Czynny udział strony w postępowaniu podatkowym

Czynny udział strony w postępowaniu podatkowym

Monitor Podatkowy | 11/1999
Moduł: prawo podatkowe
Artur Nowak

W prezentowanej publikacji autor omawia zagadnienie udziału podatnika w postępowaniu podatkowym uregulowane w ordynacji podatkowej. Organy podatkowe zobowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Należy jednocześnie pamiętać, że w tzw. postępowaniu wewnątrz instancyjnym podatnik nie ma przymiotu strony, a tym samym pozbawiony jest możliwości czynnego udziału w postępowaniu. Jest to istotna wada uniemożliwiająca podatnikowi obronę własnych praw.

Zasada generalna

Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu (art.123 § 1 ustawy z 29.8.1997 r. - Ordynacja podatkowa1) należy do tzw. zasad ogólnych postępowania podatkowego. Zgodnie z tą zasadą organy podatkowe zobowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Powołany przepis w całości powiela regulację art. 10 § 1 KPA, dlatego też aktualność zachowują tezy orzeczeń NSA, wydanych na gruncie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ordynacji podatkowej. W tym okresie zasada czynnego udziału strony w postępowaniu realizowana była przez organy podatkowe poprzez doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania z urzędu (art. 61 § 4 KPA), zapewnienie dostępu do akt sprawy (art. 73 i 74 KPA), zawiadamianie o czynnościach dowodowych (79 § 1 KPA) oraz zapoznawanie z zebranymi materiałami i dowodami (art. 10 §1 KPA). Ta ostatnia czynność, w praktyce organów podatkowych przyjmowała nierzadko formę zapoznania z projektem decyzji wymiarowej. Źródłem takiego działania organów podatkowych była wyłącznie praktyka podatkowa, albowiem żaden z przepisów KPA nie formułował w sposób bezpośredni ani dorozumiany obowiązku doręczenia stronie projektu decyzji wymiarowej. Podkreślało to także orzecznictwo NSA, prezentując pogląd, iż art. 10 § 1 KPA nie daje podstaw do stworzenia instytucji zapoznawania strony z projektem przyszłej decyzji, podważałoby to bowiem istotę innej instytucji, jaką są środki zaskarżenia2.