Zakaz retroakcji na gruncie podatku VAT

A A A
Wyrok ETS

Wyrok ETS z 26.4.2005 r. w sprawie Stichting ’Goed Wonen’ v Staatssecretaris van Financiën (C-376/02)

 

Zgodnie z przepisami prawa holenderskiego, ustanowienie na rzecz innej osoby prawa do użytkowania nieruchomości uznawane było za dostawę towaru.

 

W 1995 r. władze holenderskie ogłosiły projekt nowelizacji przepisów o VAT, zgodnie z którą przeniesienie prawa użytkowania byłoby uznawane za świadczenie usług w przypadku, gdy należne z tego tytułu wynagrodzenie byłoby mniejsze niż ekonomiczna wartość tego prawa. W konsekwencji, tego rodzaju czynności byłyby uznawane za wynajem nieruchomości, który zgodnie z prawem holenderskim podlegał zwolnieniu z VAT, a zatem nie pozwalał na odliczenie naliczonego podatku VAT.

 

Jednakże, co stało się przedmiotem sporu w niniejszej sprawie, w celu uniknięcia podejmowania działań przez podmioty gospodarcze związanych z unikaniem zastosowania nowych przepisów, zostały one wprowadzone z mocą wsteczną od daty, w której ukazał się pierwszy przekaz prasowy informujący o zamiarach wprowadzenia nowych zasad opodatkowania użytkowania nieruchomości.

 

Skarżącym w danej sprawie był podmiot holenderski, która poniósł wydatki w związku z budową trzech kompleksów mieszkaniowych. Do momentu ogłoszenia projektu nowych rozwiązań skarżący nie dokonał odliczenia podatku VAT zawartego w cenie towarów i usług nabytych w związku ze wzniesieniem budynków. Po ogłoszeniu projektu nowych przepisów, choć na długo przed formalnym uchwaleniem stosownej ustawy, skarżący utworzył osobną fundację, której przekazał na okres 10 lat prawo użytkowania wybudowanych jego kosztem nieruchomości.

 

Skarżący dokonał następnie odliczenia podatku naliczonego związanego z budową przedmiotowych nieruchomości od podatku należnego z tytułu wynagrodzenia uzyskanego od fundacji za przyznanie prawa użytkowania. Ponieważ kwota podatku naliczonego tę ostatnią przewyższała, skarżący uzyskał zwrot powstałej w ten sposób różnicy.

 

Organy podatkowe zakwestionowały następnie postępowanie skarżącego, powołując się na fakt, iż przepisy wprowadzające bezwzględne zwolnienie najmu nieruchomości, w tym także zrównanych z nimi czynności takich jak przeniesienie użytkowania nieruchomości za cenę mniejszą niż rynkowa wartość tego prawa, zostały wprowadzone z mocą wsteczną i rozpoczęły obowiązywanie przed datą dokonania powyższych operacji przez skarżącą.

 

Podatnik uznał jednakże retrospektywną moc holenderskich przepisów podatkowych za sprzeczną z przepisami Szóstej Dyrektywy VAT, zwłaszcza w świetle orzecznictwa ETS, który uznał w sprawie Schlossstraße (C-396/98), iż sprzeczne z art. 17 tej dyrektywy jest retrospektywne odebranie podatnikowi prawa do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług związanych z czynnościami, które w momencie tego nabycia były opodatkowane podatkiem VAT, lecz zostały z niego zwolnione już po powstaniu prawa do odliczenia.

 

Trybunał orzekł jednakże, iż stan faktyczny danej sprawy jest odmienny jako że skarżący, przeciwnie niż w sprawie Schlossstraße, nie dokonał odliczenia podatku VAT przed dniem wejścia w życie retroaktywnych przepisów.

 

ETS akcentował, iż zasady ochrony praw słusznie nabytych oraz pewności prawnej tworzą część porządku prawnego Wspólnoty i powinny być przestrzegane nie tylko przez instytucje Wspólnoty, ale także przez Państwa Członkowskie w zakresie, w jakim wykonują one uprawnienia przyznane im na mocy wspólnotowych dyrektyw.

 

Niemniej, choć zasada pewności prawnej wyklucza możliwość zastosowania środka wspólnotowego ze skutkiem od momentu poprzedzającego jego publikację, w wyjątkowych okolicznościach możliwe jest jej uchylenie, gdy wymaga tego założony cel retroaktywnych przepisów oraz gdy prawa słusznie nabyte osób, których takie przepisy dotyczą, są odpowiednio chronione. Te same możliwości wyłączenia zasady nieretroakcji obowiązują także ustawodawcę krajowego, gdy wprowadza on przepisy pozostające w zakresie przedmiotu prawa wspólnotowego.

 

ETS podzielił jednakże opinię organów holenderskich, iż retroaktywność wspomnianych przepisów podatkowych miała zapobiec wprowadzeniu przez podatników w okresie pomiędzy ogłoszeniem projektu zmian przepisów podatkowych oraz wejściem w życie tych zmian różnorodnych struktur umownych mających na celu uniknięcie skutków fiskalnych, jakie te zmienione przepisy miały realizować.

 

Trybunał zauważył, iż obawy Holandii w tym zakresie nie były całkowicie pozbawione podstaw, zaś zapobieganie tego rodzaju działaniom podatników może być zbieżne z interesem publicznym oraz, w wyjątkowych okolicznościach, uzasadniać wprowadzanie przez Państwa Członkowskie przepisów podatkowych ze skutkiem wstecznym, jeśli prawa nabyte przez podatników są odpowiednio chronione. Do sądu krajowego, jako najbardziej zaznajomionego z okolicznościami sprawy, należy ustalenie, czy ryzyko wprowadzania przez podatników mechanizmów skierowanych na obejście nowych przepisów było wystarczające dla uzasadnienia retroaktywnego charakteru tych przepisów.

 

Odnosząc się do kwestii, jak dalece może sięgać w czasie skutek wsteczny nowych przepisów podatkowych, ETS zauważył, iż - zgodnie z postulatem ochrony praw nabytych - należy każdorazowo sięgnąć do procedur i tradycji legislacyjnych danego Państwa Członkowskiego.

 

Holandia wskazywała, iż moc wsteczna nowych przepisów może rozciągać się aż do momentu, w którym zamiar wprowadzenia nowych przepisów został ogłoszony w prasie, co nastąpiło przed wniesieniem formalnego projektu do parlamentu. Nota prasowa wskazywała, iż nowe przepisy będą miały moc wsteczną od momentu zbieżnego z jej ogłoszeniem. Skarżący argumentował jednakże, iż trudno jest wymagać od podmiotów gospodarczych znajomości wszelkich informacji publikowanych przez organy publiczne; co więcej, nawet przy ich znajomości podmioty te nie mogą mieć pewności, iż ogłaszane publicznie projekty aktów ustawodawczych zostaną uchwalone i wejdą w życie.

 

Trybunał nie rozstrzygnął jednoznacznie tych kwestii. Wskazał natomiast, iż do właściwości sądu krajowego należy ustalenie, czy dokumenty publikowane przez organy publiczne były wystarczająco jasne (sufficiently clear), by umożliwić podmiotom dokonującym transakcji objętych zakresem nowych przepisów zrozumienie konsekwencji tych przepisów dla przeprowadzanych działań.

 



 

Opracowanie: Michał Bernat
Autor jest doradcą podatkowym w biurze Kancelarii Wardyński i Wspólnicy w Brukseli oraz w Central European Law Offices, prowadzonym wspólnie z kancelarią Kocian Solc Balastik z Czech oraz kancelarią Cechova Rakovsky ze Słowacji

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Zakaz retroakcji na gruncie podatku VAT
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny