Obowiązywanie zakazu konkurencji, o którym mowa w art. 56 KSH a likwidacja spółki

Wyrok SA w Szczecinie z 13.2.2014 r. (I ACa 752/13, Portal Orzeczeń Sądów Powszechnych)

A A A

Stan faktyczny

1. Na spotkaniu w listopadzie 2007 r. wspólnicy podjęli decyzję o zakończeniu działalności spółki X (dalej: Spółka). Pozwany poinformował wówczas Powoda, że zamierza samodzielnie prowadzić działalność budowlaną. Część pracowników dowiedziała się o tym fakcie przy wypłacie wynagrodzenia za 2007 r., a część dopiero w pierwszym kwartale 2008 r. Niemniej jednak większość pracowników miała informację, że każdy ze wspólników po rozstaniu będzie prowadził własną działalność gospodarczą w branży budowlanej. 1.2.2008 r. Powód złożył oświadczenie o wypowiedzeniu umowy spółki jawnej. Na dzień składania oświadczenia Spółka prowadziła jeszcze prace na kilku budowach.

2. Po złożeniu wypowiedzenia umowy Spółka miała zmierzać do likwidacji swojej działalności, przy czym wspólnicy ustalili, że nie będą podejmowali już nowych działań i zakończą wcześniej rozpoczęte budowy. Powód nie godził się na zniesienie zakazu konkurencji. Pomimo to w 2008 r. Spółka nie tylko podejmowała kroki w celu wykonania zawartych uprzednio umów, ale zawierała również nowe kontrakty, choć nie na skalę tak znaczną jak przed złożeniem wypowiedzenia umowy Spółki przez Powoda. Co więcej, w przedmiotowym okresie Spółka osiągnęła zysk na poziomie ok. 1 000 000 zł. Niemniej postanowieniem z 18.11.2008 r. wnioski Pozwanego o wpis dotyczący likwidacji oraz ustanowienie likwidatora zostały oddalone jako przedwczesne, a rozpoczęcie likwidacji miało nastąpić w dniu 1.1.2009 r.

3. Niezależnie od faktu, że Spółka wciąż prosperowała, Pozwany rozpoczął prowadzenie działalności o tożsamym profilu. Co więcej, korzystał on z dorobku Spółki. W kwietniu 2008 r. Pozwany wypowiedział bowiem umowy o pracę części pracownikom, by następnie przejąć ich i jednocześnie uniemożliwić Spółce ukończenie realizacji zleceń.

4. Wobec powyższych okoliczności Powód wniósł o zasądzenie od Pozwanego na rzecz Spółki kwoty 101 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wytoczenia powództwa. Sąd I instancji, uznał, że złożone na podstawie art. 57 KSH powództwo nie zasługuje na uwzględnienie. Powód zaskarżył przedmiotowe rozstrzygnięcie.

5. Apelacja Powoda w ocenie Sądu II instancji była na tyle uzasadniona, że skutkowała wydaniem orzeczenia o charakterze reformatoryjnym. SA wskazał przy tym, że samo podjęcie w Spółce kroków zmierzających do zaprzestania działalności polegających na wypowiedzeniu umowy Spółki przez jednego ze wspólników samoistnie nie może świadczyć o zakończeniu prowadzenia działalności. Skoro bowiem Spółka nie wycofała się z prowadzonej działalności gospodarczej, a pozwany wspólnik nie uzyskał zwolnienia z ciążącego na nim zakazu podejmowania działalności konkurencyjnej, był on obowiązany do jego bezwzględnego przestrzegania.

 

Komentarz

1. W piśmiennictwie akcentuje się, że obowiązek lojalności wspólnika wobec spółki jawnej i pozostałych wspólników wynika z natury spółki jawnej, jako spółki osobowej opartej na szczególnym zaufaniu wspólników i jest nierozerwalnie związany z prawem i obowiązkiem wspólnika do osobistego prowadzenia spraw spółki oraz szerokim dostępem do wszelkich informacji i dokumentów dotyczących interesów spółki, często mających charakter tajemnicy przedsiębiorstwa (Z. Jara, Kodeks spółek handlowych, 2014, Legalis). Nie ulega zatem wątpliwości, że skonkretyzowany w art. 56 KSH zakaz konkurencji ma na celu ochronę interesów spółki i wspólników przed ryzykiem jakichkolwiek nadużyć ze strony wspólnika. W konsekwencji doniosłego znaczenia nabiera cezura czasowa, jaką winno się obejmować spoczywający na wspólniku spółki jawnej zakaz konkurencji.

2. W doktrynie wskazuje się, że zakaz ten przestaje obowiązywać wspólnika w okresie likwidacji spółki, z wyjątkiem wspólnika będącego jednocześnie likwidatorem spółki w uwagi na art. 69 KSH (Z. Jara, Kodeks spółek handlowych, 2014, Legalis, S. Włodyka, Prawo spółek handlowych. Tom 2, 2012, Legalis, S. SołtysińskiA. SzajkowskiA. Szumański, Kodeks spółek handlowych. Komentarz. T. 1, Wyd. 3, Warszawa 2012, Legalis). Napotkać można również stanowisko, zgodnie z którym – chociaż strony nie mogą całkowicie wyłączyć obowiązków ustanowionych w art. 56 KSH, gdyż byłoby to sprzeczne z naturą stosunku spółki jawnej – to dopuszczalne wydaje się wyłączenie zakazu konkurencji, jeśli spółka prowadzi działalność gospodarczą nienastawioną na zysk (np. działalność naukowo-badawczą) (S. SołtysińskiA. SzajkowskiA. Szumański, Kodeks spółek handlowych. Komentarz. T. 1, Wyd. 3, Warszawa 2012, SIP Legalis).

3. Z kolei w judykaturze funkcjonuje pogląd, zgodnie z którym powództwo oparte na art. 56 § 2 KSH winno zostać oddalone, gdy spółka co prawda jeszcze formalnie istnieje, ale w rzeczywistości nie funkcjonuje i nie prowadzi swych interesów (WSA w Szczecinie z 30.4.2013 r., I ACa 157/13).

4. Stwierdzić zatem trzeba, że Sąd II instancji słusznie zauważył, iż o działalności konkurencyjnej wspólnika, a zatem o zaistnieniu przesłanek z art. 56 § 2 KSH, można mówić jedynie wówczas, gdy spółka prowadzi działalność, albowiem wspólnik jest zobowiązany powstrzymać się od wszelkiej działalności sprzecznej z interesem spółki. Dalej, w pełni należy przychylić się do opinii SA, zgodnie z którą wypowiedzenie umowy spółki przez jednego ze wspólników nie może samoistnie stanowić o zakończeniu prowadzenia jej działalności, a winno raczej zostać ocenione jako przejaw nielojalności wspólnika.

5. Jak również trafnie podkreślił SA, w okresie wypowiedzenia umowy spółki, a przed wszczęciem postępowania likwidacyjnego obowiązują generalne zasady prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji. W konsekwencji, również w tym okresie, postępowanie wspólników winno być weryfikowane pod kątem ewentualnej sprzeczności z interesem spółki.

 

Wnioski praktyczne

1. Z uwagi na potencjalne konsekwencje naruszenia zakazu konkurencji przewidzianego w art. 56 KSH, analizowane zagadnienie niewątpliwie posiada doniosłe znaczenie na płaszczyźnie praktycznej. Przywołane powyżej poglądy doktryny i orzecznictwa jednoznacznie wskazują natomiast, że przy badaniu momentu wygaśnięcia przedmiotowego zakazu, każdorazowo należy stosować kryterium faktycznego wygaszenia prowadzonej przez spółkę działalności.

2. Niemniej jednak, rozwiązaniem rekomendowanym powinno być – w przypadku braku zgody pozostałych wspólników – aby ewentualne podejmowanie czynności określonych w art. 56 KSH (działalność konkurencyjna) nastąpiło dopiero w momencie uzyskania wpisu o likwidacji spółki. W przeciwnym bowiem razie, za uzasadniony może zostać uznany zarzut, iż „naruszający zakaz” miał pełną świadomość istnienia jurydycznych podstaw funkcjonowania spółki ergo działał w sposób sprzeczny z jej interesem.

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Obowiązywanie zakazu konkurencji, o którym mowa w art. 56 KSH a likwidacja spółki
Natalia Tracichleb (opracowanie)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny