Wpływ przyczynienia się wierzyciela do niewypłacalności spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na zakres odpowiedzialności członków zarządu tej spółki za jej zobowiązania

Wyrok SN z 10.5.2013 r. (I CSK 517/12, Legalis)

A A A

Teza:Jeżeli zaprzestanie działalności gospodarczej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością zostało spowodowane zajęciem przez wierzyciela lokalu spółki wraz ze znajdującymi się w nim ruchomościami oraz całą dokumentacją spółki, to należy ocenić jaki wpływ na niewypłacalność spółki miało to zachowanie wierzyciela, który dochodzi od członków zarządu odpowiedzialności z art. 299 KSH, w sytuacji, gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy wyraźnie wskazuje, że przez wskazane działanie wierzyciel przyczynił się do tego, że spółka stała się niewypłacalna oraz, że brak było dokumentacji pozwalającej zgłosić członkom zarządu skutecznie wniosek o ogłoszenie jej upadłości”.

 

Stan faktyczny

1. Spółka X była najemcą lokalu użytkowego należącego do Wojskowej Agencji Mieszkaniowej (dalej: WAM). Będąc w posiadaniu dwóch nieprawomocnych nakazów zapłaty, wystawionych przeciwko spółce X z tytułu nieopłacanych zaległości czynszowych, w listopadzie 2003 r. WAM przy pomocy osób trzecich odebrała spółce X lokal użytkowy, zajmując wszystkie znajdujące się w nim ruchomości, wraz z kompletną dokumentacją spółki X. Od tego momentu spółka X zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, złożony zaś do sądu wniosek o ogłoszenie upadłości został zwrócony z uwagi na niezłożenie wszystkch wymaganych dokumentów. Drugi wniosek spółki X o ogłoszenie upadłości (po odzyskaniu od WAM części dokumentacji) został z kolei oddalony, przez wzgląd na niewystarczający na zaspokojenie kosztów postępowania majątek spólki.

2. W postępowaniu przed SO WAM, na podstawie art. 299 KSH dochodziła zapłaty kwoty 123 201,34 zł wraz z ustawowymi odsetkami solidarnie od członkiń Zarządu spółki X w związku z bezskutecznością egzekucji wobec spółki X. SO oddalił powództwo.

3. Na skutek wniesionej przez WAM apelacji, SA uznał znaczną część podniesionych przez nią zarzutów za zasadne, w tym przede wszystkim:

  • konieczność uzwglednienia wydanych w postępowaniu przeciwko spółce X dwóch nakazów zapłaty,
  • bezkrytycyzm w stosunku do informacji pozwanych nt. wartości składników majątku spółki w listopadzie 2003 r.,
  • zakończenie przez spółkę X 2003 r. znaczną stratą finansową oraz
  • posiadanie przez spółkę X z końcem 2003 r. dwudziestu kilku wierzycieli.

Wobec powyższego, zdaniem SA, w pełni zasadnym był zarzut naruszenia przez SO przepisów art. 299 KSH przez uznanie uwolnienia się pozwanych od odpowiedzialności za skuteczne.

4. W skardze kasacyjnej pozwane zarzuciły wyrokowi SA m.in. naruszenie przepisu art. 299 § 1 KSH przez przyjęcie, że skuteczne dochodzenie roszczeń wierzyciela przeciwko członkowi zarządu dłużnika może odbywać się pomimo przyczynienia się wierzyciela do utraty majątku dłużnika, co w omawianym stanie faktycznym miało doprawadzić do bezskuteczności egzekucji. SN uznał argumenty pozwanych, akcentując, że w sprawie nie zebrano wystarczających dowodów by uznać, że członkinie Zarządu w sposób zawiniony nie dochowały ustawowego obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, tym bardziej w świetle treści dostępnego SA sprawozdania finansowego nadzorcy sądowego sporządzonego na zlecenie sądu ds. upadłościowych i naprawczych z 27.2.2004 r., z którego jasno wynikało, że na dzień faktycznego zaprzestania działalności gospodarczej przez spółkę X, tj. na dzień zajęcia lokalu spółki, ta dysponowała majątkiem w postaci towarów o wartości przekraczającej kwotę łącznego zadłużenia. Tym samym SN potwierdził wnioski SO w zakresie istnienia związku przyczynowego pomiędzy działaniem wierzyciela, a zaprzestaniem spłacania długów i brakiem formalnych możliwości złożenia skutecznego wniosku o ogłoszenie upadłości przez członkinie Zarządu spółki X. Na koniec zaś, kreśląc kierunek ponownej analizy materiału dowodowego przez SA – uchylając wyrok i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania – wskazał na możliwość nadużycia prawa przez powódkę.

 

Komentarz

1. Zgodnie z art. 299 § 1 KSH wierzyciel ma prawo dochodzić roszczeń przeciwko członkom zarządu spółki z o.o. w przypadku bezskuteczności egzekucji z jej majątku. Powyższa zasada nie znajdzie jednak zastosowana gdy wystąpi choćby jedna z przesłanek egzoneracyjnych, wymienionych w art. 299 § 2 KSH, tj. jeśli członkowie zarządu wykażą, że:

  • we właściwym czasie zgłosili upadłość,
  • zostało wszczęte postępowanie układowe,
  • niedokonanie tych czynności nastąpiło bez ich winy,
  • pomimo niezgłoszenia upadłości wierzyciel spółki nie poniósł szkody.

2. Podkreślenia wymaga, że ratio legis art. 299 § 1 KSH ma źródło w przyjętej przez ustawodawcę surowej odpowiedzialności spoczywającej na członkach zarządu spółki z o.o., wynikającej z wyłączenia wspólników z kręgu zobowiązanych do prowadzenia spraw spółki (o ile nie pełnią funkcji członka zarządu) (A. Szajkowski, M Tarska [w:] J. Szwaja, A. Szumański, A. Szajkowski, S. Sołtysiński, M. Tarska, A. Herbet, Kodeks spółek handlowych. Tom II. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Komentarz do artykułów 151-300, wyd. 1, Warszawa 2014 r., komentarz do art. 299, nb. 3, SIP Legalis). Niewypłacalność spółki rozumiana zgodnie z art. 11 ust. 1 PrUp, jako niewykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, rodzi obowiązek niezwłocznego (w terminie dwóch tygodni od zaistnienia tego stanu) złożenia przez członków zarządu wniosku do sądu o ogłoszenie upadłości. Brak właściwej reakcji sprowadza na członków zarządu ryzyko ponoszenia odpowiedzialności odszkodowawczej wobec wierzyciela, a w szczególnych okolicznościach także odpowiedzialności karnej.

3. Nacisk położony na ochronę interesów wierzycieli przejawia się w samej konstrukcji zakresu dowodzenia spoczywającym na wierzycielu w postępowaniu przeciwko członkom zarządu spółki z o.o. Dla skuteczności powództwa wystarczy by wierzyciel udowodnił istnienie zobowiązania i bezskuteczność egzekucji (szerzej: M. Rodzynkiewicz, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2009, s. 553). Szkoda wierzyciela oraz wina członków zarządu podlegają ustawowym domniemaniom. Innymi słowy, to na członkach zarządu spoczywa ciężar udowodnienia przesłanek egzoneracyjnych z art. 299 § 2 KSH, co najczęściej – w kontekście nieogłoszonej w odpowiednim czasie upadłości – w praktyce sprowadza się do konieczności wykazania braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem funkcji członka zarządu a szkodą wierzyciela (choćby potencjalną), rzadziej zaś – jak w omawianym przypadku – brakiem winy.

4. Wskazany przez SN związek przyczynowy isniejący pomiędzy zachowaniem powódki a zaprzestaniem działalności gospodarczej spółki X, które ostatecznie doprowadziło do niespełnienia przez nią wymagalnych zobowiązań wymaga dodatkowego wyjaśnienia. Trudność udowodnienia określonej w art. 299 § 2 KSH przesłanki braku winy w nieterminowym złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości, wynika z surowości i szerokiego zakresu odpowiedzialności członków zarządu, nieuwzględniającego okoliczności takich jak: ich niskie kwalifikacje, wewnętrzne ustalenia w zakresie sposobu kierowania sprawami spółki, czy ekspektatywa poprawy kondycji finansowej spółki. Jak podnosi się w literaturze, ekskulpacja członka zarządu następuje wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych okoliczności o charakterze faktycznym, uniemożliwiących każdemu z członków wykonywanie obowiązków zarządczych (T. Szczurowski [w:] Z. Jara, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, komentarz do art. 299 KSH, lit. G.II., SIP Legalis). Jednakże wystąpienie okoliczności obiektywnie wyłączających winę jednego lub częsci członków zarządu nie zwalnia pozostałych z odpowiedzialności za wykonywanie swoich obowiązków.

5. Na marginesie warto dodać, że w świetle przytoczonych w omawianym orzeczeniu ogólnych okoliczności sprawy, zasugerowana przez SN możliwość nadużycia prawa przez powódkę nie poddaje się rzetelnej dyskusji i jako taka pozostanie pominięta.

 

Wnioski praktyczne

Przyczynienie się lub całkowite uniemożliwienie przez wierzyciela wypełnienia obowiązku członkowi zarządu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki z o.o. stanowi przesłankę braku winy i skutkuje jego uwolnieniem od odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Podejmowanie przez wierzyciela kroków faktycznych przeciwko zobowiązanej spółce z o.o., których oddziaływanie może przyczynić się do jej niewypłacalności, obarczone jest więc ryzykiem wyłączenia odpowiedzialności odszkodowawczej członków jej zarządu, w związku z czym powinno stanowić element kalkulacji ekonomicznej wierzyciela co do zasadności i skali planowanych przeciwko spółce działań.

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Wpływ przyczynienia się wierzyciela do niewypłacalności spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na zakres odpowiedzialności członków zarządu tej spółki za jej zobowiązania
Maciej Stańkowski (opracowanie)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny