O potrzebie zmiany praktyki stosowania prawa podatkowego

Glosa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18.7.2013 r. (SK 18/09)

Monitor Podatkowy | 11/2013
Moduł: prawo podatkowe
Adam Mariański
O potrzebie zmiany praktyki stosowania prawa podatkowego

Glosowane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stanowi bardzo ważny, a zarazem jasny przekaz dotyczący zasad poprawnej legislacji w sprawach podatkowych. Jednocześnie wskazuje na istotne słabości polskiego systemu podatkowego, zwłaszcza nierealizowanie zadań postawionych przed sądownictwem administra­cyjnym. Wprowadzenie Nie ulega wątpliwości, że Konstytucja RP oraz przepisy ustrojowe wyznaczają istotną rolę sądom administracyjnym. Powinny one wskazywać organom administracji publicznej, w jaki sposób należy dokonywać wykładni przepisów prawa podatkowego, zwłaszcza z zachowaniem zasad konstytucyjnych. W tym zakresie szczególnie istotna, jak wskazał to kilkakrotnie Trybunał, jawi się zasada in dubio pro tributario. Jednakże w obecnym orzecznictwie sądowoadministracyjnym obserwujemy tendencję do dokonywania wykładni na korzyść fiskusa, nawet gdy prowadzi to do odmiennych rezultatów niż przewidziano na podstawie korzystnej dla podatnika wykładni językowej. Ponadto sądy administracyjne powinny kształtować zasady prowadzonych postępowań, w szczególności w zakresie ustalenia prawdy obiektywnej oraz rozstrzygania wątpliwości co do stanu faktycznego. W tym zakresie sądownictwo nie tylko nie wypełniło swoich zadań, ale wykreowało także negatywne wzorce postępowań, jakże wygodne dla organów podatkowych. To wytworem orzecznictwa jest bowiem przerzucanie ciężaru dowodowego na stronę postępowania, ale także takie teorie, jak: obowiązek współdziałania podatnika; obowiązek udowodnienia, a nie uprawdopodobnienia źródła dochodów; brak podstaw stosowania zasady in dubio pro tributario i wiele innych, które pominę, ponieważ nie dotyczą bezpośrednio omawianych zagadnień. Sposób dokonywania wykładani przepisów regulujących nieujawnione źródła przychodów, a także praktyka ich stosowania, oparta na orzecznictwie sądów administracyjnych, jednoznacznie wskazywała, że przepisy te należy uznać za niezgodne z Konstytucją RP1. Dlatego też orzeczenie Trybunału powinno być uznane za istotne wytyczne dla poprawnej legislacji zasad opodatkowania dochodów ze źródeł nieujawnionych, a także kształtowania idei, które muszą przyświecać w trakcie sądowej kontroli działań administracji podatkowej. Trudno sobie wyobrazić bardziej doniosły apel o zmianę tendencji orzeczniczych i odrzucenie sztucznych, kreowanych dla wygody organów, jak również składów orzekających, teorii wykładni oraz zasad prowadzenia postępowań podatkowych.