Przekazanie wspólnikowi nieruchomości w zamian za udziały nabyte przez spółkę w celu umorzenia opodatkowane VAT

A A A

Przekazanie nieruchomości wspólnikowi w zamian za nabycie przez spółkę jego udziałów w celu ich umorzenia podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług.

Uchwała NSA z 16.11.2015 r. (I FPS 6/15)

Komentowana uchwała stanowiła rozstrzygnięcie przedstawionego składowi 7 sędziów NSA następującego zagadnienia prawnego: czy przekazanie nieruchomości wspólnikowi w zamian za nabycie przez spółkę jego udziałów w celu ich umorzenia podlega opodatkowaniu podatkiem VAT zgodnie z art. 5 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 ustawy o VAT (dalej: VATU). Przedmiotowe zagadnienie prawne wyłoniło się w toku rozpoznawania skargi kasacyjnej wniesionej przez Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 5.3.2014 r., III SA/Gl 1550/13.

Wspomnianym wyżej wyrokiem WSA uchylił interpretację indywidualną Ministra Finansów z 27.5.2013 r. wydaną na wniosek spółki, która zadała pytanie w sprawie opodatkowania podatkiem VAT nabycia przez nią udziałów od wspólnika w celu ich umorzenia za wynagrodzeniem w postaci przeniesienia własności nieruchomości. W zaskarżonej interpretacji organ stwierdził, że przekazanie nieruchomości tytułem wynagrodzenia za umorzenie udziałów w spółce na rzecz wspólnika stanowi czynność opodatkowaną podatkiem VAT.

Uchylając zaskarżoną interpretację, WSA uznał, że nabycie udziałów przez spółkę w celu ich umorzenia nie jest czynnością realizowaną w ramach prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, przez co czynność ta nie powinna podlegać opodatkowaniu VAT. Zdaniem WSA opodatkowaniu VAT nie podlega również świadczenie wzajemne związane z niepodlegającą opodatkowaniu czynnością umorzenia udziałów w postaci przekazania wspólnikowi nieruchomości.

W skardze kasacyjnej skierowanej do NSA od przedstawionego wyżej wyroku WSA organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i oddalenie skargi. Rozpatrując przedmiotową skargę, skład zwykły NSA 30.6.2015 r. wydał postanowienie I FSK 1014/14 o skierowaniu do rozstrzygnięcia w składzie 7 sędziów powstałego na gruncie tej skargi zagadnienia prawnego: czy rozliczenie w formie niepieniężnej z tytułu wystąpienia wspólnika ze spółki stanowi czynność opodatkowaną podatkiem VAT.

Rozstrzygnięcie powyższego zagadnienia prawnego było zdaniem NSA konieczne z uwagi na liczne rozbieżności w interpretacjach organów podatkowych oraz orzecznictwie sądów administracyjnych, których wyrazem były przed wszystkim rozbieżne orzeczenia NSA: z 1.9.2011 r., I FSK 1212/10 oraz z 10.5.2012 r., I FSK 1010/11. W pierwszym ze wspomnianych wyroków NSA uznał, iż wypłata wynagrodzenia niepieniężnego w zamian za umorzenie udziałów stanowi dostawę towarów, która powinna podlegać opodatkowaniu podatkiem VAT. Z kolei w drugim z przywołanych wyroków NSA uznał, że nabycie udziałów przez spółkę w celu ich umorzenia nie jest czynnością wykonywaną w ramach prowadzonej przez spółkę działalności gospodarczej, przez co nie będzie ona podlegać opodatkowaniu podatkiem VAT. Jednocześnie opodatkowaniu VAT nie powinno, zdaniem NSA, podlegać również wynagrodzenie z tego tytułu jako świadczenie wzajemne związane z niepodlegającą opodatkowaniu VAT czynnością umorzenia udziałów.

Rozstrzygając w przedmiocie powyższego zagadnienia prawnego, skład 7 sędziów NSA podjął uchwałę, w której opowiedział się za stanowiskiem, zgodnie z którym przekazanie nieruchomości wspólnikowi w zamian za nabycie przez spółkę jego udziałów w celu ich umorzenia podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.

Komentarz

Istotą zagadnienia prawnego, co do którego rozstrzygał NSA w składzie 7 sędziów, była ocena, czy opodatkowaniu podatkiem VAT podlega dostawa nieruchomości jako wynagrodzenie z tytułu przekazania przez wspólnika na rzecz spółki udziałów w celu ich umorzenia. Przy czym w kontekście rozstrzyganego zagadnienia prawnego zasadniczo bezsporny był charakter prawny samej czynności umorzenia udziałów w spółce i braku opodatkowania tej czynności podatkiem VAT.

Dokonując analizy instytucji umorzenia udziałów w zamian za wynagrodzenie dla wspólnika, NSA zwrócił uwagę, że dobrowolne zbycie udziałów przez wspólnika na rzecz spółki za wynagrodzeniem w celu ich umorzenia następuje na skutek umowy sprzedaży pomiędzy tymi podmiotami. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że wspólnik zbywa swoje udziały, które mają określoną wartość nie tylko nominalną, ale również wartość bilansową oraz rynkową. Przy czym należy zwrócić uwagę, że wartość nominalna odzwierciedla wartość wkładów wnoszonych do spółki, wartość bilansowa wynika ze stanu majątku spółki, natomiast wartość rynkowa odnosi się do wynagrodzenia, jakie wspólnik może otrzymać od nabywcy w zamian za udziały. Tym samym, zdaniem NSA, w świetle przepisów VATU w sytuacji, gdy w zamian za zbywane przez wspólnika w celu umorzenia udziały mające pewną wartość spółka przekazuje wspólnikowi towar, dochodzi do odpłatnej dostawy podlegającej opodatkowaniu podatkiem VAT.

Przedstawiona wyżej argumentacja NSA wydaje się uzasadniona. Jak powszechnie wiadomo, opodatkowaniu podatkiem VAT na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 VATU podlega w szczególności odpłatna dostawa towarów. Jedocześnie stosownie do art. 7 ust. 1 VATU przez odpłatną dostawę towarów rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarem jak właściciel. Zaznaczenia wymaga również, że do celów VAT towarami są zgodnie z art. 2 pkt 6 VATU rzeczy, a więc zarówno rzeczy ruchome, jak i nieruchomości.

W sytuacji takiej jak w stanie faktycznym, na gruncie którego powstało budzące wątpliwości zagadnienie prawne rozstrzygane przez siedmioosobowy skład NSA, a więc wówczas gdy spółka przekazuje wspólnikowi nieruchomości jako wynagrodzenie za udziały nabywane w celu ich umorzenia, wydaje się zasadne uznanie, że mamy do czynienia z dostawą towaru. Dochodzi bowiem w tym przypadku do przeniesienia przez spółkę na rzecz wspólnika prawa do rozporządzenia nieruchomościami jak właściciel. Co więcej, fakt, iż udziały nabywane przez spółkę w zamian za przekazywane wspólnikowi nieruchomości mają określoną wartość, w tym wartość rynkową, pozwala zasadniczo uznać, że dostawa ta ma charakter odpłatny. Z punktu widzenia podatku VAT bez znaczenia jest natomiast, że dostawa ta odbywa się w ramach instytucji umorzenia udziałów.

Końcowo należy zwrócić uwagę, że podjęcie przez NSA komentowanej uchwały będzie mieć znaczący wpływ na orzecznictwo sądowe w sprawie opodatkowania VAT przekazania nieruchomości w zamian za nabycie przez spółkę od wspólnika udziałów w celu ich umorzenia, które dotychczas było w tym zakresie rozbieżne. Uchwała ta stosownie do przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie mieć zasadniczo charakter wiążący dla innych sądów administracyjnych. Jeżeli bowiem jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający tego typu sprawę w przyszłości nie będzie podzielał stanowiska zajętego w uchwale składu 7 sędziów NSA, będzie zobowiązany przedstawić powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi NSA.

 

Opracowanie i komentarz: Ewelina Błądek, konsultant

Komentarze przygotowali eksperci z PwC

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Przekazanie wspólnikowi nieruchomości w zamian za udziały nabyte przez spółkę w celu umorzenia opodatkowane VAT
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny