Podatnikiem podatku od nieruchomości są wspólnicy spółki cywilnej, a nie spółka cywilna

A A A

Skoro w myśl regulacji prawa cywilnego spółka cywilna nie może być właścicielem nieruchomości ani użytkownikiem wieczystym gruntu, ani też jak w rozpatrywanej sprawie najemcą lokalu komunalnego, to w świetle postanowienia art. 3 ust. 1 PodLokU nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości. Obowiązek w tym podatku ciąży solidarnie na wszystkich wspólnikach spółki cywilnej.

Uchwała NSA z 13.3.2017 r., II FPS 5/16

Komentowana uchwała dotyczyła kwestii ustalenia podatnika w odniesieniu do należącego do gminy lokalu użytkowego, który na podstawie umowy najmu udostępniany był spółce cywilnej (dalej: spółka). Organy podatkowe stanęły na stanowisku, że podatnikiem podatku od nieruchomości w takiej sytuacji jest spółka cywilna, a nie jej wspólnicy. W skardze do WSA wspólnicy spółki zarzucili, że organy źle zaadresowały decyzję podatkową, powołując się na jeden z poglądów prezentowanych w orzecznictwie i doktrynie, zgodnie z którym spółka cywilna nie posiada osobowości prawnej oraz zdolności prawnej w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej i stanowi ona jedynie stosunek zobowiązaniowy łączący wspólników. Tym samym adresatami decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe powinni być wspólnicy spółki cywilnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za bezzasadną. Od wyroku WSA wspólnicy wnieśli skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpatrując sprawę, postanowił ze względu na jej skomplikowany charakter przedstawić ją do rozstrzygnięcia rozszerzonemu składowi 7 sędziów. W komentowanej uchwale (dalej: uchwała) NSA przesądził, iż podatnikiem podatku od nieruchomości są wspólnicy spółki cywilnej, a nie spółka. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu ustnym odniósł się do istoty prawnej spółki cywilnej, stwierdzając, iż wprawdzie na gruncie prawa podatkowego może być ona kwalifikowana jako jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, lecz ze względu na to, że nie może ona we własnym imieniu nabywać praw, w tym m.in. prawa własności i innych praw rzeczowych, to nie może zostać uznana za podatnika podatku od nieruchomości.

Komentarz

Należy zgodzić się z konkluzją przedstawioną w uchwale. Zachowuje ona spójność z dominującą w ostatnich latach linią orzeczniczą. Warto również zaznaczyć, iż rozstrzygnięcie NSA jest zgodne z wydaną 21.10.2016 r. interpretacją ogólną Ministra Finansów (PS2.8401.2.2016). Taki stan rzeczy należy ocenić pozytywnie, ze względu na utrzymanie jednolitości orzeczniczej, co w konsekwencji przekłada się na pewność stosowania prawa i zwiększenie zaufania obywateli do organów publicznych.

Naczelny Sąd Administracyjny słusznie zinterpretował art. 3 ust. 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (dalej: PodLokU), zgodnie z którym do uznania określonego podmiotu za podatnika podatku od nieruchomości należy spełnić dwie przesłanki: być osobą fizyczną, prawną bądź jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej i jednocześnie być właścicielem, posiadaczem samoistnym, użytkownikiem wieczystym bądź posiadaczem nieruchomości lub obiektów budowlanych Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu ustnym uchwały przychylił się do poglądu, że do celów podatkowych spółkę cywilną można uznać za jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, co oznacza, że spełnia ona pierwszą z przesłanek warunkujących jej kwalifikację jako podatnika podatku od nieruchomości. Rozważania związane z taką kwalifikacją spółki cywilnej stanowią od lat kontrowersje w orzecznictwie oraz doktrynie. Z jednej strony praktykowany jest tzw. cywilistyczny pogląd odrzucający możliwość traktowania spółki cywilnej jako jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, ze względu na to, że jest ona jedynie stosunkiem zobowiązaniowym łączącym wspólników. Z drugiej strony, w doktrynie zwraca się uwagę na „korporacyjny” charakter spółki cywilnej, pozwalający uznać ją za jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej. Zdaniem NSA za prawidłowością tego poglądu przemawia fakt, iż spółka cywilna realizuje cel gospodarczy, do czego wymagane jest przynajmniej „minimalne zorganizowanie współdziałania wspólników”. Ponadto, jak zauważył NSA, takie stanowisko można również wyprowadzić na podstawie interpretacji art. 115 § 1 OrdPU przewidującego m.in. odpowiedzialność solidarną wspólnika spółki cywilnej wraz ze spółką. Dodatkowo na potwierdzenie swojego stanowiska NSA przywołał również niedawną uchwałę (z 30.1.2017 r., I FPS 5/16) dotyczącą VATU oraz podatku akcyzowego, w której przyjęto, że spółka cywilna stanowi podatnika tych podatków oraz zapisy ustawy o specjalnym podatku węglowodorowym, z których wprost wynika, że spółka cywilna jest ich podatnikiem. To wszystko, zdaniem NSA, przesądza o zasadności poglądu, że inaczej niż na gruncie prawa cywilnego w prawie podatkowym spółka cywilna stanowi jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej.

Jednocześnie NSA odmówił spółce cywilnej statusu podatnika podatku od nieruchomości ze względu na brak możliwości spełnienia drugiej przesłanki, tj. posiadania statusu właściciela, użytkownika wieczystego bądź posiadacza samoistnego. Naczelny Sąd Administracyjny, odwołując się do przepisów prawa cywilnego, argumentuje, że nie można takiego statusu przypisać spółce cywilnej, ponieważ nie może ona we własnym imieniu nabywać praw, co należy do kompetencji wspólników spółki, którzy to również w swoim imieniu zawierają umowy i to wspólnicy (a nie spółka cywilna) stają się dysponentami wynikających z umów praw. Stąd to właśnie podatnicy, a nie spółka cywilna mogą być podatnikami podatku od nieruchomości.

Podsumowując, stwierdzenie przez NSA, że na gruncie prawa podatkowego spółka cywilna stanowi jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, wbrew jednoznacznej i odmiennej klasyfikacji spółki cywilnej na gruncie prawa cywilnego, stanowi wyraźny przykład autonomii prawa podatkowego względem innych gałęzi prawa. Jednocześnie NSA słusznie konkluduje, że specyfika konstrukcji spółki cywilnej (brak możliwości posiadania tytułu prawnego do nieruchomości przez samą spółkę) wyklucza możliwość uznania takiej spółki za podatnika podatku od nieruchomości.

Komentarz opracowano na podstawie ustnego uzasadnienia orzeczenia.

 

Opracowanie i komentarz: Michał Hankus, Menedżer,
Marcin Zwolenik, Konsultant

 

Komentarze przygotowali eksperci z PwC

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Podatnikiem podatku od nieruchomości są wspólnicy spółki cywilnej, a nie spółka cywilna
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny