Sposób obliczania terminu 5-letniego przy zbyciu nieruchomości

A A A

Dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych, odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych określonych w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a)–c) ustawy z 26.7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) nabytych przez współmałżonka w wyniku dziedziczenia, datą ich nabycia lub wybudowania w rozumieniu tego przepisu jest dzień nabycia (wybudowania) tych nieruchomości i praw majątkowych do majątku wspólnego małżonków.

Uchwała NSA z 15.5.2017 r., II FPS 2/17

Zagadnienie prawne rozstrzygane przez NSA dotyczy sytuacji, kiedy znajdują się wdowy i wdowcy, którzy po śmierci współmałżonka decydują się (głównie z przyczyn ekonomicznych lub bytowych) na zbycie nieruchomości nabytej do majątku wspólnego w trakcie trwania małżeństwa. Po śmierci współmałżonka drugi współmałżonek dziedziczy po zmarłym jego udział w tej nieruchomości.

Jednym z warunków, by zbycie nieruchomości nie podlegało opodatkowaniu, jest dokonanie zbycia po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie (art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, dalej: PDOFizU).

Organy podatkowe zaczęły uznawać, że termin ten należy obliczać (w stosunku do nabycia udziału w nieruchomości dziedziczonym po zmarłym małżonku) od daty śmierci współmałżonka, a nie od daty nabycia przez małżonków nieruchomości do majątku wspólnego, a w konsekwencji należy zapłacić podatek dochodowym od osób fizycznych.

W sprawie podatnika, która stała się powodem przedstawienia zagadnienia poszerzonemu składowi NSA, małżonkowie nabyli nieruchomość w 1993 r., w 2008 r. jeden z małżonków zmarł, a w 2009 r. pozostały przy życiu współmałżonek zbył tę nieruchomość (a konkretnie: spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego).

Naczelny Sąd Administracyjny, rozstrzygając sprawę podatnika, uznał, że konieczne jest podjęcie uchwały przez poszerzony skład NSA, z uwagi m.in. na rozbieżność poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych dotyczących wykładni przepisu regulującego wskazane zagadnienie.

Poszerzony skład NSA uznał, że zostały spełnione przesłanki formalne do podjęcia uchwały. Rozstrzygając zagadnienie prawne, NSA uznał za konieczne zastosowanie zasady in dubio pro tributario. Artykuł 10 ust. 1 pkt 8 PDOFizU budzący bowiem wątpliwości interpretacyjne dotyczy podatników dokonujących zbycia majątku osobistego (poza działalnością gospodarczą). Dodatkowo NSA zauważył, że zachodzą warunki nierówności opodatkowania.

Komentarz

Uchwała NSA stanowi rozstrzygnięcie w sprawie o doniosłym znaczeniu społecznym i w praktyce oznacza, że jeśli od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie (wybudowanie) nieruchomości przez małżonków do majątku wspólnego (a nie od daty śmierci małżonka) do daty zbycia nieruchomości upłynęło 5 lat, to pozostały przy życiu współmałżonek może sprzedać (po śmierci małżonka) nieruchomość bez konieczności zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych.

Mimo że uchwały formalnie nie wiążą organów podatkowych i nie stanowią źródła prawa, uchwała powinna mieć wpływ na sprawy podatników, które są w toku (z uwagi na związanie sądów administracyjnych brzmieniem art. 269 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), co do zasady nie wywiera jednak skutków w sprawach zakończonych przed jej podjęciem.

Podatnicy, których sprawy zostały zakończone decyzjami ostatecznymi organów podatkowych albo prawomocnymi wyrokami sądów administracyjnych, znajdują się w najmniej korzystnej sytuacji. Podjęcie uchwały przez NSA nie jest bowiem przesłanką do wznowienia postępowania czy też stwierdzenia nieważności decyzji. Nie można bowiem zakwalifikować podjęcia uchwały jako istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, czy też jako wymaganego przez prawo stanowiska innego organu. Nie można też mówić o rażącym naruszeniu prawa w sytuacji, gdy orzecznictwo sądów administracyjnych było rozbieżne (tak np. wyrok NSA z 15.1.2016 r., II FSK 3110/13).

W sprawach zakończonych decyzjami ostatecznymi albo prawomocnymi wyrokami nie można też skutecznie skorzystać z trybu stwierdzenia nadpłaty, który znajduje zastosowanie jedynie, gdy powstanie nadpłaty jest efektem pomyłki lub wadliwego działania m.in. samego podatnika, a nie w sytuacji wystąpienia np. błędnych decyzji organów podatkowych (tak np. w wyroku NSA z 26.1.2011 r., II FSK 1769/100).

Z analogicznych przyczyn jak w przypadku wznowienia postępowania podatkowego brak jest również podstaw do skutecznego wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego (podjęcie uchwały przez NSA nie zostało wskazane jako przesłanka wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego).

Jednakże w takiej sytuacji możliwe jest złożenie wniosku o zastosowanie jednej z ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, wskazanych w przepisach Ordynacji podatkowej, dalej: OrdPU (tj. umorzenie w całości lub w części zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę). Podstawowym warunkiem jest jednak, by zaległość podatkowa była nadal egzekwowana bądź podatnik spłacał w ratach podatek albo zaległość podatkową. Jeśli doszło do wygaśnięcia zobowiązania podatkowego (np. poprzez dobrowolną zapłatę), ten tryb nie może być skutecznie przez podatnika wykorzystany. Takie wnioski powinny być uzasadnione ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym (którąkolwiek z tych przesłanek). Uzasadniając przesłankę interesu publicznego, można wskazać na motywy, które stały się podstawą podjęcia uchwały przez NSA (np. niezamierzone przez ustawodawcę opodatkowanie przychodu ze źródła – odpłatne zbycie nieruchomości – zamiast dochodu, bezzasadne różnicowanie sytuacji podatników w zależności od sposobu nabycia nieruchomości). Wskazanie na tak rozumiany interes publiczny jest możliwe, gdyż nie jest on rozumiany wąsko (por. np. NSA w wyroku z 3.7.2007 r., I FSK 1026/06). Podatnicy, składając wniosek o zastosowanie ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, powinni mieć na uwadze, że organ może, ale nie musi, przyznać taką ulgę.

Korzystniej prezentuje się sytuacja podatników, którzy złożyli albo skorygowali zeznanie podatkowe i wykazali podatek do zapłaty. W takiej sytuacji możliwe jest bowiem złożenie wniosku o stwierdzenie nadpłaty, pod warunkiem że nie upłynął termin wskazany w art. 79 § 2 OrdPU.

Opracowanie i komentarz: Julianna Gąsiorowska, konsultant



Komentarze przygotowali eksperci z PwC

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Sposób obliczania terminu 5-letniego przy zbyciu nieruchomości
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny