Najważniejsze orzecznictwo ETS

Najważniejsze orzecznictwo ETS

Monitor Podatkowy | 2/2010
Moduł: prawo UE, prawo podatkowe
MDDP Michalik Dłuska Dziedzic

Serwis Monitora Podatkowego nr 1/2010

Spis treści:

  • Wstęp
  • Zastosowanie zwolnienia od podatku VAT przy dostawie działki, na której stoi budynek przeznaczony do rozbiórki
  • Prawo do odliczenia podatku naliczonego – czynności wykonywane okazjonalnie
  • Prawo do odliczenia podatku VAT w przypadku inwestycji wykorzystywanej na cele działalności gospodarczej oraz na cele prywatne
  • Zwrot podatku wykazanego na fakturze w przypadku usług niepodlegających opodatkowaniu
  • Zakres zastosowania zwolnienia z VAT do usług związanych z najmem mieszkań
  • Wybrane sprawy oczekujące na rozstrzygnięcie przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości

Wstęp

Tomasz Michalik - doradca podatkowy, partner w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy

Jak co roku, także w 2009, wiele się w świecie europejskiego podatku VAT stało. Jest w tym podatku coś na tyle pociągającego dla ustawodawców – zarówno krajowego, jak i wspólnotowego – że nie mogą się powstrzymać od nieustającego majstrowania przy nim. O ile jednak, jak się zdaje, celem ustawodawcy wspólnotowego jest raczej uproszczenie systemu i jego dostosowanie do zmieniającego się otoczenia gospodarczego, o tyle nie można oprzeć się wrażeniu, że cel fiskalny jest podstawowym celem ustawodawcy krajowego. Jednak to co było niewątpliwie najważniejsze w minionym roku, to implementacja do polskiej ustawy znowelizowanych przepisów Dyrektywy 2006/112 w zakresie określenia miejsca świadczenia usług, nowych zasad informacji podsumowującej i zasad zwrotu podatku dla podatników z innych państw członkowskich.

Warto jednak zwrócić uwagę także na zdarzenia, które co prawda miały niewątpliwie wymiar znacząco mniej spektakularny, niemniej jednak miały swoją wagę rodzajową. Przyzwyczailiśmy się do tego, że dyrektywa, w pewnym uproszczeniu rzecz ujmując, tworzy obowiązki po stronie państwa, uprawnienia zaś po stronie podatnika. I tak rzeczywiście, co do zasady, jest. Nie znaczy to jednak, że dyrektywa nie stwarza pewnych szczególnych możliwości także dla państwa członkowskiego. Otóż rząd może, w pewnych względnie precyzyjnie określonych sytuacjach, wykorzystać niektóre przepisy dyrektywy do tego, aby w sposób czasowy lub trwały ograniczyć prawa podatnika, w szczególności prawo do odliczenia podatku naliczonego.

I takie przypadki zdarzyły się właśnie w ciągu roku 2009. W pierwszej kolejności rząd wykorzystał przepis art. 177 Dyrektywy 2006/112 przewidujący, że po konsultacji z Komitetem ds. VAT każde państwo członkowskie może, z przyczyn wynikających z koniunktury gospodarczej, częściowo lub całkowicie wyłączyć wszystkie lub niektóre dobra inwestycyjne lub inne dobra z przepisów dotyczących odliczeń. Na podstawie tej regulacji rząd wystąpił do Komitetu o możliwość wyłączenia prawa do odliczenia podatku naliczonego w przypadku nabycia paliwa do napędu również pojazdów samochodowych innych niż osobowe o dopuszczalnej ładowności powyżej 500 kg i o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony (z pewnymi wyjątkami) w okresie od 1.1.2010 r. do 31.12.2012 r. i otrzymał akceptację Komitetu (choć na razie jeszcze nie wykorzystał jej w praktyce). Oczywiście zastosowanie art. 177 dyrektywy jest możliwe dopiero w razie wystąpienia pewnych okoliczności (w szczególności związanych z koniunkturą gospodarczą), których zasadność oceniana jest przez sam Komitet ds. VAT, i jako takie ma charakter czasowy, niemniej jednak możliwość ograniczenia prawa podatnika do odliczenia podatku naliczonego na podstawie tego przepisu istnieje.

