Prawo do odliczenia podatku naliczonego VAT od nabycia usług egzekucyjnych

Wyrok NSA z 13.6.2019 r., I FSK 677/17

Monitor Podatkowy | 9/2019
Moduł: prawo podatkowe
DOI: 10.32027/MOPOD.19.9.8

Zasadne było przyjęcie przez organ interpretacyjny, a za nim sąd I instancji, że w opisanej przez skarżącą sytuacji nie dojdzie do odpłatnego świadczenia usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 VATU, a tym samym czynność ta nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Sprzedaży wierzytelności nie można również uznać za dostawę towarów w rozumieniu art. 7 ust. 1 VATU, gdyż wierzytelność jest prawem majątkowym, które nie mieści się w dyspozycji art. 2 pkt 6 ww. ustawy, który określa, co należy rozumieć, na potrzeby podatku od towarów i usług, pod pojęciem dostawy towarów.

Wyrok NSA z 13.6.2019 r., I FSK 677/17


Z uzasadnienia: Zaskarżonym wyrokiem z 5.1.2017 r., I SA/Wr 1083/16, WSA we Wrocławiu oddalił skargę Funduszu (...) S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z 10.5.2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług. We wniosku o wydanie interpretacji indywidulanej Fundusz (...) S.A. z siedzibą w W. (dalej spółka lub skarżąca) wskazał, że w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zawiera z przedsiębiorcami umowy przelewu wierzytelności. Rozważany przelew wierzytelności dotyczy wierzytelności powstałych na skutek zaistnienia szkód komunikacyjnych, tj. wierzytelności z tytułu najmu pojazdu zastępczego, opodatkowanej podatkiem od towarów i usług, od której to usługi został odprowadzony podatek VAT. Przelew wierzytelności na rzecz spółki każdorazowo jest dokonywany odpłatnie. W celu dochodzenia wierzytelności spółka korzysta z usług kancelarii prawnej, która z tytułu sprzedaży usług wystawia fakturę VAT. Spółka każdorazowo ponosi koszt brutto. (...) Spółka nie nabywa wierzytelności celem ich dalszej odsprzedaży, a jedynie jej zamiarem jest ich windykowanie na własny rachunek. Co do zasady, nabywane wierzytelności w chwili ich nabycia są wierzytelnościami już wymagalnymi. Spółka nabywa wierzytelności po cenie niższej niż ich wartość pierwotna. Różnica pomiędzy wartością nominalną a ceną płaconą przez spółkę odzwierciedla ekonomiczną wartość wierzytelności. Cena ta nie zawiera żadnego dodatkowego wynagrodzenia dla spółki – spółka nie otrzymuje od zbywcy jakiegokolwiek przysporzenia majątkowego. Cena nabycia wynika z ryzyka wystąpienia trudności w egzekwowaniu wierzytelności. Na gruncie tak opisanego stanu faktycznego spółka zapytała, czy od nabycia ww. usług prawnych spółka ma prawo do odliczenia podatku naliczonego VAT? Przedstawiając własne stanowisko, stwierdziła, że zarówno charakter, jak i zakres związku między czynnościami opodatkowanymi a nabytymi towarami lub usługami nie został w jakikolwiek sposób dookreślony przez ustawodawcę. W przypadku usług takich jak świadczone przez kancelarię prawną na rzecz spółki, należy mieć na uwadze obiektywną możliwość ich przyczynienia się do generowania przez podatnika obrotu podlegającego opodatkowaniu. Poniesione wydatki na usługę prawną w związku z wystąpieniem na drogę postępowania sądowego w celu dochodzenia wierzytelności, wpływają na uzyskanie obrotu opodatkowanego podatkiem od towarów i usług lub nieopodatkowanego z racji zwolnień podatkowych. Minister Finansów w indywidualnej interpretacji z 10.5.2016 r. uznał stanowisko strony za nieprawidłowe. Zdaniem organu, skoro spółka nabędzie zarówno wierzytelności wymagalne, jak i wierzytelności trudne za cenę odpowiadającą ich wartości ekonomicznej (cena nabycia wierzytelności niższa od ich wartości nominalnej) czynność nabycia tych wierzytelności nie stanowi odpłatnego świadczenia usług, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm., dalej: VATU), zatem nie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, zgodnie z art. 5 ust. 1 ww. ustawy. Wobec tego wydatki poniesione na nabycie usług kancelarii prawnej nie mają związku z wykonywanymi przez spółkę czynnościami opodatkowanymi. Wydatki te nie mają też pośredniego związku z wykonywanymi przez spółkę czynnościami opodatkowanymi, nie można tych kosztów traktować jako ogólnego kosztu przedsiębiorstwa, od którego przysługuje prawo do odliczania. Spółka nie ma zatem prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z faktur wystawionych przez kancelarię prawną za usługi świadczone w celu dochodzenia wierzytelności wcześniej nabytych przez spółkę. Spółka w skardze do sądu administracyjnego zarzuciła naruszenie: art. 14c § 2, art. 120 w zw. z art. 14a § 1, art. 14 b § 3, art. 14h oraz art. 121 ustawy z 29.8.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2016 r. poz. 613 ze zm., dalej: OrdPU); art. 8 ust. 1 i art. 86 ust. 1 VATU; art. 509 KC. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał skargę za niezasadną. Uzasadniając rozstrzygnięcie, wskazał, że sporna w sprawie jest kwestia prawa skarżącej do obniżenia kwoty podatku należnego od towarów i usług o kwotę podatku naliczonego, wynikającego z faktur wystawionych przez kancelarię prawną za usługi prawne świadczone na rzecz skarżącej. Świadczone przez kancelarię usługi dotyczą wierzytelności trudnych nabytych przez skarżącą i dochodzonych przez nią w imieniu własnym i na własny rachunek. Zdaniem sądu I instancji, usługi kancelarii prawnej nabyte przez skarżącą w celu dochodzenia wierzytelności własnej (nabytej w drodze cesji) nie mają ani bezpośredniego, ani pośredniego związku z wykonywanymi przez skarżącą czynnościami opodatkowanymi. Ponoszone przez spółkę wydatki na usługi kancelarii prawnej związane są wprost z odzyskaniem należności wynikających z nabytej wierzytelności, tj. czynności, która nie podlegała podatkowi od towarów i usług. Sąd uznał, iż prawidłowo organ przyjął, że nie została spełniona przesłanka z art. 86 ust. 1 VATU, tj. wykorzystywanie przez podatnika podatku od towarów i usług nabytych towarów i usług do wykonywania czynności opodatkowanych. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła spółka. Wyrok zaskarżyła w całości, zarzucając naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 86 ust. 1 VATU (...). 2) przepisów postępowania, tj.:
– art. 135 § 1 ustawy z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, dalej: PostSądAdmU) (...), – art. 146 § 1 PostSądAdmU (...).