Rażące naruszenie prawa - problemy interpretacyjne

Rażące naruszenie prawa - problemy interpretacyjne

Monitor Podatkowy | 11/1997
Moduł: prawo podatkowe
Ryszard Kubacki

Niniejszy artykuł stanowi cenną próbę kompleksowego przedstawienia problemów interpretacyjnych dotyczących pojęcia “rażącego naruszenia prawa”. Zachęcamy gorąco do jego przeczytania.

I. Wstęp

1. Pojęcie “rażącego naruszenia prawa” jest elementem kilku bardzo istotnych instytucji postępowania administracyjnego. Jest m.in. jedną z przesłanek, obok naruszenia interesu Rzeczypospolitej Polskiej, uzasadniającą wniesienie do SN rewizji nadzwyczajnej od orzeczenia NSA (art. 57 ust. 2 ustawy z 11.5.1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, Dz.U. Nr 74, poz. 368).

2. Zgodnie z art. 57 § 2 ustawy o NSA Minister Sprawiedliwości, Prokurator Generalny, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego, Rzecznik Praw Obywatelskich, a w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych Minister Pracy i Polityki Socjalnej mogą wnieść od orzeczenia sądu rewizję nadzwyczajną do Sądu Najwyższego, jeżeli orzeczenie rażąco narusza prawo lub interes Rzeczypospolitej.

II. Uznanie nieważności decyzji administracyjnej

1. Po raz kolejny to pojęcie pojawia się w art. 156 § 1 pkt 2 in fine KPA, gdzie jest jedną z przesłanek uznania nieważności decyzji administracyjnych. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się z urzędu lub na żądanie strony.

Zgodnie z treścią art. 157 § 2 KPA postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji - w odróżnieniu od trybu odwoławczego - może być wszczęte również z urzędu. Szczególnie wyraźnie było to widoczne w sprawach tzw. opłat manipulacyjnych pobieranych przez organy administracji celnej. Stwierdzenie przez TK niekonstytucyjności przepisu będącego podstawą pobierania opłat spowodowało konieczność ich zwrotu z urzędu wraz z odsetkami. Jest oczywiste, że o ile w interesie podatnika leży opieszałość organów administracji celnej w tej sprawie, to pozycja Skarbu Państwa jest diametralnie odmienna.

Właściwym do stwierdzenia nieważności jest organ wyższego stopnia, chyba że decyzja została wydana przez naczelny organ administracji państwowej - wówczas nieważność decyzji stwierdza ten organ.

2. Bardzo “interesujący” pogląd Ministra Finansów prezentowany w jednej z decyzji, że w przypadku urzędów skarbowych, które są organami administracji rządowej specjalnej, organem wyższego stopnia są zarówno izby skarbowe, jak i Minister Finansów, nie znalazł uznania w oczach Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku1 stwierdził, że “polska procedura administracyjna nie zna sytuacji, w której organem wyższego stopnia w stosunku do jakiegokolwiek organu administracji byłby więcej niż jeden organ, i to różnych szczebli”.

3. Ponadto pojęcie “rażącego naruszenia prawa” spotkać można w ustawie o NSA, gdzie podstawą stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia w przypadku uwzględnienia skargi na decyzję lub postanowienie w postępowaniu przed NSA (art. 22 ust. 1 pkt 2 ustawy o NSA).