Poza tym rząd wystąpił także o zastosowanie innej procedury, a mianowicie tzw. środka specjalnego, o którym mowa w art. 395 dyrektywy, który przewiduje, że stanowiąc jednomyślnie na wniosek Komisji, Rada może upoważnić każde państwo członkowskie do wprowadzenia szczególnych środków stanowiących odstępstwo od przepisów niniejszej dyrektywy w celu upraszczania poboru VAT lub zapobiegania niektórym formom uchylania się od opodatkowania, lub unikania opodatkowania. To procedura znacznie trudniejsza – wymaga bowiem nie prostej zgody Komitetu, ale de facto zgody 26 państw i akceptacji Komisji Europejskiej. Tę procedurę zastosowano w związku z próbą ograniczenia prawa do odliczenia podatku naliczonego w przypadku nabycia pojazdów samochodowych – ograniczenie prawa do odliczenia do 60% kwoty podatku naliczonego – nie więcej jednak niż 6000 zł, z tytułu nabycia, w tym WNT, oraz importu pojazdów samochodowych (analogicznie w przypadku leasingu itp.), których przedmiotem są:

− pojazdy samochodowe, inne niż osobowe,

− o dopuszczalnej ładowności powyżej 500 kg i

− dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony (z pewnymi wyjątkami).

Także w tym przypadku rząd zwrócił się o zastosowanie środka specjalnego w okresie od 1.1.2010 do 31.12.2012 r. Ta procedura w dalszym ciągu nie została zakończona – możemy się spodziewać, że stanie się to w pierwszej połowie 2010.

Dlaczego jednak poruszamy tę kwestię w dodatku Monitora Podatkowego poświęconego nie podatkowi VAT w szerokim ujęciu, ale orzecznictwu ETS w sprawie VAT? Otóż dlatego, że opisane powyżej działania rządu są bezpośrednią konsekwencją właśnie orzeczenia ETS w sprawie C-414/07 Magoora dotyczącego prawa do odliczenia podatku naliczonego od nabywanego paliwa do pojazdów samochodowych. Europejski Trybunał Sprawiedliwości w orzeczeniu tym uznał, że Polska naruszyła klauzulę stałości wynikającą z art. 176 Dyrektywy 2006/112 (uprzednio był to przepis art. 17(6) VI Dyrektywy), rozszerzając w sposób nieuprawniony zakres ograniczeń prawa do odliczenia podatku naliczonego po 1.5.2004 r., co na gruncie klauzuli stałości jest niedopuszczalne. W konsekwencji odebranie polskim podatnikom prawa do odliczenia podatku naliczonego zapłaconego w cenie nabytego paliwa do wybranych pojazdów samochodowych zostało przez ETS uznane za niezgodne z prawem wspólnotowym.

Celem podjętych przez rząd działań jest więc, co brzmi dosyć paradoksalnie, zgodne z prawem wspólnotowym czasowe zamrożenie istnienia ograniczeń prawa do odliczenia, które, co do zasady, z prawem wspólnotowym nie są zgodne (co wynika z rozstrzygnięcia w sprawie Magoo­ra) i powinny być wyeliminowane z ustawy. Ponieważ zostały jednak przeprowadzone stosowne procedury (art. 177 i 395 dyrektywy, przy czym ta druga nie została jeszcze zakończona), to przepisy te mimo swojej oczywistej wadliwości będą mogły – zgodnie z prawem wspólnotowym – pozostać rzeczywistym ograniczeniem prawa do odliczenia w okresie do końca 2012.

Orzecznictwo ETS ma więc bardzo wiele praktycznych wymiarów – także tych nieco mniej oczywistych. To jednak sprawia, że tym bardziej dokładnie musimy je śledzić i analizować.