Nabycie przez zasiedzenie – podatek od spadków i darowizn

Wyrok NSA z 19.3.2014 r., II FSK 883/12

Monitor Podatkowy | 6/2014
Moduł: prawo podatkowe

Mając na uwadze zasadę autonomii prawa podatkowego, należy dojść do wniosku, że art. 4a ust. 1 pkt 1 ­PSpDarU należy rozumieć w ten sposób, że – inaczej niż w Kodeksie cywilnym – na gruncie PSpDarU w drodze zasiedzenia możliwe jest nabycie nieruchomości od poprzednich właścicieli. Stąd też dla ustalenia, czy nabycie w drodze zasiedzenia własności rzeczy podlega zwolnieniu od podatku od spadków i darowizn, istotne jest to, kto był jej poprzednim właścicielem.

Wyrok NSA z 19.3.2014 r., II FSK 883/12

Z uzasadnienia: Wyrokiem z 21.12.2011 r. WSA w Poznaniu, w sprawie III SA/Po 518/11, uwzględnił skargę Z.S. – nazywanej dalej skarżacą i uchylił decyzję DIS w Poznaniu z 20.4.2011 r. w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn. Z uzasadnienia wyroku sądu I instancji wynika, że decyzją z 10.1.2011 r. Naczelnik US P. ustalił skarżącej zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn tytułem zasiedzenia udziału w nieruchomości. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 4a ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 6 ustawy z 28.3.1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2009 r. Nr 93, poz. 768 ze zm., dalej: PSpDarU). Przepis ten ma zastosowania w sprawie, ponieważ skarżąca nabyła w drodze zasiedzenia udział w nieruchomości od rodzeństwa. Spełniła także drugi wymóg stawiany w przywołanym przepisie, a mianowicie zgłosiła nabycie nieruchomości w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia stwierdzającego zasiedzenie nieruchomości. Wspomnianą na wstępie decyzją DIS utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W motywach decyzji organ wyjaśnił, że nabycie nieruchomości w drodze zasiedzenia, zgodnie z przepisami ustawy z 23.4.1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm., dalej: KC), ma charakter pierwotny, czyli taki jakby rzecz wcześniej nie miała właściciela. Zdaniem organu, zwolnienie podmiotowe określone w art. 4a ust. 1 pkt 1 PSpDarU ograniczone jest natomiast wyłącznie do nabycia nieruchomości w sposób pochodny, czyli od wyraźnie określonego w tym przepisie kręgu osób. Wobec tego przywołany przepis nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie. W skardze na powyższą decyzję skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 4a ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 6 ­PSpDarU. W uzasadnieniu skargi zwróciła uwagę, że w art. 4a ust. 1 pkt 1 PSpDarU wymieniono wśród zdarzeń, objętych zwolnieniem podmiotowym, nabycie własności rzeczy w drodze zasiedzenia. Jeżeli ustawodawca chciałby wyłączyć to zdarzenie z zakresu opisywanego zwolnienia, nie wymieniałby go w art. 4a ust. 1 pkt 1 PSpDarU pośród zdarzeń, od których należy liczyć 6-miesięczny termin do zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych, którego zachowanie skutkuje zwolnieniem od podatku. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną i ją uwzględnił. Sąd I instancji w pełni podzielił stanowisko skarżącej, że art. 4a ust. 1 pkt 1 PSpDarU ma zastosowanie również w przypadku nabycia nieruchomości w drodze zasiedzenia. W przepisie tym, określając moment, od którego liczy się termin do zgłoszenia nabycia rzeczy, wymieniono art. 6 ust. 1 pkt 6 PSpDarU– czyli datę uprawomocnienia się postanowienia sądu stwierdzającego zasiedzenie. Następnie sąd I instancji zwrócił uwagę, że zgodnie z przepisami KPC uczestnikami postępowania o stwierdzenie zasiedzenia są między innymi dotychczasowi właściciele. W skardze kasacyjnej DIS wniósł o uchylenie powyższego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, jak również zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Pełnomocnik organu, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: ­PostSądAdmU), podniósł zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 4a ust. 1 pkt 1 PSpDarU poprzez jego błędne zastosowanie, jak również art. 4a ust. 1 pkt 1, 3 i 4 oraz art. 15 ust. 2 PSpDarU poprzez ich błędną wykładnię. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, sąd I instancji błędnie przyjął, że zwolnienie podatkowe, o którym jest mowa w art. 4a ­PSpDarU, dotyczy nabycia nieruchomości w drodze zasiedzenia. W przypadku gdy nabycie własności następuje w sposób pierwotny, nie jest możliwym zastosowanie zwolnienia podatkowego, które zależy od zaliczenia nabywcy do określonej grupy podatkowej. Na podstawie art. 174 pkt 2 PostSądAdmU podniesiono ponadto zarzut naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 141 § 4 ­PostSądAdmU poprzez sformułowanie błędnego wskazania co do dalszego postępowania. Sąd I instancji przedstawił bowiem błędną wykładnię art. 4a ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 6 PSpDarU.