Użytkowanie wieczyste: rewolucja w VAT

A A A

 

1. Ustanowienie oraz przeniesienie użytkowania ­wie­czystego stanowi dostawę towarów w rozumieniu VATU z 2004 r. Tym samym, błędny jest pogląd, że – w ramach stosunku użytkowania wieczystego – właściciel gruntu (Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego) świadczy na rzecz użytkownika wieczystego usługę.

 

2. W związku z powyższym, użytkowanie wieczyste ustanowione przed 1.5.2004 r., nie jest opodatkowane VAT, przy czym sposób ustanowienia użytkowania wieczystego nie ma znaczenia.

 

3. Przy rozpatrywaniu skarg na interpretacje wydawane przez organy podatkowe, sądy administracyjne mogą badać merytoryczną stronę takich interpretacji; nie muszą zatem ograniczać się do badania kwestii proceduralnych.

 

Uchwała 7 sędziów NSA z 8.1.2007 r. (I FPS 1/06)

 

 

Tłem uchwały były spory dotyczące zasad opodatko­wa­nia VAT użytkowania wieczystego ustanowionego przed 1.5.2004 r. Pragniemy przypomnieć, że źródłem kontrowersji była okoliczność, że przed powyższą datą użytkowanie wieczyste nie podlegało opodatkowaniu; ­następnie weszła w życie VATU z 2004 r., przewidująca opodatkowanie według stawki 22%. Jednocześnie, odpowiednie regulacje cywilnoprawne przewidują, że przy ustanowieniu użytkowania wieczystego określa się wysokość opłat rocznych, przy czym wspomniane opłaty – co do zasady – nie mogą być zmieniane. Wyjątek od tej zasady został wskazany w art. 77 ustawy o gospodarce nieru­chomościami, który odnosi się do tzw. aktualizacji opłat w związku ze wzrostem wartości nieruchomości oddanej w użytkowanie wieczyste. Jeśli pominąć wspomnianą regulację, wysokość opłat rocznych ustalana jest w sposób sztywny i powinna obowiązywać w całym okresie użytkowania wieczystego (podstawowy okres trwania tego prawa wynosi 99 lat). Warto również dodać, że użytkowanie wieczyste jest ustanawiane – co do zasady – w drodze umowy notarialnej zawieranej przez użytkownika wieczystego oraz właściciela gruntu, tj. Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego (ten ostatni przypadek jest częstszy); wymaga też wpisu do księgi wieczystej.

 

Powyższe kwestie legły u podstaw wniosku o interpretację przepisów podatkowych, złożonego przez Starostę Powiatowego w Gostyninie. Wnioskodawca przedstawił pogląd, że kwota opłaty za użytkowanie wieczyste, określona w umowie między właścicielem gruntu i użytkownikiem wieczystym, jest kwotą netto, do której można doliczyć VAT. Jednakże ograny podatkowe obu instancji – Na­czelnik US w Gostyninie oraz (po zażaleniu) Dyrektor IS w Warszawie – uznały, że kwota określona w umowie jest kwotą brutto (zawierającą VAT). Po otrzymaniu tej decyzji, Starosta wniósł skargę do WSA w Warszawie.

 

WSA, w wyroku z października 2005 r., uchylił decyzję interpretacyjną Dyrektora IS, przychylając się do stanowiska przedstawionego przez Starostę. Warszawski sąd uznał, że użytkowanie wieczyste jest usługą opodatkowaną VAT, a kwo­ta opłat ustalona w umowie jest kwotą netto. Zdaniem WSA, wynika to z konsumpcyjnego charakteru podatku od towarów i usług: podatek ten powinien być neutralny dla podatnika świadczącego usługę, zaś realne obciążenie powinno być przerzucane na finalnego beneficjenta usługi. Po takim wyroku, Dyrektor IS postanowił bronić swojego stanowiska za pomocą skargi kasacyjnej. W ten sposób, sprawa trafiła do NSA.

 

Trzyosobowy skład NSA uznał, że zawiłość oraz doniosłość sprawy wymaga rozstrzygnięcia pewnych za­gadnień prawnych w formie uchwały siedmiu sędziów. W związku z powyższym, zadał dwa pytania prawne. Pierwsze z nich odnosiło się do wątpliwości procedu­ralnej, czy sąd administracyjny – rozpatrujący skargę na decyzję interpretacyjną – może badać meritum sprawy. W czasie, kiedy to pytanie zadawano, wielu zwolenników miało pogląd, że sąd powinien ograniczyć się do kontroli samej tylko procedury.

 

Drugie pytanie odnosiło się do istoty sprawy: czy wartość opłat określonych przy ustanowieniu użytkowania wieczystego, ustanowionego przed 1.5.2004 r., należy uznać za wartość netto czy też wartość brutto?

 

Odpowiadając na pytanie proceduralne, sędziowie uznali, że sądy administracyjne mogą kontrolować merytoryczną stronę decyzji interpretacyjnych Dyrektorów IS. W ustnym uzasadnieniu tej części uchwały, sąd opierał się na niektórych fragmentach uzasadnienia wyroku Trybu­nału Konstytucyjnego z 30.10.2006 r., P 36/05 (zob. MoPod 12/2006).

 

W merytorycznej części uchwały NSA stwierdził, że kwota opłaty rocznej od użytkowania wieczystego, usta­nowionego przed 1.5.2004 r., nie jest – w rozumieniu ­VATU – ani kwotą netto, ani kwotą brutto, bowiem tego rodzaju użytkowanie wieczyste w ogóle nie podlega opodatkowaniu VAT.

 

W ustnym uzasadnieniu uchwały, sąd stwierdził, że wbrew powszechnej praktyce fiskalnej, ustanowienie użytkowania wieczystego nie jest usługą. Z uwagi na ekonomiczny charakter tego prawa, transakcja powinna być klasyfikowana jako dostawa towarów, o której mowa w art. 7 ust. 1 VATU. Sąd zwrócił uwagę, że zgodnie z tym przepisem, przez dostawę towarów rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami „jak właściciel”. Jak podkreślono, nieprzypadkowo użyto w ustawie wyrażenia „jak właściciel”, a nie „jako właściciel”. Wiąże się to z okolicznością, że system podatku od towarów i usług opiera się na VI Dyrektywie VAT, która zakłada prymat przesłanek ekonomicznych nad przesłankami cywilistycznymi. Ponieważ uprawnienia użytkownika wieczystego są bardzo zbliżone do uprawnień właściciela, ustanowienie użytkowania wieczystego powinno być traktowane na równi z przeniesieniem własności.

 

Przyjęcie powyższego poglądu prowadzi do wniosku, że ustanowienie użytkowania wieczystego przed 1.5.2004 r., a więc w okresie, kiedy taka czynność nie była opodatkowana VAT, także dzisiaj nie wywołuje żadnych skutków w tym podatku.

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Użytkowanie wieczyste: rewolucja w VAT
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny