Podatek VAT – zwrot VAT dla podatników posiadających siedzibę w?innym państwie członkowskim

Monitor Podatkowy | 4/2021

Omawiane orzeczenie dotyczyło sprawy zwrotu VAT dla podatnika niemającego siedziby w państwie zwrotu i wymogów formalnych przewidzianych w przepisach ósmej Dyrektywy Rady 79/1072/EWG z 6.12.1979 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – warunki zwrotu podatku od wartości dodanej podatnikom niemającym siedziby na terytorium kraju oraz Dyrektywy Rady 77/388/EWG z 17.5.1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku.

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE, Trybunał) z 9.9.2021 r. w postępowaniu GE Auto Service Leasing GmbH (dalej: Spółka) przeciwko Tribunal Económico Administrativo Central (Hiszpania)


Omawiane orzeczenie dotyczyło sprawy zwrotu VAT dla podatnika niemającego siedziby w państwie zwrotu i wymogów formalnych przewidzianych w przepisach ósmej Dyrektywy Rady 79/1072/EWG z 6.12.1979 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – warunki zwrotu podatku od wartości dodanej podatnikom niemającym siedziby na terytorium kraju (dalej: VIII Dyrektywa) oraz Dyrektywy Rady 77/388/EWG z 17.5.1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (dalej: Dyrektywa VAT). Przedmiotem wyroku była sytuacja Spółki z siedzibą w Niemczech, która prowadziła działalność polegającą na dostarczaniu samochodów hiszpańskim przedsiębiorstwom na podstawie umów leasingu i okazjonalnej sprzedaży używanych samochodów na terytorium Hiszpanii. Spółka wniosła do hiszpańskiego urzędu administracji podatkowej wnioski o zwrot VAT na zasadach przewidzianych dla przedsiębiorców niemających siedziby na terytorium Hiszpanii. Hiszpański organ podatkowy skierował do Spółki dwa żądania udzielenia informacji w celu uzyskania oryginałów faktur, na podstawie których Spółka zażądała zwrotu VAT oraz wyjaśnień dotyczących transakcji dokonanych w Hiszpanii, a także przeznaczenia nabytych towarów lub usług objętych wnioskiem o zwrot. Spółka poinformowała hiszpański organ podatkowy, że podtrzymuje swój wniosek o zwrot, lecz ma trudności z przedstawieniem żądanych dokumentów. W związku z tym, hiszpański organ podatkowy oddalił wnioski o zwrot podatku. Przedmiotowe dokumenty zostały przedstawione przez spółkę dopiero w toku postępowania odwoławczego i sądowego. Sąd rozpatrujący sprawę uznał, że wymaga ona rozstrzygnięcia kwestii związanych z prawem Unii, wobec czego postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z m.in. następującymi pytaniami prejudycjalnymi:
1) Czy należy uznać za zgodną z prawem sytuację, w której podatnik, po wielokrotnym wezwaniu go przez organ podatkowy do udowodnienia spełnienia przesłanek prawa do zwrotu, nie spełnia tego żądania bez żadnego racjonalnego uzasadnienia, a po otrzymaniu decyzji odmownej w przedmiocie zwrotu odwleka złożenie dokumentów do momentu postępowania odwoławczego lub sądowego? 2) Czy podatnik niemający siedziby w państwie członkowskim zwrotu traci prawo do zwrotu, ze względu na to, że nie dostarczył w wyznaczonym terminie, bez racjonalnego uzasadnienia, odpowiednich informacji w celu wykazania swojego prawa do zwrotu, a organ podatkowy wyda decyzję o odmowie zwrotu?

Trybunał wskazał, że pytania zmierzają do ustalenia, czy przepisy VIII Dyrektywy oraz zasady prawa Unii, a w szczególności zasadę neutralności podatkowej należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one temu, aby wniosek o zwrot VAT został oddalony, w sytuacji gdy podatnik nie przedstawił właściwemu organowi podatkowemu w wyznaczonym terminie wszystkich dokumentów i informacji wymaganych przez tę Dyrektywę. Trybunał wskazał, że zgodnie z jego orzecznictwem prawo do zwrotu – podobnie jak prawo do odliczenia – stanowi podstawową zasadę wspólnego systemu VAT ustanowionego przez prawo Unii. Wspólny system VAT zapewnia neutralność działalności gospodarczej w zakresie obciążeń podatkowych, bez względu na cel czy rezultaty tej działalności, pod warunkiem że działalność ta sama podlega opodatkowaniu VAT. Trybunał wielokrotnie orzekał, że prawo do odliczenia, a w konsekwencji prawo do zwrotu, stanowi integralną część mechanizmu VAT i co do zasady nie może być ograniczane. Ponadto podstawowa zasada neutralności VAT wymaga, by prawo do odliczenia VAT naliczonego zostało przyznane w razie spełnienia wymogów materialnych, nawet jeśli podatnicy nie spełnili niektórych wymogów formalnych. Jednak zasada ta nie ma zastosowania, gdy naruszenie wymogów formalnych skutkuje uniemożliwieniem ­dostarczenia niezbitych dowodów na spełnienie wymogów materialnych. Prawo do uzyskania zwrotu VAT zapłaconego w innym państwie członkowskim, w sposób, w jaki zostało uregulowane w VIII Dyrek­tywie, zależy od ustanowionego przez Dyrektywę VAT prawa do od­liczenia podatku naliczonego w jego własnym państwie członkowskim. Z VIII Dyrektywy wynika, że podatnik może skorzystać ze zwrotu VAT tylko wtedy, gdy spełnia wynikające z tych przepisów warunki, które obejmują przedstawienie oryginałów faktur lub dokumentów przywozowych transakcji podlegających VAT w państwie członkowskim zwrotu. Skład orzekający zauważył, że hiszpański organ podatkowy zwracał się dwukrotnie do Spółki o przedstawienie dowodów uzupełniających, dotyczących jej pierwotnych wniosków, w szczególności przedstawienia wszystkich faktur, na których wnioski te się opierały, a także dokumentu potwierdzającego, że Spółka jest podatnikiem VAT w państwie siedziby. Spółka nie przedstawiła jednak organowi podatkowemu wszystkich wymaganych dokumentów i informacji, zrobiła to dopiero w kolejnych etapach postępowania. W związku z tym TSUE zauważył, że spór nie dotyczy naruszenia wymogów formalnych uniemożliwiających przedstawienie dowodu spełnienia materialnych wymogów prawa do zwrotu VAT, lecz momentu, w którym ten dowód może zostać przedstawiony. Trybunał przypomniał, że odmowa prawa do odliczenia podatnikom, którzy posiadają faktury zawierające braki, nawet jeśli zostają one uzupełnione poprzez przedstawienie informacji mających na celu wykazanie prawdziwości, charakteru i kwoty zafakturowanych transakcji po wydaniu przez organ podatkowy decyzji odmawiającej prawa do odliczenia, jest zgodna z Dyrektywą VAT. Należy zatem uznać, że przepisy VIII Dyrektywy nie sprzeciwiają się przepisom krajowym, na mocy których można odmówić prawa do zwrotu, w sytuacji gdy podatnik nie przedstawi, bez racjonalnego uzasadnienia i pomimo skierowanych do niego żądań udzielenia informacji, dokumentów umożliwiających wykazanie, że zostały spełnione materialne przesłanki otrzymania zwrotu tego podatku, zanim organ podatkowy wyda decyzję. Ponadto możliwość wystąpienia z wnioskiem o zwrot VAT bez żadnego ograniczenia w czasie byłaby sprzeczna z zasadą pewności prawa, zgodnie z którą podatnik nie może być w nieskończoność narażony na kwestionowanie jego sytuacji w zakresie praw i obowiązków względem organów podatkowych. W przedmiotowej sprawie hiszpański organ podatkowy dwukrotnie zażądał od Spółki dostarczenia mu brakujących informacji niezbędnych do dokonania oceny prawa do zwrotu VAT. Z przedstawionych faktów nie wynika, aby termin na udzielenie odpowiedzi na te żądania był w sposób oczywisty niewystarczający. W konsekwencji należy stwierdzić, że organ podatkowy dochował należytej staranności w celu uzyskania dowodów pozwalających na wykazanie zasadności wniosku o zwrot, lecz jego starania okazały się bezskuteczne. Co oznacza, że nie uczyniono wykonania prawa do zwrotu VAT praktycznie niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym. Zatem TSUE uznał, że przepisy VIII Dyrektywy oraz zasady prawa Unii, a w szczególności zasadę neutralności należy interpretować w ten sposób, że nie sprzeciwiają się one temu, aby wniosek o zwrot VAT został oddalony, w sytuacji gdy podatnik nie przedstawił właściwemu organowi podatkowemu w wyznaczonym terminie wszystkich wymaganych dokumentów i informacji w celu udowodnienia swego prawa do zwrotu. Wniosek ten jest również adekwatny do sytuacji, w której podatnik przedstawił z własnej inicjatywy wszystkie te dokumenty i informacje w ramach postępowania odwoławczego lub postępowania sądowego. Przy czym, jak podkreślił TSUE, w każdej sytuacji musi zostać zapewnione poszanowanie zasad równoważności i skuteczności.
Opracowanie: Joanna Fiema-Kurek, radca prawny, Kancelaria Hogan Lovells