Przesunięcie w czasie prawa do odliczenia VAT wprowadzone w 2017 r. jest sprzeczne z zasadami unijnymi

A A A

(…) regulacje polskiej VATU w zakresie przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie, a w szczególności art. 86 ust. 10b i 10i ustawy, uznać należy za sprzeczne z zasadami ustawodawstwa unijnego i powszechnie akceptowanym sposobem jego wykładni.

Nieprawomocny wyrok WSA w Krakowie z 29.9.2017 r., I SA/Kr 709/17

Komentowany wyrok dotyczył podatnika, który we wniosku o wydanie interpretacji wskazał, że w toku prowadzonej działalności nabywa towary lub usługi od przedsiębiorców nieposiadających siedziby ani stałego miejsca prowadzenia działalności w Polsce. W odniesieniu do tych transakcji do rozliczenia podatku obowiązany jest wnioskodawca jako nabywca towarów lub usług.

Jak zaznaczono, mogą zdarzyć się sytuacje, w których podatnik z niezawinionych przez siebie przyczyn (np. opóźnionego wystawienia faktury przez dostawcę) nie uwzględnia kwoty podatku należnego z tytułu takich transakcji we właściwej deklaracji złożonej w okresie 3 miesięcy od upływu miesiąca, w którym w odniesieniu do nabytych towarów lub usług powstał obowiązek podatkowy. Po uzyskaniu wymaganych danych do zaraportowania transakcji podatnik wykazuje VAT należny w drodze korekty właściwej deklaracji VAT. Zdaniem podatnika, w takiej sytuacji powinien on móc jednocześnie odliczyć podatek naliczony w tym samym okresie, w którym wykazuje podatek należny dla danej transakcji. Bez znaczenia dla rozliczenia VAT powinna mieć okoliczność, że rozliczenie następuje po upływie 3 miesięcy od końca miesiąca, w którym transakcja powinna zostać wykazana – 3-miesięczny termin wskazany przez polskiego ustawodawcę jest bowiem wymogiem formalnym, który nie został przewidziany w Dyrektywie VAT.

W wydanej interpretacji organ podatkowy nie zgodził się z podejściem podatnika, uznając, że po dokonaniu rozliczenia podatku należnego w deklaracji składanej za przeszły okres podatnik będzie miał możliwość odliczenia VAT w bieżącej deklaracji (tj. w deklaracji składanej za okres rozliczeniowy, w odniesieniu do którego nie upłynął jeszcze termin na jej ­złożenie).

Interpretacja ta została uchylona przez WSA w Krakowie. Jak uznał sąd, polskie regulacje w zakresie, w jakim przesuwają w czasie prawo do odliczenia podatku powodują skutek w postaci konieczności zapłaty odsetek od powstałej zaległości podatkowej, co stanowi nieuzasadnioną dolegliwość dla podatnika. Krajowe przepisy są tym bardziej niezgodne z Dyrektywą VAT i zasadami unijnego systemu VAT, że rozbieżność pomiędzy momentem ujęcia VAT należnego i VAT naliczonego następuje w takiej sytuacji niejako automatycznie – niezależnie od wagi i skali naruszenia, ryzyka oszustw, wyłudzeń czy wystąpienia świadomego działania podatnika zmierzającego do zaniżenia zobowiązań podatkowych, a także bez weryfikacji, czy podatnik mógł w jakikolwiek sposób zapobiec naruszeniu wymogów przed nim stawianych. Zdaniem sądu VAT nie powinien być obciążeniem dla przedsiębiorców, zarówno w aspekcie odliczenia, jak i odsetek związanych z ewentualną zaległością wynikającą z niezawinionego niedochowania wymogów formalnych.

Komentarz

Znowelizowane z dniem 1.1.2017 r. przepisy dotyczące zasad odliczenia VAT m.in. w przypadku wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów, importu usług, ale i krajowych transakcji objętych mechanizmem odwrotnego obciążenia budzą poważne wątpliwości, zarówno natury interpretacyjnej – w kontekście sposobu rozliczenia oczekiwanego przez ustawodawcę, teoretycznej – w zakresie zgodności tych regulacji z Dyrektywą VAT, oraz praktycznej – w kontekście nowych obciążeń administracyjnych i technologicznych, jakie pojawiały się u podatników każdego miesiąca.

Przed nowelizacją, nawet w przypadku zidentyfikowania z opóźnieniem, że dla WNT czy importu usług obowiązek podatkowy powstał w przeszłości, podatnik mógłby wykazać VAT należny i VAT naliczony jednocześnie – w rozliczeniu za okres, w którym powstał obowiązek podatkowy. Często, aby uniknąć comiesięcznych korekt, podatnicy wstrzymywali korygowanie rozliczeń – np. do zakończenia roku – aby jedną zbiorczą korektą wykazać w poszczególnych deklaracjach wszystkie transakcje, do jakich wykazania byli zobligowani. Taka korekta była dla nich neutralna finansowo (jeśli podatnik posiadał pełne prawo do odliczenia VAT).

Aktualnie, pierwsza wątpliwość co do sposobu rozliczeń pojawia się już w związku z warstwą językową przepisu. Z nowych regulacji nie wynika wprost, czy podatnik powinien:

• jeśli miał świadomość, że do transakcji mogło dojść – warunkowo rozliczyć VAT należny i VAT naliczony za miesiąc, w którym prawdopodobnie powstał obowiązek podatkowy, a w przypadku braku precyzyjnych danych (np. braku faktury przy WNT) w terminie kolejnych 3 miesięcy dokonać korekty odliczenia, czy też

• jeśli miał świadomość, że do transakcji mogło dojść – warunkowo rozliczyć VAT należny, ale wstrzymać się z odliczeniem VAT naliczonego, czy też

• czekać z ujęciem transakcji po stronie zarówno VAT należnego, jak i VAT naliczonego do momentu, w którym uzyska komplet danych do poprawnego zaraportowania transakcji.

Niezależnie jednak od podejścia, jakie zastosują podatnicy, stosowanie nowych regulacji uwzględniających 3-miesięczny termin na poprawne zaraportowanie VAT należnego celem równoległego odliczenia w tej samej deklaracji VAT naliczonego, prowadzi do możliwości powstania zaległości podatkowych po stronie podatników i konieczności zapłaty odsetek. Sytuacja taka ma automatycznie miejsce, gdy transakcji nie uda się rozliczyć we wskazanym przez ustawodawcę terminie. Taki automatyzm wydaje się kolidować z zasadami VAT i Dyrektywą VAT. I takie właśnie podejście zaaprobował sąd.

W orzeczeniu zasadnie zwrócono uwagę, że przepisy VATU powinny być interpretowane w świetle obowiązujących zasad neutralności i proporcjonalności. VAT nie powinien obciążać przedsiębiorców, chyba że taki skutek wynika z wyraźnie wprowadzonych Dyrektywą VAT regulacji czy dążenia podatnika do dokonania nadużycia w systemie VAT. Uwzględniając orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, istotne jest ponadto, by państwa członkowskie nie wprowadzały sankcji z tytułu niespełnienia wymogów formalnych dotyczących wykonywania prawa do odliczenia VAT w sposób wykraczający poza to, co jest w danej sytuacji konieczne (por. m.in. wyrok w sprawie C-518/14 Senatex czy C-183/14 Salomie i Oltean).

Polskie przepisy, jak słusznie zauważył sąd w komentowanym orzeczeniu, mają usprawnić raportowanie niektórych transakcji, ale nie dają żadnej możliwości miarkowania skali naruszenia obowiązków podatkowych, przyczyn tego naruszenia oraz stwierdzenia czy podatnik w jakikolwiek sposób przyczynił się do niego lub mógł mu zapobiec – nie wykazują więc jakiejkolwiek proporcji do założonego celu (terminowych rozliczeń), nie zapewniają w uzasadnionych przypadkach pozostawienia „neutralności” podatku (gdy przykładowo nabywca nie był w stanie uzyskać od dostawcy faktury). Automatyzm wprowadzony przez ustawodawcę wydaje się głównym, niepożądanym działaniem, jakie w sprawie dostrzegł sąd.

Ponadto nie można zapominać o kwestii „łatwości” stosowania przepisów przez podatników. Od chwili wprowadzenia nowych regulacji poszczególni podatnicy borykają się zarówno z kwestią technicznej weryfikacji momentu ujmowania VAT w transakcjach, w których obowiązani są rozliczać podatek, jak i administracyjnym obowiązkiem składania każdego miesiąca kilku/kilkunastu korekt deklaracji (aby nie zwiększać poziomu odsetek, jakie będą musieli zapłacić). Z jednej więc strony, organy podatkowe faktycznie sprawniej otrzymują korekty z wykazywanymi transakcjami, z drugiej jednak – nakład pracy potrzebny do takich działań i powstające odsetki nie wydają się współmierne do celu przepisu.

Obecnie trudno stwierdzić, czy omawiany wyrok może stanowić impuls do zmiany przepisów lub choćby podejścia prezentowanego przez organy podatkowe. Chcąc jednak usprawnić proces wykazywania WNT czy importu usług dla VAT, ustawodawca powinien wziąć jednak pod uwagę aktualną skalę wątpliwości, jakie przy interpretacji przepisów podnoszą podatnicy. Pożądanym działaniem byłoby doprecyzowanie lub dokonanie zmiany brzmienia przepisów, tak aby ich stosowanie minimalizowało dolegliwości finansowe i administracyjne uczciwych podatników.

Opracowanie i komentarz: Aleksandra Plichta, doradca podatkowy, starszy konsultant w dziale prawno-podatkowym PwC; Jacek Hawrysz, konsultant w dziale prawno-podatkowym PwC



Komentarze przygotowali eksperci z PwC

Ocena artykułu:
Oceniono 1 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Przesunięcie w czasie prawa do odliczenia VAT wprowadzone w 2017 r. jest sprzeczne z zasadami unijnymi
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny