Podatek VAT – prawo do odliczenia a wydatki stanowiące korzyść osób trzecich

A A A

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE, Trybunał) z 1.10.2020 r. w postępowaniu Vos Aannemingen BVBA (dalej: Podatnik lub Spółka) przeciwko Belgische Staat (Belgia)


W wydanym wyroku Trybunał rozważał, czy poniesienie przez podatnika wydatków stanowiących korzyść również dla osoby trzeciej uprawnia do pełnego odliczenia podatku VAT przez tego podatnika na gruncie przepisów VI Dyrektywy Rady 77/388/EWG z 17.5.1977 r. w sprawie harmonizacji ustawodawstw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych – wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa wymiaru podatku (dalej: ­Dyrektywa VAT).

Spółka prowadziła działalność gospodarczą polegającą na budowie i sprzedaży mieszkań w budynkach wielomieszkaniowych. Budynki były wznoszone na gruntach stanowiących własność osób trzecich, w związku z tym udziały w prawie własności gruntów przypadające na zbywane przez Spółkę mieszkanie były sprzedawane bezpośrednio przez właścicieli gruntów. Spółka pokrywała koszty reklamy, koszty administracyjne i prowizje agentów nieruchomości ponoszone w związku ze sprzedażą mieszkań i w całości odliczała VAT naliczony z tego tytułu.

Belgijskie organy podatkowe uznały jednak, że Spółka miała prawo do odliczania naliczonego VAT jedynie w zakresie, w jakim dotyczył on sprzedaży budynków wzniesionych przez Spółkę. Organ ograniczył zakres prawa do odliczenia VAT poprzez zastosowanie do kwoty naliczonego VAT proporcji odpowiadającej cenie budynku w stosunku do ceny budynku powiększonej o cenę gruntu.

Nie zgadzając się ze stanowiskiem władz podatkowych, spółka wszczęła spór, składając skargę do sądu. W toku instancji sąd uznał, że sprawa budzi wątpliwości na gruncie regulacji unijnych, a dotychczasowe orzecznictwo Trybunału nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, czy w przedmiotowej sprawie podatek naliczony może zostać odliczony w całości. W związku z tym sąd postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującymi pytaniami prejudycjalnymi:

1) Czy przepisy Dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że jeżeli wydatek przynosi korzyść również osobie trzeciej, to nie stoi to na przeszkodzie pełnemu odliczeniu VAT z tytułu tych kosztów, pod warunkiem że zostanie stwierdzone istnienie bezpośredniego i ścisłego związku pomiędzy tym wydatkiem a działalnością gospodarczą podatnika, a korzyść osoby trzeciej jest drugorzędna względem potrzeb przedsiębiorstwa podatnika?

2) Czy zasada ta ma również zastosowanie, jeżeli koszty są związane z określonymi transakcjami na późniejszym etapie obrotu, takimi jak sprzedaż mieszkań i gruntów, bez względu na to, czy podlegają one opodatkowaniu VAT?

3) Czy na kwestię możliwości odliczenia VAT ma wpływ okoliczność, że podatnik ma możliwość/prawo częściowego obciążenia tym wydatkiem osoby trzeciej, która uzyskuje z tego tytułu korzyść, jednak tego nie czyni?


Trybunał na wstępie uznał, że istota problemu sprowadza się przede wszystkim do ustalenia, czy przepisy Dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że okoliczność, iż pokryte przez Podatnika wydatki z tytułu kosztów reklamy, kosztów administracyjnych i prowizji agentów nieruchomości, jakie poniósł on w ramach sprzedaży mieszkań, przynoszą korzyść również osobie trzeciej, stoi na przeszkodzie możliwości pełnego odliczenia VAT z tytułu tych wydatków.

Trybunał podkreślił, że przepisy Dyrektywy VAT zezwalają podatnikom na odliczenie VAT z tytułu zakupu towarów lub usług, o ile te towary i usługi są wykorzystywane na potrzeby transakcji podlegających opodatkowaniu. Prawo do odliczenia stanowi podstawową zasadę wspólnego systemu VAT ustanowionego w przepisach Unii i co do zasady nie może zostać ograniczone. System odliczeń ma na celu całkowite uwolnienie przedsiębiorcy od ciężaru VAT zapłaconego w ramach całej działalności gospodarczej, a tym samym gwarantuje neutralność tej działalności, pod warunkiem że co do zasady sama podlega ona opodatkowaniu VAT.

Odliczenie VAT uzależnione jest jednak od istnienia bezpośredniego i ścisłego związku pomiędzy transakcją powodującą naliczenie podatku a czynnościami objętymi podatkiem należnym, które dają prawo do odliczenia. Prawo do odliczenia przysługuje również w przypadku braku bezpośredniego i ścisłego związku, gdy koszty nabytych usług należą do kosztów ogólnych podatnika i jako takie stanowią elementy cenotwórcze dostarczanych przez niego towarów lub świadczonych przez niego usług. Koszty takie zachowują bowiem bezpośredni i ścisły związek z całą działalnością gospodarczą podatnika.

Na tej podstawie TSUE uznał, że, jeżeli istnienie bezpośredniego i ścisłego związku pomiędzy usługami świadczonymi na rzecz podatnika a jego działalnością gospodarczą zostanie stwierdzone, okoliczność, że usługi te przynoszą korzyść również osobie trzeciej, nie jest wystarczającą przesłanką odmowy prawa do odliczenia. Warunkiem dokonania odliczenia jest jednak to, aby korzyść, jaką osoba trzecia czerpie, miała charakter drugorzędny względem potrzeb podatnika.

Zdaniem Trybunału, sprzeczne z zasadą neutralności byłoby bowiem obciążenie podatnika podatkiem związanym z wydatkami poniesionymi na potrzeby transakcji podlegających opodatkowaniu z tego tylko względu, że osoba trzecia czerpie z nich korzyść o drugorzędnym charakterze. Przy czym uznanie korzyści za drugorzędną oznacza, że korzyść ta wynika z usług świadczonych w interesie własnym podatnika.

W przypadku gdy wydatki odpowiadające kosztom reklamy, kosztom administracyjnym i prowizjom agentów nieruchomości poniesiono w interesie Spółki, korzyść, jaką z tych wydatków uzyskały również osoby trzecie, można uznać za drugorzędną. Oznacza to, że czerpanie korzyści przez właściciela gruntu z usług świadczonych na rzecz Podatnika nie może skutkować ograniczeniem zakresu prawa do odliczenia VAT.

Skład orzekający stwierdził również, że okoliczność, iż wydatki poniesione przez Podatnika przynoszą korzyść również osobie trzeciej, nie stoi na przeszkodzie możliwości pełnego odliczenia VAT, w przypadku gdy wydatki te nie należą do kosztów ogólnych Spółki, lecz są kosztami przypisanymi do określonych transakcji objętych podatkiem należnym, pod warunkiem że koszty te zachowują bezpośredni i ścisły związek z zawieranymi przez Podatnika transakcjami podlegającymi opodatkowaniu.

Trybunał zauważył, że okoliczność, iż podatnik ma możliwość obciążenia osoby trzeciej częścią wydatków, jakie poniósł z tytułu usług, stanowi wskazówkę przemawiającą za uznaniem, że ta część wydatków odnosi się nie do transakcji objętej podatkiem należnym zawartej przez podatnika, lecz do transakcji dokonanej przez osobę trzecią. Jednakże okoliczność ta nie jest wystarczająca do celów określenia zakresu prawa do odliczenia VAT przysługującego Podatnikowi. Aby zakwestionować prawo do odliczenia, należy wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności, w jakich przebiegały rozpatrywane transakcje. Dopiero całokształt takich okoliczności może decydować o ograniczeniu prawa do odliczenia.

Podsumowując, Trybunał potwierdził, że w przypadku gdy poniesione przez podatnika wydatki stanowią korzyść również dla osoby trzeciej, nie stanowi to przeszkody do pełnego odliczenia podatku VAT przez tego podatnika, pod warunkiem że wydatki te pozostają w bezpośrednim i ścisłym związku z transakcjami podlegającymi opodatkowaniu.




Opracowanie: Joanna Fiema-Kurek, radca prawny, Kancelaria Hogan Lovells   

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Podatek VAT – prawo do odliczenia a wydatki stanowiące korzyść osób trzecich
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny