Podatek VAT – wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów a prawo do odliczenia

A A A

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE, Trybunał) z 18.3.2021 r. w postępowaniu A. (dalej: spółka) przeciwko Dyrektorowi Krajowej Informacji Skarbowej przy udziale: Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców (Polska)


W wyroku dotyczącym polskiej sprawy Trybunał badał kwestię zgodności przepisów ustawy z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług (dalej: VATU) dotyczących momentu odliczenia VAT naliczonego w przypadku wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów z regulacjami Dyrektywy Rady 2006/112/WE z 28.11.2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (dalej: Dyrektywa VAT).

Stan faktyczny będący przedmiotem postępowania dotyczył spółki, która w ramach prowadzonej działalności gospodarczej dokonywała wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów. Towary te były wykorzystywane przez spółkę do wykonywania czynności opodatkowanych w Polsce. Z uwagi na różne okoliczności (opóźnienia w otrzymaniu faktury, błędne zaklasyfikowanie transakcji itp.) spółka nie zawsze była w stanie wykazać VAT należny z tytułu wewnątrz­wspólnotowego nabycia towarów w terminie 3 miesięcy od upływu miesiąca, w którym w odniesieniu do nabytych towarów powstał ­obowiązek podatkowy. W takich przypadkach spółka wykazywała VAT po upływie wskazanego terminu poprzez korektę deklaracji po­datkowej.

W związku z tym spółka wystąpiła z wnioskiem o interpretację podatkową i zwróciła się do władz skarbowych z pytaniem, czy w takim przypadku może odliczyć VAT naliczony z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów w tym samym okresie rozliczeniowym, w którym został wykazany VAT należny, jeśli dokonała korekty deklaracji VAT po upływie terminu 3 miesięcy przewidzianego w polskich przepisach VAT. Zdaniem spółki odpowiedź na pytanie powinna być twierdząca. Organy podatkowe uznały jednak inaczej, w związku z czym sprawa trafiła do sądu.

Sąd, zastanawiając się nad zgodnością polskich przepisów z regulacjami unijnymi, postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

Czy przepisy Dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwiają się one przepisom krajowym, które warunkują realizację prawa do odliczenia podatku naliczonego w tym samym okresie rozliczeniowym, w którym rozliczeniu podlega podatek należny w stosunku do transakcji stanowiących wspólnotowe nabycie towarów, od wykazania podatku należnego z tytułu takich transakcji we właściwej deklaracji podatkowej, złożonej w terminie 3 miesięcy od upływu miesiąca, w którym w odniesieniu do nabytych towarów i usług powstał obowiązek podatkowy?


Na wstępie TSUE przypomniał, że w ramach wewnątrzwspólnotowych nabyć towarów na podstawie systemu odwrotnego obciążenia nabywca towarów jest zobowiązany do uiszczenia należnego VAT, a jednocześnie może co do zasady odliczyć ten sam podatek, co oznacza, że w efekcie żadna kwota nie jest należna na rzecz organu podatkowego.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem prawo podatników do odliczenia VAT zapłaconego z tytułu otrzymanych przez nich towarów i usług stanowi podstawową zasadę wspólnego systemu VAT ustanowionego przez prawo Unii. Prawo to stanowi integralną część mechanizmu VAT i co do zasady nie podlega ograniczeniu.

System odliczeń ma na celu całkowite uwolnienie przedsiębiorcy od ciężaru VAT należnego bądź zapłaconego w ramach całej prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Wspólny system VAT zapewnia w ten sposób neutralność działalności gospodarczej w zakresie ­obciążeń podatkowych, bez względu na jej cel i rezultaty, pod warunkiem że działalność ta, co do zasady, sama podlega opodatkowaniu VAT.

Zgodnie z przepisami Dyrektywy VAT prawo do odliczenia naliczonego VAT powstaje, w momencie gdy podatek, który podlega odliczeniu, staje się wymagalny. W przypadku wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów, VAT staje się wymagalny z chwilą wystawienia faktury (lub z upływem wskazanego terminu).

Prawo do odliczenia VAT jest uzależnione od przestrzegania ­warunków materialnych i formalnych. Warunkiem materialnym jest, aby nabycia towarów lub usług zostały dokonane przez podatnika, aby podatnik ten był także zobowiązany do zapłaty VAT związanego z tymi nabyciami oraz aby rozpatrywane towary były wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Natomiast warunki formalne prawa do odliczenia regulują szczegółowe zasady i kontrolę jego wykonywania, a także właściwe funkcjonowanie wspólnego systemu VAT, takie jak obowiązki dotyczące rachunkowości, wystawiania faktur i składania deklaracji.

W przypadku VAT należnego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów z przepisów Dyrektywy VAT wynika, że wykonanie prawa do odliczenia jest uzależnione od uwzględnienia przed podatnika w jego deklaracji VAT wszystkich danych niezbędnych do obliczenia VAT należnego z tytułu dokonanych przez niego wewnątrzwspólnotowych nabyć towarów oraz posiadania przez niego faktury. Ponadto podatnik dokonuje odliczenia poprzez potrącenie od całkowitej kwoty VAT należnego za dany okres rozliczeniowy kwoty VAT dającej w tym samym okresie prawo do odliczenia.

Z powyższego wynika, że z prawa do odliczenia VAT można skorzystać za okres, w którym to prawo powstało i w którym podatnik jest w posiadaniu faktury. Zatem prawo do odliczenia podlega wykonaniu, co do zasady, w tym samym okresie, w którym powstało, to znaczy z chwilą, gdy podatek stał się wymagalny.

Zgodnie z przepisami VATU prawo do odliczenia VAT związanego z nabyciem wewnątrzwspólnotowym powstaje w zakresie, w jakim w terminie 3 miesięcy od upływu miesiąca, w którym w odniesieniu do nabytego towaru powstał obowiązek podatkowy, podatnik, po pierwsze, otrzymuje fakturę poświadczającą dostawę towarów, która stanowi dla niego wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów, a po drugie, wykazuje kwotę VAT należnego z tytułu tego nabycia w deklaracji podatkowej, w której jest zobowiązany do jego rozliczenia. W przypadku braku takiej wzmianki w deklaracji złożonej w tym terminie podatnik może jeszcze skorygować deklarację w okresie 5 lat, licząc od końca roku, w którym powstało prawo do odliczenia VAT należnego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego. W takim przypadku podatnik zobowiązany jest do rozliczenia VAT należnego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia wstecz, natomiast VAT związany z tym nabyciem może odliczyć wyłącznie w odniesieniu do bieżącego okresu rozliczeniowego.

W tym kontekście TSUE podkreślił, że powstanie prawa do odliczenia może być uzależnione wyłącznie od materialnych warunków przewidzianych w Dyrektywie VAT. Natomiast nie zależy ono od uzyskania faktury ani od złożenia deklaracji czy rozliczenia VAT należnego z tytułu takiego nabycia w określonym terminie.

Trybunał podkreślił, że polskie przepisy mogą skutkować tym, że rozliczenie kwoty wymagalnego VAT i tej samej kwoty VAT podlegającego odliczeniu, związanych z tym nabyciem wewnątrzwspólnotowym, nie będzie miało miejsca w tym samym okresie rozliczeniowym. Stosowanie tego uregulowania opóźnia wykonanie prawa do odliczenia VAT z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów. Tym samym czasowo obarcza ono podatnika ciężarem VAT.

Skład orzekający wskazał, że w ramach systemu odwrotnego obciążenia podstawowa zasada neutralności VAT wymaga, aby odliczenie naliczonego podatku zostało przyznane, jeżeli zostały spełnione wymogi materialne, nawet wówczas, gdy niektóre wymogi formalne zostały pominięte przez podatnika. Jeżeli organ podatkowy posiada informacje niezbędne do ustalenia, że zostały spełnione wymogi materialne, to nie może on nakładać dodatkowych warunków dotyczących przysługującego podatnikowi prawa do odliczenia tego podatku, które mogłyby w efekcie praktycznie uniemożliwić jego wykonanie.

Zasada odliczenia VAT w okresie, w którym podatek stał się wymagalny, gwarantuje neutralność podatkową, ponieważ zapłata VAT i jego odliczenie następują w tym samym okresie, tak aby podatnik został całkowicie uwolniony od ciężaru VAT należnego. Sprzeczne z tą logiką byłoby czasowe obarczenie podatnika ciężarem VAT należnego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego, tym bardziej że żadna kwota nie jest należna organom podatkowym z tytułu takiego nabycia.

W związku z tym stosowanie przepisów krajowych nie może uniemożliwiać w sposób automatyczny, z powodu naruszenia wymogu formalnego, wykonania prawa do odliczenia VAT z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia w tym samym okresie co rozliczenie kwoty VAT należnego.

Uregulowanie krajowe, które zakazuje w sposób systematyczny wykonywania prawa do odliczenia VAT związanego z nabyciem wewnątrzwspólnotowym w tym samym okresie, w którym ta sama kwota VAT powinna zostać rozliczona, wykracza poza to, co jest konieczne, do zapewnienia prawidłowego poboru VAT, w sytuacji gdy żadna kwota VAT nie jest należna na rzecz organu podatkowego, oraz do zapobiegania oszustwom podatkowym.

 

Podsumowując, Trybunał orzekł, że regulacje polskiej VATU, zgodnie z którymi wykonanie prawa do odliczenia VAT związanego z nabyciem wewnątrzwspólnotowym w tym samym okresie rozliczeniowym, w którym VAT jest należny, jest uzależnione od wykazania należnego VAT w deklaracji podatkowej, złożonej w terminie 3 miesięcy od upływu miesiąca, w którym w odniesieniu do nabytych towarów powstał obowiązek podatkowy, są sprzeczne z Dyrektywą VAT.


Opracowanie: Joanna Fiema-Kurek, Radca prawny, Kancelaria Hogan Lovells


Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Podatek VAT – wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów a prawo do odliczenia
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny