Zakaz dyskryminacji organizacji pozarządowych z państw unijnych - glosa

Zakaz dyskryminacji organizacji pozarządowych z państw unijnych - glosa

Monitor Podatkowy | 2/2007
Moduł: prawo podatkowe
Łukasz Adamczyk

Glosa do wyroku z 14.9.2006 r. w sprawie C-386/04 Centro di Musicologia Walter Stauffer

  

Wstęp

W wyroku w sprawie C-386/04 Centro di Musicologia Walter Stauffer [dalej: wyrok w sprawie Stauffer] ETS rozstrzygnął, że niemieckie przepisy podatkowe odmiennie trak­tujące organizacje pozarządowe z innych państw unijnych są niezgodne z prawem wspólnotowym.

Stan faktyczny oraz pytania prejudycjalne

Fundacja Centro di Musicologia Walter Stauffer [dalej: Fundacja] jest fundacją użyteczności publicznej utworzoną na mocy prawa włoskiego. Zgodnie ze statutem Fundacja nie ma celu zarobkowego, lecz prowadzi wyłącznie działalność kulturalną oraz edukacyjną. W szczególności wspiera naukę rzemiosła klasycznej produkcji instrumentów strunowych i smyczkowych oraz historii muzyki poprzez przyznawanie stypendiów naukowych na rzecz obywateli szwajcarskich, przede wszystkim pochodzącym z Berna, w celu sfinansowania ich pobytu w Cremonie (Włochy).

Fundacja posiada nieruchomość w Monachium, którą wynajmowała w 1997 r. w celach komercyjnych. Fundacja nie posiadała w tym czasie w Niemczech oddziału ani lokalu, poprzez który prowadziłaby tam swoją działalność, zaś usługi związane z wynajmem powierzchni handlowej były wykonywane przez niemieckiego zarządcę nieruchomości. W związku z tym, bezspornym była okoliczność, że Fundacja jako nierezydent nie posiadała zakładu w Niemczech, zaś jedynie przychody z tytułu wynajmu nieruchomości podlegały niemieckiej jurysdykcji podatkowej.

W przedmiotowym okresie zgodnie z niemiecką ustawą o podatku dochodowym od osób prawnych „osoby prawne, grupy osób, masy majątkowe, które zgodnie ze statutem i ze sposobem, w jaki faktycznie są zarządzane wyłącznie i bezpośrednio dążą do osiągnięcia celów użyteczności publicznej, dobroczynnych lub religijnych” były zwolnione z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych. Zwolnienie to nie podlegało zastosowaniu w odniesieniu do osób prawnych podlegających ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu. W konsekwencji dochody Fundacji osiągnięte z tytułu wynajmu nieruchomości zostały opodatkowane na mocy decyzji właściwego organu podatkowego. Odwołanie Fundacji oraz skarga do sądu finansowego w Monachium zostały odrzucone. Federalny Sąd Finansowy powziął wątpliwości co do zgodności niemieckich przepisów dotyczących opodatkowania fundacji będących nie­rezydentami z prawem wspólnotowym i wystąpił do ETS z następującymi pytaniami preliminarnymi:

Czy okoliczność, iż fundacja użyteczności publicznej prawa prywatnego innego państwa członkowskiego, podlegająca w danym kraju ograniczonemu obowiązkowi podatkowemu z tytułu dochodów z najmu nie jest, w odróżnieniu od krajowej fundacji użyteczności pub­licznej objętej nieograniczonym obowiązkiem podatkowym, zwolniona z podatku dochodowego od osób prawnych, jest sprzeczna z art. 52 (obecnie art. 43) TWE w zw. z art. 58 (obecnie art. 48) TWE, art. 59 (obecnie art. 49) TWE w zw. z art. 66 i 58 TWE, jak również z art. 73B (obecnie art. 56) TWE?”.

Wyrok Trybunału

ETS musiał rozstrzygnąć następujące kwestie:

a) która z fundamentalnych swobód znajduje zastosowanie w przedmiotowej sprawie,

b) czy przedmiotowe przepisy prowadzą do ograniczenia właściwej fundamentalnie swobody,

c) czy ograniczenie swobody jest uzasadnione okolicz­nością, że Fundacja ma siedzibę w innym państwie członkowskim,

d) czy ograniczenie swobody jest uzasadniona nadrzędnymi celami leżącymi w interesie ogólnym.

