Udokumentowanie nieściągalności wierzytelności zachodzi, gdy podjęto kroki egzekucyjne wobec spółek osobowych i wspólników

A A A

Nie jest możliwe w świetle art. 16 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 25 PDOPrU zaliczenie do kosztów podatkowych tych wierzytelności spółek osobowych, w stosunku do których nie dokonano udokumentowania ich nieściągalności. Taka sytuacja wystąpi każdorazowo przy braku przeprowadzenia odpowiedniego postępowania nie tylko w stosunku do samej spółki osobowej, ale także w stosunku do wspólników odpowiedzialnych za długi spółek osobowych, w których są oni wspólnikami.

Wyrok NSA z 28.9.2017 r., II FSK 2624/15

Komentowany wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym. Bank w ramach prowadzonej działalności gospodarczej udziela kredytów i pożyczek różnym podmiotom, w tym także spółkom osobowym w rozumieniu Kodeksu spółek handlowych (dalej: KSH). W praktyce może zdarzyć się, że spółki te nie uregulują swoich wierzytelności względem banku, co zasadniczo wiąże się z wszczęciem przez bank postępowań egzekucyjnych. Prowadzona na wniosek banku egzekucja komornicza nie zawsze prowadzi do odzyskania kwoty długu, w szczególności ze względu na brak majątku dłużnika. W sytuacji gdy oczywiste jest, że z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych, organ umarza z urzędu postępowanie egzekucyjne i wydaje stosowne postanowienie. We wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej bank podkreślił, że ze względu na ocenę stanu majątku osobistego wspólników oraz racjonalność ekonomiczną dochodzenia roszczeń nie zamierza skorzystać z instytucji odpowiedzialności subsydiarnej wspólników przewidzianej w KSH. Bank wniósł o potwierdzenie, że na podstawie wydanych przez organ egzekucyjny postanowień o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec spółek osobowych, które według jego wiedzy odpowiadają stanowi faktycznemu, jest on uprawniony do zaliczenia nieściągalnych wierzytelności do kosztów uzyskania przychodów.

Organ podatkowy uznał stanowisko banku za nieprawidłowe, argumentując, że zakończenie procesu dochodzenia wierzytelności na etapie uzyskania dokumentów stwierdzających bezskuteczność egzekucji wobec samych spółek osobowych jest niewystarczające do udokumentowania nieściągalności wierzytelności na gruncie przepisów podatkowych. Dopiero przeprowadzenie odpowiedniego postępowania w stosunku do wspólników odpowiedzialnych za długi spółek osobowych i uzyskanie potwierdzenia nieściągalności wie­rzytelności umożliwia zaliczenie takich wierzytelności do ko­sztów ­podatkowych.

Interpretacja została zaskarżona przez bank do WSA w Warszawie, który stwierdził, że organ podatkowy dokonał prawidłowej wykładni przepisów podatkowych. W szczególności WSA podniósł, że w przypadku wierzytelności spółek osobowych istnieje wiele podmiotów po stronie dłużnika, które jako wspólnicy są solidarnie odpowiedzialne za zobowiązania spółki. W związku z tym, w sytuacji, w której więcej niż jeden podmiot jest odpowiedzialny za wykonanie zaciągniętego zobowiązania, podatnik może zaliczyć daną wierzytelność do kosztów uzyskania przychodów wyłącznie poprzez udokumentowanie nieściągalności wobec wszystkich podmiotów, od których wierzytelność może być dochodzona.

Sprawa ostatecznie trafiła do NSA, który oddalił skargę kasacyjną banku, wyjaśniając, że dopiero podjęcie przez wierzyciela działań zmierzających do egzekucji wierzytelności w stosunku do spółki osobowej, jak też jej wspólników odpowiadać będzie warunkom określonym w PDOPrU w zakresie udokumentowania nieściągalności wierzytelności. Jak podkreślił NSA, skoro pomimo niewypłacalności spółek osobowych, istnieją inne podmioty, które są zobowiązane do zwrotu długu, a ich stan majątku nie został zweryfikowany, to nie można twierdzić, że podatnik udokumentował nieściągalność wierzytelności.

Komentarz

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych ściśle reguluje warunki, po spełnieniu których podatnik może zaliczyć nieściągalną wierzytelność do kosztów uzyskania przychodów. W szczególności, nieściągalność takiej wierzytelności musi być odpowiednio udokumentowana, m.in. postanowieniem o nieściągalności, uznanym przez wierzyciela jako odpowiadającym stanowi faktycznemu, wydanym przez właściwy organ postępowania egzekucyjnego.

W komentowanej sprawie podatnik miał wątpliwość, czy do zaliczenia wierzytelności jako nieściągalnej wystarczające będzie postanowienie o niewypłacalności samej spółki osobowej. Naczelny Sąd Administryjny uznał natomiast, że aby spełnić warunek odpowiedniego udokumentowania nieściągalności wierzytelności, wierzyciel musi podjąć próbę wyegzekwowania zaległości nie tylko od samej spółki osobowej, ale także wszystkich jej wspólników.

Taki pogląd NSA wpisuje się w restrykcyjną linię interpretacyjną i orzeczniczą dotyczącą dokumentowania nieściągalności wierzytelności na potrzeby podatkowe, prezentowaną w ostatnich latach przez organy podatkowe i sądy administracyjne. Przykładowo, organy niejednokrotnie stwierdzały już, że postanowienie zaświadczające o nieściągalności wierzytelności powinno dotyczyć konkretnej wierzytelności i zostać wydane w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym na wniosek tego podatnika, któremu ta należność przysługuje. A zatem dokument zaświadczający o nieściągalności wierzytelności uzyskany przez konkretnego wierzyciela w określonym postępowaniu egzekucyjnym nie może stanowić podstawy do udokumentowania nieściągalności innej wierzytelności tego podatnika czy też wierzytelności innego podatnika w stosunku do tego samego dłużnika.

Restrykcyjne podejście polskich organów podatkowych do problemu udokumentowania nieściągalności wierzytelności powoduje, że chcąc rozpoznać koszt podatkowy, podatnicy często są zmuszeni do ponoszenia zwielokrotnionych kosztów sądowych i egzekucyjnych – czy to w wobec dłużnika, którego brak majątku już raz został potwierdzony przez komornika, czy – jak w komentowanym wyroku – wobec każdego wspólnika spółki osobowej, mimo że nie są do tego zobowiązani na gruncie przepisów KSH.

Opracowanie i komentarz: Joanna Melcher, konsultant



Komentarze przygotowali eksperci z PwC

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Udokumentowanie nieściągalności wierzytelności zachodzi, gdy podjęto kroki egzekucyjne wobec spółek osobowych i wspólników
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny