują stosunki gospodarcze między przedsiębiorcami a konsumentami. Wydaje się, że wcielenie w życie dyrektywy Omnibus pozytywnie wpłynie na harmonizację i uporządkowanie przepisów dotyczących praw konsumentów w skali całej Unii, a także przyczyni się do rozwoju transgranicznej wymiany handlowej w ramach jednolitego rynku. Należy również zwrócić uwagę, że przepisy dyrektywy Omnibus przewidują skuteczniejsze, bardziej proporcjonalne i zniechęcające sankcje, co dodatkowo może wzmocnić funkcjonowanie nowych przepisów. Aktualnie Projekt znajduje się na etapie opiniowania. W najbliższym czasie należy spodziewać się dalszych prac legislacyjnych. Trzeba wspomnieć także, że wdrożenie dyrektywy Omnibus nie jest jedyną nadchodzącą zmianą w prawach konsumenta. W związku z przyjęciem tzw. Nowego Ładu należy zwrócić uwagę na planowane wdrożenie obowiązkowych płatności bezgotówkowych w przypadku transakcji konsumentów z osobami prywatnymi. Dotychczas panowała swoboda w tym zakresie, jednak wspomniany projekt wprowadził zmianę polegającą na zobowiązaniu konsumenta do dokonywania płatności za pośrednictwem rachunku płatniczego, jeżeli jednorazowa wartość transakcji z przedsiębiorcą, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza 20 tys. zł lub równowartość tej kwoty. Rozwiązanie to początkowo miało obowiązywać od 1.1.2022 r., jednak w związku z planowanymi zmianami, które dotyczą także w pewnym zakresie ustaw podatkowych, powyższy obowiązek zacznie obowiązywać 12 miesięcy później, niż planowano, tj. 1.1.2023 r.
Mateusz Zwoliński - Kancelaria RKKW


  1. Dalej jako: Projekt.
  2. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2161 z 27.11.2019 r. zmieniająca dyrektywę Rady 93/13/EWG i dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 98/6/WE, 2005/29/WE oraz 2011/83/UE w odniesieniu do lepszego egzekwowania i unowocześnienia unijnych przepisów dotyczących ochrony konsumenta, Dz.Urz. L Nr 328 z 18.12.2019 r., s. 7.