Podatek VAT – nieodpłatne działanie we własnym imieniu, ale na rzecz osoby trzeciej

A A A

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE, Trybunał) z 19.12.2019 r. w postępowaniu Amărăşti Land Investment SRL (dalej: Spółka lub Podatnik) przeciwko Direcţia Generală Regională a Finanţelor Publice Timişoara, Administraţia Judeţeană a Finanţelor Publice Timiş (Rumunia)


Przedmiotem orzeczenia Trybunału była analiza na gruncie przepisów dyrektywy Rady 2006/112/WE z 28.11.2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (dalej: Dyrektywa VAT) kwestii prawa do odliczenia podatku z tytułu kosztów poniesionych we własnym imieniu, ale na rzecz osoby trzeciej.

Stan faktyczny, będący podstawą wyroku, dotyczył Podatnika będącego przedsiębiorcą prowadzącym działalność rolniczą. Spółka zawarła przedwstępną umowę nabycia gruntów, poprzez którą uzyskała roszczenie o przeniesienie na nią własności nieruchomości. Po dopełnieniu formalności urzędowych strony podpisały umowę ostateczną sprzedaży.

Zgodnie z rumuńskim prawem nabycie nieruchomości może nastąpić wyłącznie poprzez wpisanie nabywcy do księgi wieczystej. Aby dokonać takiego wpisu, strony muszą zawrzeć umowę w formie aktu notarialnego. Zbywcą nieruchomości może być wyłącznie podmiot, który jest wpisany do księgi wieczystej jako właściciel. W związku z tym zawarta umowa przedwstępna zawierała postanowienie, na podstawie którego sprzedający wyrażał zgodę, aby Spółka pokryła koszty wszystkich czynności związanych z zebraniem, sporządzeniem, uwierzytelnieniem i rejestracją dokumentów oraz ewidencją gruntów, a także dokonaniem wpisu w księdze wieczystej. Dopełnienie wskazanych czynności stanowiło warunek formalny, bez spełnienia którego sprzedaż gruntu byłaby niemożliwa. Umowa zawierała klauzulę, w której sprzedający zobowiązał się do zapłaty Spółce kosztów poniesionych w związku z wpisaniem nieruchomości do księgi wieczystej.

Wskazane czynności stanowią obowiązek prawny sprzedającego. Natomiast Spółka w tym zakresie skorzystała z usług podmiotów trzecich, tj. notariuszy, adwokatów oraz spółek specjalizujących się w sprawach ewidencji gruntów i usług geodezyjnych, ponosząc przy tym koszty tych usług. Koszty te nie zostały jednak refakturowane przez Spółkę na sprzedającego.

Po zawarciu umowy sprzedaży i nabyciu gruntów Podatnik wystąpił o zwrot VAT z tytułu kosztów poniesionych w związku z dokonanymi czynnościami administracyjnymi.

Rumuński organ podatkowy zaakceptował wniosek Spółki i jednocześnie stwierdził, że koszt, który poniósł Podatnik, stanowił ekwiwalent kosztów usługi świadczonej Spółkę na rzecz sprzedającego, który to koszt powinien zostać poniesiony przez sprzedającego. Organ stwierdził również, że w zamian za nabycie gruntów Spółka zapłaciła cenę, ale również wyświadczyła sprzedającemu usługi. Z tego powodu Podatnik powinien obciążyć całością kosztów sprzedającego i wykazać podatek należny.

Sprawa trafiła do sądu, który uznał, że spór wymaga wykładni przepisów prawa Unii. Sąd w związku z tym zawiesił postępowanie i zwrócił się do Trybunału z pytaniami prejudycjalnymi:

1) Czy wykładni Dyrektywy VAT należy dokonywać w ten sposób, że w ramach sprzedaży nieruchomości kupujący, który na mocy umowy zobowiązuje się do dokonania na własny koszt niezbędnych czynności formalnych, które są prawnym obowiązkiem sprzedającego, dokonuje świadczenia usług wobec sprzedającego? Czy też kupujący nabywa usługi związane ze swoją inwestycją w nieruchomości, w związku z którym należy uznać jego prawo do odliczenia podatku VAT?

2) Czy w rozumieniu Dyrektywy VAT koszty administracyjne związane z nieruchomościami, które zostały sprzedane i w stosunku do których kupującemu przysługuje roszczenie o przyszłe przeniesienie prawa własności przez sprzedającego, muszą być obowiązkowo poniesione przez sprzedającego? Czy też koszty te, na podstawie umowy między stronami, mogą zostać poniesione przez kupującego lub przez dowolną stronę transakcji, w związku z czym danej osobie przysługuje prawo do odliczenia podatku VAT?


Na wstępie Trybunał uznał, że w pierwszej kolejności należy stwierdzić, że Dyrektywa VAT nie zawiera żadnego przepisu ograniczającego swobodę stron w zakresie transakcji sprzedaży nieruchomości. Oznacza to, że Dyrektywa VAT nie stanowi przeszkody do poniesienia kosztów administracyjnych związanych z nieruchomościami przez kupującego. Jednak jakkolwiek Dyrektywa VAT nie wyklucza możliwości poniesienia całości lub części kosztów administracyjnych przez kupującego, to klauzula umowna przewidująca takie działanie nie ma decydującego znaczenia dla ustalenia, czy nabywca ma prawo do odliczenia VAT związanego z pokryciem kosztów wynikających z dokonania tych czynności administracyjnych.

Zamieszczenie klauzuli umownej, mającej na celu obciążenie nabywcy nieruchomości kosztami związanymi z czynnościami administracyjnymi, nie może stanowić odstępstwa od charakteru prawnego zobowiązania ciążącego na sprzedającym, które jest źródłem takich kosztów, ani go zastąpić. Tym samym Trybunał uznał, że Dyrektywę VAT należy interpretować w ten sposób, że nie stoi ona na przeszkodzie temu, by strony transakcji mającej na celu przeniesienie własności nieruchomości uzgodniły w umowie, że nabywca poniesie całość lub część kosztów związanych z formalnościami urzędowymi dotyczącymi tej transakcji. Samo istnienie takiej klauzuli w umowie przedwstępnej sprzedaży nieruchomości nie ma jednak decydującego znaczenia dla ustalenia, czy nabywca ma prawo do odliczenia VAT związanego z pokryciem tych kosztów.

Następnie, odpowiadając na pytanie pierwsze, Trybunał przypomniał, że zgodnie z Dyrektywą VAT, w przypadku gdy podatnik, działając we własnym imieniu, ale na rzecz osoby trzeciej, bierze udział w świadczeniu usług, przyjmuje się, że podatnik ten sam otrzymał i wyświadczył te usługi. Trybunał wskazał, że nabywca, który przeprowadza czynności niezbędne do dokonania pierwszego wpisu danych nieruchomości do księgi wieczystej, korzystając z usług osób trzecich będących podatnikami, osobiście wyświadcza na rzecz sprzedającego omawiane usługi, mimo że strony uzgodniły, iż cena sprzedaży tych nieruchomości nie obejmuje kosztów czynności związanych z wpisem do ewidencji gruntów. Oznacza to, że Spółka najpierw otrzymała usługi od wyspecjalizowanego podmiotu, a następnie wyświadczyła je sprzedającemu, na rzecz których działała, chociaż zrobiła to nieodpłatnie. Trybunał wskazał, że w związku z tym należy uznać, iż usługi te podlegają opodatkowaniu VAT. Skład orzekający podkreślił, że przepisy Dyrektywy VAT nie zawierają warunku dotyczącego odpłatnego charakteru takich usług. Nie ma zatem znaczenia, że koszty poniesione przez Spółkę nie zostały refakturowane na sprzedającego.

Trybunał podkreślił, że Spółka niewątpliwie działała we własnym imieniu, jednak ze względu na to, że przepisy prawa rumuńskiego na sprzedawcę nakładają obowiązki administracyjne, to działanie to było działaniem na rzecz sprzedającego. Tym samym działanie takie stanowi świadczenie usług, nawet jeśli jest nieodpłatne.

Podsumowując, TSUE uznał, że Dyrektywę VAT należy interpretować w ten sposób, że nabywca nieruchomości, który zobowiązał się wobec sprzedającego w umowie do przeprowadzenia czynności formalnych, korzystając z usług osób trzecich, osobiście wyświadcza na rzecz sprzedającego te usługi.




Opracowanie: Joanna Fiema-Kurek, radca prawny
Kancelaria Hogan Lovells

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Podatek VAT – nieodpłatne działanie we własnym imieniu, ale na rzecz osoby trzeciej
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny