Procedura zawarcia umowy o prowadzenie pracowniczych planów kapitałowych

Monitor Podatkowy | 1/2022

Konstrukcja ustawy o PPK powoduje, że wyłączną drogą do zawarcia umowy o prowadzenie PPK jest najpierw zawarcie umowy o zarządzanie PPK. Oznacza to, że przekonanie danego podmiotu zatrudniającego do zawarcia umowy o zarządzanie PPK z konkretną instytucją finansową ma decydujące znaczenie dla możliwości dystrybucji PPK wśród osób zatrudnionych u danego podmiotu zatrudniającego.

Konstrukcja ustawy o PPK powoduje, że wyłączną drogą do zawarcia umowy o prowadzenie PPK jest najpierw zawarcie umowy o zarządzanie PPK. Oznacza to, że przekonanie danego podmiotu zatrudniającego do zawarcia umowy o zarządzanie PPK z konkretną instytucją finansową ma decydujące znaczenie dla możliwości dystrybucji PPK wśród osób zatrudnionych u danego podmiotu zatrudniającego. W istocie więc pośrednictwo w zawieraniu umów o zarządzenie PPK jest jednocześnie pośrednictwem w zawieraniu umów o prowadzenie PPK. Tym samym organ winien wziąć pod uwagę, że Skarżąca będzie pośredniczyć de facto nie tylko w zawieraniu umów o zarządzanie PPK, ale również w zawieraniu umów o prowadzenie PPK.

Wyrok WSA w Warszawie z 1.1.2021 r., III SA/Wa 240/20


Komentowany wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym: spółka akcyjna (dalej: Spółka, Skarżąca) wystąpiła do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: Dyrektor KIS) z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej możliwości zastosowania zwolnienia z podatku od towarów i usług (dalej: VAT) na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 37 ustawy z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2021 r. poz. 1243, dalej: VATU) w odniesieniu do wykonywanych przez nią czynności. W złożonym wniosku Spółka wskazała, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej wykonuje czynności pośrednictwa w zawieraniu umów ubezpieczenia oraz innych umów. Przedmiotem złożonego wniosku były czynności akwizycyjne wykonywane przez Skarżącą na rzecz Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych (dalej: TFI) w zakresie pośrednictwa przy zawieraniu umów o prowadzenie Pracowniczego Planu Kapitałowego (dalej: PPK). TFI – będący instytucją finansową – utworzyło fundusz zdefiniowanej daty w rozumieniu ustawy z 4.10.2018 r. o pracowniczych planach kapitałowych (Dz.U. z 2020 poz. 1342, dalej: PPKU) będący specjalistycznym funduszem ­inwestycyjnym otwartym (dalej: Fundusz), który prowadzony jest w celu inwestowania środków gromadzonych w ramach PPK. Jak wskazała Skarżąca, głównym celem realizowanych przez nią czynności jest pośredniczenie w doprowadzeniu do zawarcia umowy o prowadzenie PPK pomiędzy podmiotem zatrudniającym a TFI. Następnie podmiot zatrudniający, działając w imieniu i na rzecz osób zatrudnionych w podmiocie zatrudniającym, zawiera umowę o prowadzenie PPK. W ramach umowy zawartej z TFI Spółka:
  • wyszukuje podmioty zatrudniające zainteresowane zawarciem umowy o zarządzanie PPK;
  • udziela podmiotom zatrudniającym informacji o działalności TFI i Funduszu;
  • przekazuje podmiotom zatrudniającym materiały informujące o działalności TFI i Funduszu;
  • przekazuje informacje o podmiotach zatrudniających zainteresowanych rozpoczęciem współpracy z TFI;
  • organizuje spotkania pracowników A. TFI z przedstawicielami podmiotów zatrudniających.

Z tytułu powyższych usług Spółka otrzymuje wynagrodzenie. W tak przedstawionym stanie faktycznym Spółka zadała pytanie Dyrektorowi KIS, czy usługi pośrednictwa ubezpieczeniowego w zakresie dystrybucji pracowniczych planów kapitałowych korzystają ze zwolnienia, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 37 VATU. Spółka stanęła na stanowisku, że świadczone przez nią usługi w zakresie pośrednictwa przy zawieraniu umów o zarządzanie PPK powinny korzystać z powyższego zwolnienia. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE), mimo że w świetle polskich przepisów – w szczególności w świetle przepisów ustawy z 11.9.2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Dz.U. z 2018 r. poz. 999 ze zm.) – nie stanowią działalności ubezpieczeniowej. Skarżąca wskazała, że zwolnienie z art. 43 ust. 1 pkt 37 VATU stanowi zwolnienie o charakterze przedmiotowym, a nie podmiotowym, a pojęcie usługi ubezpieczeniowej należy dla celów tego zwolnienia rozumieć w sposób szerszy, niż definiuje to ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej. Uwzględniając charakter czynności wykonywanych przez Spółkę oraz istotę PPK, w ocenie Skarżącej powinny one korzystać ze zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 37 VATU. Dyrektor KIS nie zgodził się ze stanowiskiem Skarżącej, wskazując, że zakres czynności wykonywanych przez Spółkę wskazuje, iż w istocie nie pośredniczy w świadczeniu usług ubezpieczeniowych, lecz jedynie w zawarciu umowy o zarządzanie PPK. Zgodnie ze stanowiskiem Dyrektora KIS istotą czynności wykonywanych przez Spółkę jest wyłącznie pośrednictwo w zawieraniu umów o zarządzanie PPK pomiędzy podmiotami zatrudniającymi a instytucją finansową, a nie umów o prowadzenie PPK. Dyrektor KIS zauważył, że aby instytucja finansowa zajmująca się inwestowaniem środków zgromadzonych przez pracowników zatrudniającego mogła korzystać ze zwolnienia z podatku od towarów i usług w zakresie zarządzania tymi środkami, na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 37 VATU musi, oprócz czynności wynikających z PPKU dotyczących lokowania pozyskanych środków, oferować również ochronę ubezpieczeniową. Wymóg ten został przypisany wyłącznie do zawierania umów o prowadzenie PPK z zakładami ubezpieczeń. Jako że w ocenie Dyrektora KIS usługi świadczone przez Skarżącą na rzecz TFI obejmują czynności pośrednictwa wyłącznie w zakresie zawarcia umowy o zarządzanie PPK, to nie znajdzie zastosowania zwolnienie z art. 43 ust. 1 pkt 37 VATU i usługi te będą podlegać opodatkowaniu VAT podstawową stawką. Wydana przez Dyrektora KIS interpretacja indywidualna była przedmiotem skargi złożonej przez Spółkę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: WSA, Sąd), w której Skarżąca zarzuciła przedmiotowej interpretacji naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że usługi wykonywane przez Skarżącą na rzecz TFI nie korzystają ze ­zwolnienia opisanego w art. 43 ust. 1 pkt 37 VATU. Ponadto Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania przez sporządzenie wadliwego uzasadnienia interpretacji indywidualnej poprzez nieustosunkowanie się przez Dyrektora KIS do wykładni art. 43 ust. 1 pkt 37 VATU zaprezentowanej przez Spółkę oraz braku oceny stanowiska Spółki przedstawionej we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej. Sąd uwzględnił zarzuty Spółki, wskazując, że w istocie Dyrektor KIS nie ustosunkował się do argumentacji podniesionej przez Skarżącą we wniosku o interpretację indywidualną, pomijając niektóre aspekty czynności wykonywanych przez Spółkę i charakter czynności związanych z prowadzeniem oraz zarządzaniem PPK. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził: W rozpoznawanej sprawie Dyrektor KIS, dokonując wykładni art. 43 ust. 1 pkt 37 VATU niewątpliwe błędnie założył, że czynności pośrednictwa, opisane we wniosku o interpretację, ograniczają się do pośrednictwa w zawieraniu umów o zarządzanie PPK.

KOMENTARZ

Należy zgodzić się ze stanowiskiem przyjętym przez WSA, który w komentowanym wyroku wskazał, że czynności związane z PPK oraz zwolnienia ich z opodatkowania VAT należy rozpatrywać z perspektywy PPKU. Sąd słusznie zaznaczył, że zgodnie z brzmieniem PPKU warunkiem koniecznym do zawarcia umowy o prowadzenie PPK jest uprzednie zawarcie umowy o zarządzanie PPK, przez co nie można rozpatrywać tych czynności rozłącznie również na potrzeby VATU. Oznacza to, że dla możliwości dystrybucji PPK wśród osób zatrudnionych u danego podmiotu konieczne jest przekonanie podmiotu do zawarcia umowy o zarządzanie PPK z konkretną instytucją finansową. Innymi słowy, pośrednictwo w zawieraniu umów o zarządzania PPK jest jednocześnie pośrednictwem o prowadzenie PPK, co znaczy, że wykonywane przez Spółkę usługi w praktyce obejmują zarówno pośrednictwo w zawieraniu umów o zarządzanie PPK, jak i pośrednictwo w zawieraniu umów o prowadzeniu PPK. Tym samym Dyrektor KIS w niezasadny sposób przyjął, że zwolnienie z art. 43 ust. 1 pkt 37 VATU nie znajdzie zastosowania do zakresu czynności realizowanych przez Skarżącą w ramach umowy zawartej z TFI. Argumentując swoje stanowisko, WSA wskazał, że usługi obejmujące pośrednictwo w zakresie zawierania umów o prowadzenie i zarządzanie PPK należy przede wszystkim zweryfikować w kontekście warunków, jakie dane świadczenie powinno spełniać, aby mogło zostać uznane za usługi o charakterze ubezpieczeniowym. Po spełnieniu tego warunku kolejnym krokiem jest stwierdzenie czy pośrednictwo dotyczące tych usług mieści się w zakresie zwolnienia art. 43 ust. 1 pkt 37 VATU. Skoro zatem Dyrektor KIS błędnie zaklasyfikował czynności wykonywane przez Spółkę jako czynności obejmujące wyłącznie pośrednictwo w zawieraniu umów o zarządzanie PPK, to w konsekwencji, niewłaściwie ocenił te usługi jako pozostające poza zakresem zwolnienia opisanego w art. 43 ust. 1 pkt 37 VATU. Należy zaznaczyć, że komentowany wyrok wpisuje się w ogólną tendencję dotyczącą klasyfikacji pośrednictwa przy zawieraniu umów o dystrybucję PPK na potrzeby VAT. W istocie organy podatkowe konsekwentnie odmawiają stosowania zwolnienia z opodatkowania VAT w odniesieniu do pośrednictwa w zakresie umów dotyczących PPK, twierdząc, że czynności te nie dotyczą usług ubezpieczeniowych. Z powyższym poglądem nie zgadzają się sądy administracyjne, które odrzucają pogląd prezentowany przez organy podatkowe, wskazując, że z uwagi na konstrukcję oraz cel PPK, usługi pośrednictwa dotyczące PPK są w istocie usługami objętymi zwolnieniem z VAT m.in. na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 37 VATU (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 29.9.2020 r., I SA/GI 630/20, wyrok WSA w Warszawie z 17.9.2020 r., III SA/Wa 2547/19 czy wyrok WSA w Warszawie z 13.8.2020 r., III SA/Wa 2166/19). Pogląd prezentowany przez sądy administracyjne należy uznać za słuszny. W istocie bowiem głównym celem PPK jest zabezpieczenie określonych środków pieniężnych dla osób pracujących, w celu ubezpieczenia finansowego aspektu ich przyszłości. Uwzględniając zatem szeroki charakter pojęcia usług ubezpieczeniowych, nie można a priori stwierdzić, że usługi w zakresie dystrybucji PPK znajdują się poza jego zakresem. Ponadto, zgodnie z orzecznictwem TSUE, dla stosowania zwolnienia opisanego w art. 43 ust. 1 pkt 37 VATU nie jest konieczne, aby podmiot świadczący usługi w zakresie pośrednictwa dotyczącego usług ubezpieczeniowych posiadał status zakładu ubezpieczeń. W konsekwencji WSA w komentowanym wyrok słusznie dokonał oceny przedstawionego stanu faktycznego. Komentowane orzeczenie jest tym bardziej istotne, że potencjalne obciążenie usług w zakresie dystrybucji PPK ekonomicznym ciężarem VAT może zniechęcić potencjalnych adresatów tego produktu. Mając na uwadze treść komentowanego wyroku, można mieć nadzieję, że przyczyni się on do zmiany podejścia organów podatkowych w przypadku wydawania interpretacji podatkowych w podobnych stanach faktycznych.
Opracowanie i komentarz: Tobiasz Olczak, konsultant w dziale prawno-podatkowym PwC