Podatek VAT – prawo do odliczenia podatku z tytułu nabycia towarów od podmiotu nieistniejącego

A A A

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE, Trybunał) z 22.10.2015 r. w sprawie PPUH Stehcemp sp.j. Florian Stefanek, Janina Stefanek, Jarosław Stefanek (dalej: Spółka) przeciwko Dyrektorowi Izby Skarbowej w Łodzi (Polska).

W omawianym orzeczeniu Trybunał rozpatrywał kwestię, czy odmowa prawa do odliczenia podatku VAT z uwagi na fakt, że faktura będąca podstawą do odliczenia została wystawiona przez podmiot nieistniejący, jest zgodna z przepisami VI ­Dyrektywy Rady 77/388/EWG z 17.5.977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej (dalej: VI Dyrektywa).

W stanie faktycznym będącym przedmiotem orzeczenia spółka przeprowadziła wiele transakcji nabycia oleju napędowego wykorzystywanego do prowadzenia działalności gospodarczej. W związku z nabyciem towarów spółka odliczyła podatek naliczony z tego tytułu. Organ podatkowy odmówił jednak spółce prawa do odliczenia, podnosząc, że faktury dotyczące nabycia oleju zostały wystawione przez podmiot nieistniejący, który nie mógł dokonać dostawy towarów. Spółka nie zgodziła się z decyzją organu podatkowego i podnosząc sprzeczność pozbawienia prawa podatnika, działającego w dobrej wierze, do odliczenia podatku z zasadą neutralności podatku VAT, złożyła skargę do sądu administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny, rozważając dotychczasowe orzecznictwo, postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi wątpliwościami:

1) Czy w świetle przepisów VI Dyrektywy czynność nabycia towarów w przypadku, gdy ani podatnik, ani organy podatkowe nie są w stanie ustalić tożsamości rzeczywistego dostawcy towaru, jest dostawą towarów?

2) Jeżeli odpowiedź na pierwsze pytanie jest twierdząca, to czy przepisy VI Dyrektywy sprzeciwiają się przepisom krajowym, na których podstawie podatek nie może być odliczony przez podatnika z uwagi na to, że faktura została wystawiona przez podmiot, który nie był rzeczywistym dostawcą towaru i nie ma możliwości ustalenia tożsamości rzeczywistego dostawcy towaru oraz zobowiązania go do zapłaty podatku bądź określenia osoby zobowiązanej za wystawienie faktury?

Trybunał zauważył, że istotą problemu jest ustalenie, czy przepisy VI Dyrektywy dopuszczają odmowę prawa do odliczenia VAT, w przypadku gdy faktura dająca podstawę do odliczenia została wystawiona przez podmiot nieistniejący. W tym kontekście TSUE stwierdził, że materialne przesłanki prawa do odliczenia wynikające z VI Dyrektywy sprowadzają się do tego, że podmiot musi być podatnikiem VAT, towary i usługi nabywane przez niego muszą być wykorzystywane na potrzeby jego własnych opodatkowanych transakcji i towary te muszą być dostarczone przez innego podatnika. Formalne przesłanki prawa do odliczenia stanowią, że faktura powinna wskazywać numer identyfikacji podatkowej VAT podatnika, który dostarczył towary, pełną nazwę i adres podatnika oraz ilość i rodzaj dostarczonych towarów.

Dalej TSUE wskazał, że kryterium istnienia dostawcy towarów lub jego prawa do wystawiania faktur nie figuruje wśród przesłanek prawa do odliczenia. Ponadto, na gruncie VI Dyrektywy, status podatnika nie zależy od przestrzegania obowiązków podatnika dotyczących składania deklaracji i zapłaty podatku, jak również od braku zgłoszenia rozpoczęcia działalności w charakterze podatnika, czy też od uzyskania jakiegokolwiek zezwolenia lub koncesji. Trybunał orzekł również, że odbiorcy towarów przysługuje prawo do odliczenia, nawet jeżeli dostawca jest podatnikiem, który nie został zarejestrowany do celów podatku VAT. Ponadto, zdaniem składu orzekającego, podnoszone okoliczności, że z dostawcą towarów nie można nawiązać kontaktu oraz że miejsce wskazane jako jego siedziba uniemożliwia prowadzenie działalności gospodarczej, nie przesądzają o braku statusu podatnika VAT tego dostawcy.

Dalej Trybunał stwierdził, że ewentualny brak uprawnienia dostawcy do prawnego dysponowania towarami będącymi przedmiotem dostawy nie może wykluczyć uznania, że na gruncie przepisów dotyczących podatku VAT doszło do dostawy towarów, jeśli towary te zostały faktycznie przekazane spółce i wykorzystała je ona do wykonywania czynności opodatkowanych. Dodatkowo TSUE podkreślił, że spółka zapłaciła podatek VAT dostawcy, a kwestia, czy dostawca odprowadził podatek VAT należny od przedmiotowych transakcji na konto urzędu skarbowego, nie ma wpływu na prawo podatnika do odliczenia naliczonego podatku VAT.

Trybunał przypomniał również, że zgodnie z orzecznictwem, zwalczanie oszustw unikania opodatkowania i ewentualnych nadużyć jest celem uznanym i wspieranym przez VI Dyrektywę. Tym samym krajowe organy podatkowe powinny odmówić prawa do odliczenia, jeżeli zostanie udowodnione, że skorzystanie z tego prawa wiązałoby się z przestępstwem lub nadużyciem. Popełnienie przestępstwa podatkowego następuje także w sytuacji, w której podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć, że poprzez nabycie towaru uczestniczył w transakcji związanej z przestępstwem w zakresie podatku VAT. Natomiast jeżeli określone w VI Dyrektywie materialne i formalne przesłanki prawa do odliczenia zostały spełnione, to sankcjonowanie odmową możliwości skorzystania z tego prawa podatnika, który nie wiedział i nie mógł wiedzieć, że w ramach danej transakcji dostawca dopuścił się przestępstwa, należy uznać za niezgodne z przepisami VI Dyrektywy. Nawet jeśli podatnik posiada informacje pozwalające podejrzewać istnienie nieprawidłowości lub przestępstwa, to organy podatkowe nie mogą w sposób generalny wymagać, żeby podatnik badał, czy wystawca faktury za towary, których odliczenie ma dotyczyć, dysponuje danymi towarami i jest w stanie je dostarczyć.

Mając na uwadze powyższe, Trybunał orzekł, że przepisy VI Dyrektywy sprzeciwiają się przepisom krajowym, które odmawiają podatnikowi prawa do odliczenia podatku VAT od nabytych przez niego towarów, z uwagi na to, że faktura została wystawiona przez podmiot, który w świetle obiektywnych kryteriów przewidzianych przez te przepisy należy uznać za nieistniejący i nie ma możliwości ustalenia tożsamości rzeczywistego dostawcy towarów. Odmowa prawa do odliczenia jest dopuszczalna wówczas, gdy zostanie wykazane, w świetle obiektywnych przesłanek i bez wymagania od podatnika ustaleń, do których nie jest zobowiązany, że podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć, iż dostawa wiązała się z przestępstwem w zakresie podatku VAT.

Wyrok w polskiej sprawie należy uznać za niezwykle istotny z punktu widzenia podatników, którzy bez swojej wiedzy zostali włączeni w proces nieuczciwego obrotu towarami. Trybunał podkreślił, że podatnik działający w dobrej wierze nie może ponosić odpowiedzialności w postaci braku prawa do odliczenia VAT za nieuczciwe działania kontrahenta, których nie był świadomy.

Opracowanie: Joanna Fiema-Kurek, radca prawny
Kancelaria Hogan Lovells

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Podatek VAT – prawo do odliczenia podatku z tytułu nabycia towarów od podmiotu nieistniejącego
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny