Podatek VAT – prawo do odliczenia przez podmiot wyrejestrowany

A A A

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE, Trybunał) z 7.3.2018 r. w sprawie Întreprinderea Individuală Dobre M. Marius (dalej: Spółka) przeciwko Ministerul Finanţelor Publice – A.N.A.F. – D.G.R.F.P. Galaţi – Serviciul Soluţionare Contestaţii, A.N.A.F – D.G.R.F.P. Galaţi – A.J.F.P. Constanţa – Serviciul Inspecţie Fiscală Persoane Fizice 2 Constanţa (Rumunia).

W omawianym wyroku TSUE rozważał kwestię zgodności rumuńskich przepisów podatkowych z przepisami dyrektywy Rady 2006/112/WE z 28.11.2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (dalej: Dyrektywa VAT). Istotą sporu była odmowa prawa do odliczenia VAT, podmiotowi, który został skreślony z listy podatników VAT z uwagi na brak składania deklaracji dotyczących tego podatku.

Przedmiotem orzeczenia była sprawa, w której Spółka prowadząca swoją działalność na terytorium Rumunii, zarejestrowana do celów podatku VAT nie złożyła deklaracji VAT za dwa kolejne okresy rozliczeniowe. Na tej podstawie rumuńskie organy podatkowe uznały, że należy wykreślić Spółkę z rejestru czynnych podatników VAT. Spółka kontynuowała prowadzenie swojej działalności i wystawiała faktury VAT, jednakże w dalszym ciągu nie składała wymaganych deklaracji podatkowych. Część zaległych deklaracji została złożona, jednakże w wyniki kontroli podatkowej, organ wydał decyzję nakładającą na Spółkę obowiązek zapłaty podatku VAT wynikającego z wystawionych przez Spółkę faktur, w okresie, w którym Spółka ta nie była zarejestrowana jako podatnik. Spółka, w odpowiedzi na decyzję, złożyła wniosek o odliczenie od żądanej kwoty, sumy podatku naliczonego z tytułu towarów i usług zakupionych i wykorzystywanych w celu świadczenia usług wchodzących w zakres wykonywanej przez Spółkę działalności. Organ podatkowy odmówił odliczenia w okresie, w którym Spółka nie posiadała formalnego statusu podatnika VAT.

Spółka odwołała się od wydanej decyzji i sprawa trafiła do sądu. Sąd stwierdził, że odmówienie podatnikowi prawa do odliczenia podatku naliczonego w ramach prowadzenia jego działalności i jednocześnie nałożenie na niego obowiązku zapłaty podatku pobranego w związku z usługami, jakie wyświadczył, pomimo że nie był już zarejestrowany dla potrzeb VAT ma na celu zwalczanie unikania opodatkowania. Jednakże sąd ten powziął również wątpliwość, czy odmowa prawa do odliczenia nie stanowi naruszenia podstawowych zasad wspólnego systemu VAT wynikających z Dyrektywy VAT. W konsekwencji powstałych zastrzeżeń sąd zawiesił postępowanie i zwrócił się do Trybunału z pytaniem prejudycjalnym:

Czy wykładni przepisów Dyrektywy VAT należy dokonywać w ten sposób, że sprzeciwiają się one uregulowaniu krajowemu, które wymaga od podatnika, którego rejestracja dla celów VAT została cofnięta, zapłacenia VAT pobranego w okresie braku rejestracji, nie uznając przy tym jego prawa do odliczenia VAT związanego z zakupami dokonanymi w tym okresie?

Na początku swoich rozważań TSUE podkreślił, że zadane pytanie zmierza do ustalenia, czy Dyrektywę VAT należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie przepisom krajowym, które pozwalają organom odmówić prawa do odliczenia VAT, w wypadku gdy jego rejestracja do celów VAT została cofnięta, z uwagi na brak złożenia deklaracji VAT w ustawowym terminie.

Trybunał zwrócił uwagę, że prawo podatników do odliczenia VAT stanowi podstawową zasadę wspólnego systemu tego podatku ustanowionego przez prawo Unii Europejskiej. Prawo to stanowi integralną część mechanizmu VAT i co do zasady nie podlega ograniczeniu. System odliczeń ma na celu całkowite uwolnienie przedsiębiorcy od ciężaru podatku zapłaconego w ramach jego całej działalności gospodarczej. Wspólny system VAT zapewnia neutralność każdej działalności gospodarczej w zakresie obciążeń podatkowych, bez względu na jej cel czy rezultat, pod warunkiem że sama działalność podlega opodatkowaniu.

Dalej skład orzekający przypomniał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zasada neutralności podatku VAT wymaga, aby prawo do odliczenia zostało przyznane, jeżeli zostały spełnione wymogi materialne, nawet wówczas gdy podatnicy nie spełnili niektórych przesłanek formalnych.

Identyfikacja do celów VAT oraz związane z tym obowiązki podatnika stanowią jedynie wymogi formalne, które nie mogą podważać prawa do odliczenia, jeżeli zostały spełnione warunki materialne. Tym samym nie można utrudniać podatnikowi wykonywania jego prawa do odliczenia z tego względu, że nie został zarejestrowany do celów VAT przed wykorzystaniem zakupionych towarów bądź usług dla potrzeb swojej działalności gospodarczej.

Trybunał uznał również, że sankcje polegające na odmowie prawa do odliczenia, nałożone z tytułu nieprzestrzegania przez podatnika obowiązków w zakresie rachunkowości i składania deklaracji, wykraczają w sposób oczywisty poza to, co jest niezbędne do realizacji celu polegającego na zapewnieniu prawidłowego stosowania tych obowiązków.

Jednakże, zdaniem TSUE, w przypadku gdy naruszenie obowiązków formalnych skutkuje uniemożliwieniem dostarczenia dowodów na spełnienie wymogów materialnych, możliwa jest odmowa prawa do odliczenia. W takiej sytuacji odmowa jest bowiem zależna od braku informacji niezbędnych do wykazania, że wymogi materialne zostały spełnione, a nie od spełnienia samego warunku formalnego. Można również odmówić prawa do odliczenia w przypadku wykazania, na podstawie obiektywnych okoliczności, że powoływanie się na to prawo nie ma podstaw w obowiązujących przepisach lub stanowi nadużycie.

Zdaniem Trybunału nawet jeśli uchybienia obowiązkom formalnym nie uniemożliwiają przedstawienia niewątpliwego dowodu, że zostały spełnione wymogi materialne dające prawo do odliczenia, okoliczności takie mogą wykazać istnienie oszustwa podatkowego, w którym podatnik celowo nie czyni zadość spoczywającym na nim obowiązkom formalnym. W szczególności brak złożenia deklaracji VAT uniemożliwia kontrolę rozliczeń oraz może przeszkodzić w prawidłowym pobraniu podatku, co z kolei może być zagrożeniem dla prawidłowego funkcjonowania wspólnego systemu VAT.

W konsekwencji, odpowiadając na zadane pytanie, TSUE stwierdził, że przepisy Dyrektywy VAT nie stoją na przeszkodzie regulacjom krajowym pozwalającym na odmowę prawa do odliczenia, w przypadku ustalenia, że ze względu na zarzucane podatnikowi uchybienia, organy podatkowe nie mogły dysponować informacjami niezbędnymi do wykazania spełnienia przesłanek materialnych warunkujących takie prawo.

Podsumowując, Trybunał uznał, że brak złożenia deklaracji przez podatnika uniemożliwia organom podatkowym kontrolę prawidłowości rozliczenia podatku VAT, co może sugerować udział w oszustwie podatkowym. W takiej sytuacji organy mają prawo odmówić zwrotu podatku naliczonego. Wyrok nie zmienia jednak dotychczasowej linii orzeczniczej, zgodnie z którą formalna rejestracja VAT nie jest konieczna do skorzystania z prawa do odliczenia VAT, jeżeli spełnione są przesłanki materialne do takiego zwrotu.


Opracowanie: Joanna Fiema-Kurek, radca prawny
Kancelaria Hogan Lovells

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Podatek VAT – prawo do odliczenia przez podmiot wyrejestrowany
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny