Postępowanie restrukturyzacyjne – wykładnia art. 21 ust. 3 ustawy

Wyrok NSA z 31.1.2006 r., II FSK 260/05

Monitor Podatkowy | 3/2007
Moduł: prawo podatkowe

Umorzenie postępowania restrukturyzacyjnego w przypadku, gdy likwidacja działalności gospodarczej przez osobę fizyczną spowodowana jest zamiarem zmiany miejsca prowadzenia działalności, a nie jej definitywnego zakończenia, nie jest zgodne z art. 21 ust. 3 ustawy z 30.8.2002 r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz.U. Nr 155, poz. 1287 ze zm.).

Wyrok NSA z 31.1.2006 r., II FSK 260/05

Z uzasadnienia: Zaskarżonym wyrokiem z 16.12.2004 r. WSA w B., po rozpatrzeniu skargi Krzysztofa B. na decyzję Dyrektora IS w B. z 9.4.2004 r., w przedmiocie umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego, uchylił zaskarżoną decyzję, określił, iż zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości oraz zasądził od Dyrektora IS w B. na rzecz skarżącego kwotę 500 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu wyroku sąd I instancji ustalił, iż zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego US w B. z 16.12.2003 r., którą umorzono postępowanie restrukturyzacyjne zaległości podatkowej w łącznej kwocie 12 176,90 zł z tytułu: podatku dochodowego od osób fizycznych (1660,60 zł oraz podatku od towarów i usług (10 516,30 zł). Przyczyną umorzenia postępowania restrukturyzacyjnego była likwidacja działalności gospodarczej. W odwołaniu od decyzji organu I instancji Krzysztof B. wniósł o przywrócenie restrukturyzacji, wskazując, że przy­stępując do likwidacji działalności gospodarczej informował się w urzędzie skarbowym, czy może tak uczynić, gdyż nadal chce prowadzić działalność, ale w innym województwie. Otrzymał odpowiedź, że może tak uczynić, gdyż wszystko jest zapłacone. Podkreślił, że ponownie rozpoczął działalność gospodarczą, z dniem 22.1.2004 r. otrzymał zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, a z prawa do wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego nie skorzystał, gdyż nie otrzymał postanowienia o wyznaczeniu takiego terminu – dnia 12.9.2003 r. został wymeldowany z adresu, na który została skierowana korespondencja. Przyczyną wymeldowania oraz zakończenia działalności gospodarczej była wyprowadzka rodziców z adresu zamieszkania. Dyrektor IS w swej decyzji wskazał, iż z dniem 9.9.2003 r. działalność gospodarcza podatnika została wykreślona z ewi­dencji działalności gospodarczej, ponadto w dniu 23.9.2003 r. podatnik złożył w Pierwszym US zgłoszenie identyfika­cyjne NIP-3 oraz zgłoszenie o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług VAT-Z. W świetle powyższego organ I instancji prawidłowo umorzył postępowanie restrukturyzacyjne, bowiem zgodnie z art. 21 ust. 3 ustawy o restrukturyzacji postępowanie to umarza się również w przypadku gdy wobec przedsiębiorcy zostało wszczęte postępowanie likwidacyjne lub upadłościowe. Wskazano też, że restrukturyzacją, zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy, objęci są jedynie przedsiębiorcy, a tego warunku podatnik od 9.9.2003 r. nie spełniał. Organ stwierdził także, iż zakończenie działal­ności gospodarczej w danym miejscu i kontynuowanie jej w innym nie wywołują negatywnych skutków dla prowadzonego postępowania restrukturyzacyjnego wtedy, gdy zostaje zachowana ciągłość prowadzenia działalności gospodarczej – w tym przypadku działalność zlikwidowano 9.9.2003 r., a chęć jej wznowienia wyrażono dopiero w grudniu 2003 r., po uzyskaniu informacji o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego. Takie działanie w ocenie organu dowodzi, iż składając wniosek o wszczęcie postępowania restrukturyzacyjnego podatnik był zainteresowany przede wszystkim oddłużeniem swojej firmy, nie zaś poprawą jej kondycji finansowej. Odnośnie braku doręczenia stronie postanowienia o wyznaczeniu siedmiodniowego terminu do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, organ wyjaśnił, że zmieniając miejsce zamieszkania podatnik powinien poinformować o tym fakcie organ podatkowy i podać swój aktualny adres zamieszkania, względnie adres do doręczeń. W skardze na powyższą decyzję skarżący przyznał, iż z „jego strony nastąpiły pewne niedociągnięcia w dopełnieniu formalności w US”, co spowodowane było koniecznością wyprowadzenia się z mieszkania rodziców (eksmisja) i wymeldowania z adresu, gdzie prowadzona była działalność gospodarcza. Podkreślił jednak, że informował się telefonicznie w urzędzie skarbowym, gdzie potwierdzono, że aby założyć firmę w innej miejscowości, trzeba zlikwidować ją pod dotychczasowym adresem. Po uporządkowaniu spraw rodzinnych, wznowił działalność gospodarczą od 1.2.2004 r. Ponadto skarżący podniósł, iż działania polegające na zaprzestaniu działalności gospodarczej, a następnie wznowieniu jej, nie miały służyć oddłużeniu firmy, ale kontynuowaniu działalności gospodarczej. Podniósł też, iż opłatę restrukturyzacyjną wpłacił w należnej wysokości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. uwzględniając skargę stwierdził, iż organy podatkowe obu instancji nie dopełniły obowiązków ciążących na nich z mocy art. 121 § 1 OrdPU. W ocenie sądu brak jest w materiale dowodowym zebranym w sprawie potwierdzenia faktu, który wydaje się być oczywistym dla organów podatkowych, że skarżący dokonał likwidacji działalności definitywnie a nie, jak twier­dzi strona, w celu podjęcia tej działalności w innym województwie. Podjęte przez skarżącego czynności faktyczne – zawiadomienie o zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej, złożenie druków NIP-3 i VAT-Z nie przesądzają o poprawności poglądu ­organów podatkowych. Sąd wskazał też, iż żadna ze stron nie kwestionuje, że dokonane czynności były skutkiem informacji uzyskanej przez skarżącego w rozmowie telefonicznej z pracownikiem urzędu skarbowego. Faktem jest też, iż skarżący podjął działalność z dniem 1.2.2004 r. (wpis do ewidencji działalności gospodarczej 22.1.2004 r.). Brak natomiast przepisu, z którego wynikałoby, jaki przedział czasowy powinien dzielić zakończenie i podjęcie działal­ności (przy takim samym określeniu jej przedmiotu i zakresu), aby można przyjąć, że jest to kontynuacja danej działalności. Rozstrzygnięcie po­wyższych wątpliwości na niekorzyść podatnika stanowi w ocenie sądu I instancji naruszenie zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych wyrażonej w art. 121 § 1 OrdPU. Konsekwencją wskazanego naruszenia było wydanie decyzji, o której mowa w art. 21 ust. 1 ustawy o restrukturyzacji bez zachowania terminów wskazanych w tym przepisie. W skardze kasacyjnej Dyrektor IS w B. zaskarżył powyższy wyrok, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skargę kasacyjną oparto zarówno na zarzucie naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. Zdaniem organu, wyrok narusza przepisy postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1, art. 113 § 1, art. 133 § 1 zd. 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez uchylenie decyzji Dyrektora IS w B. pomimo, iż decyzja odpowiadała prawu, narusza też przepisy prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 21 ust. 1 i 3 ustawy o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców przez uznanie, że w okolicznościach zaskarżonej sprawy brak było podstaw do wydania przez organ podatkowy decyzji o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego. W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej twierdzono, iż organy podatkowe nie naruszyły zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Wskazano, iż zasada ta jest jedynie jedną z równorzędnych zasad ogólnych postępowania podatkowego, a jej przestrzeganie nie może odbywać się kosztem innych zasad, chociażby zasady prawdy obiektywnej. Organ nie zgadza się również ze stanowiskiem sądu, iż w materiale dowodowym nie został potwierdzony fakt zlikwidowania przez podatnika działalności gospodarczej. Wynika to bowiem ze złożonych przez podatnika dokumentów, które ze swej istoty kończą byt prawny danego podmiotu jako podatnika. Odmienny pogląd naruszałby przepisy prawa i prowadziłby do złamania zasady prawdy obiektywnej. Organ podniósł także, iż przedmiot działalności gospodarczej zakończonej w 2003 r. i podjętej od stycznia 2004 r. nie jest identyczny, co wynika z treści znajdujących się w aktach sprawy zaświadczeń o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej. Organy podatkowe orzekały w oparciu o rzetelnie zebrany materiał dowodowy, dokonały jego prawidłowej oceny i swoim działaniem nie naruszyły zasad ogólnych postępowania podatkowego, w tym zasady wynikającej z art. 121 § 1 OrdPU. Odmienne ustalenia sądu I instancji naruszają wskazane w petitum skargi przepisy postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy nie naruszył również przepisu ustawy o restrukturyzacji. Oczywistym jest, że ustawę tę można stosować jedynie w odniesieniu do podmiotów posia­da­jących status przedsiębiorcy w rozumieniu art. 2 pkt 1 ­usta­wy. Ustawa o restrukturyzacji nakazuje w art. 21 ust. 3 niezwłocznie umorzyć postępowanie restrukturyzacyjne, gdy wobec przedsiębiorcy zostało wszczęte postępowanie likwidacyjne lub upadłościowe. Przepis ten sankcjonuje sam fakt rozpoczęcia likwidacji działalności gospodarczej, a nie dopiero rzeczywiste i definitywne jej zaprzestanie. Można twierdzić, iż wobec takiego brzmienia przepisu ewentual­ne późniejsze reaktywowanie działalności lub podjęcie nowej działalności pozostawałoby bez wpływu na orzeczenie o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego. Bez znaczenia zatem jest, czy przerwa w działalności była długa czy krótka – skoro art. 21 ust. 3 ustawy o restrukturyzacji nie przewiduje możliwości zaistnienia przerwy w działalności. Literalne brzmienie przepisu nie pozostawia wątpliwości co do bezwzględnego obowiązku organów podatkowych orzeczenia o umorzeniu postępowania restrukturyzacyjnego w przypadku wskazanych przesłanek. Odmienna ocena sądu narusza art. 21 ust. 3 ustawy przez jego błędną wykładnię. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Krzysztof B. wniósł o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy. Zdaniem ­strony, wyrok ten jest zasadny i brak podstaw do jego ­uchylenia. NSA zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż nie ma usprawiedliwionych podstaw. W świetle treści przepisu art. 183 § 1 ustawy z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to jego związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, które mogą dotyczyć wyłącznie ocenianego wyroku, a nie [...]