Właściwość fundamentalnych swobód

Trybunał dokonał analizy zakresu przedmiotowego poszczególnych swobód.

Analizując swobodę działalności gospodarczej Trybunał wskazał, że: „pojęcie swobody wykonywania działalności gospodarczej w rozumieniu TWE jest pojęciem bardzo szerokim, oznaczającym możliwość uczestniczenia przez obywatela wspólnotowego w sposób trwały i nieprzerwany w życiu gospodarczym państwa członkowskiego innego niż jego państwo pochodzenia i czerpania z tego tytułu korzyści, a tym samym wspieranie w ten sposób wzajemnego gospodarczego i społecznego przenikania wewnątrz Wspólnoty na płaszczyźnie działalności wykonywanej na własny rachunek”1. W związku z tym, Trybunał uznał, że „aby możliwe było zastosowanie przepisów dotyczących swobody wykonywania działalności gospodarczej, co do zasady, ­konieczne jest, by była zagwarantowana stała obecność w przyjmującym państwie członkowskim, a w przypadku posiadania nieruchomości – czynnego zarządu tymi nieruchomościami”. W świetle stanu faktycznego, zgodnie z którym Fundacja nie dysponowała lokalem ani innym stałym miejscem prowadzenia działalności na terenie Niemiec, a usługi związane z wynajmem były świadczone przez niemieckiego zarządcę nieruchomości ETS zdecydował, że swoboda działalności gospodarczej nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie2.

Kolejną swobodą analizowaną przez Trybunał była swoboda przepływu kapitału. W tym kontekście przypomniano, że choć TWE nie definiuje pojęcia przepływu kapitału, to jednak zgodnie z utrwalonym orzecznictwem ETS tzw. Nomenklatura, stanowiąca przykładową listę sytuacji stanowiących przepływ kapitału, załączona do Dyrektywy 88/761 wciąż stanowi istotną wskazówkę dla de­finiowania zakresu zastosowania tej swobody. W wyżej wspomnianej Nomenklaturze w rubryce II, zatytułowanej „Inwestycje w nieruchomości”, znajdują się inwestycje w nieruchomości na terytorium danego państwa dokonywane przez nierezydentów. W związku z tym, ETS uznał, że „okoliczność bycia właścicielem nieruchomości oraz korzystania z niej należą do zakresu swobodnego przepływu kapitału”3.

Ograniczenie swobody przepływu kapitału

Następnie Trybunał wskazał, że: „zwolnienie podatkowe dochodów pochodzących z najmu stosowane jest wyłącznie na korzyść fundacji uznanych za mające charakter użyteczności publicznej i podlegających na terytorium niemieckim nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu jest niekorzystne dla fundacji posiadających siedzibę na terytorium innego państwa członkowskiego i może stanowić ograniczenie w swobodnym przepływie kapitału”4.

Uzasadnienia restrykcyjności przepisów

Po ustaleniu, że przedmiotowe przepisy stanowią ograniczenie swobody przepływu kapitału Trybunał przystąpił do analizy czy taka restrykcja jest uzasadniona. Zgodnie z art. 58(1) państwa członkowskie są uprawnione do sto­sowania odmiennych przepisów do podatników, których sytuacja nie jest porównywalna ze względu na miejsce re­zydencji lub miejsce zainwestowania kapitału. Z kolei na podstawie art. 58(3) środki stosowane przez państwa członkowskie „nie powinny stanowić arbitralnej dyskryminacji ani ukrytego ograniczenia w swobodnym przepływie kapitału i płatności”. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem ETS art. 58(1) „jako wyjątek od podstawowej zasady swobodnego przepływu kapitału – powinien podlegać ścisłej wykładni, nie może być interpretowany w ten sposób, że wszelkie przepisy podatkowe traktujące podatników odmiennie w zależności od miejsca, w jakim inwestują swój kapitał, są automatycznie zgodne z traktatem”.

Niemieckie władze podatkowe argumentowały, że niemieckie organizacje pozarządowe nie znajdują się w porównywalnej sytuacji z Fundacją.

Trybunał nie podzielił tej argumentacji. Po pierw­sze, zwrócił uwagę, że na gruncie przedmiotowych przepisów „uważa się, że [...]