Odszkodowania w zakresie lucrum cessans nie podlegają zwolnieniu z PIT

A A A

Aby szkoda została wyrównana, do rąk poszkodowanego trafić powinna równowartość uszczerbku w majątku. Opodatkowanie odszkodowania uniemożliwiłoby osiągnięcie wspomnianego celu. W praktyce oznaczałoby też kolejne opodatkowanie tego samego dochodu. Z tych właśnie przyczyn ustawodawca wprowadził zwolnienie, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3 PDOFizU. Odszkodowanie z tytułu utraconego zysku powinno być opodatkowane. W przeciwnym razie podatnik, który osiągnął korzyść, znalazłby się w sytuacji korzystniejszej niż podatnik, który korzyść by utracił.

Wyrok NSA w Warszawie z 16.9.2016 r., II FSK 2327/14

Skarżący (osoba fizyczna) wskazał, że w 1987 r. Minister Szkolnictwa w R. (obce państwo) nadał mu tytuł naukowy. W tym samym roku wnioskodawca złożył wniosek o uznanie tytułu naukowego w Polsce. Tytuł naukowy został uznany przez polskie władze po 16 latach. Skarżący wniósł o odszkodowanie ze szkodę wynikłą z tytułu niewydania zaświadczenia. Sprawa zakończyła się w 2012 r. przyznaniem mu odszkodowania i zadośćuczynienia. Odszkodowanie zostało obliczone według stanu oraz przepisów dotyczących dochodów, jakie skarżący uzyskiwałby w latach 1987–2003, gdyby jego wniosek został uznany.

Wnosząc o interpretację indywidualną, skarżący zadał pytanie, czy odszkodowanie i zadośćuczynienie za działanie niezgodne z prawem za wyżej wspomniany okres, wypłacone w 2012 r., podlega opodatkowaniu podatkiem od dochodu – na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3b lit. b) PDOFizU, oraz czy opodatkowaniu podlegają odsetki od odszkodowania i zadośćuczynienia.

Skarżący stanął na stanowisku, że wypłacone na jego rzecz świadczenia należy zaliczyć do świadczeń zwolnionych od podatku na mocy art. 21 ust. 3 PDOFizU. Według skarżącego art. 21 ust. 1 pkt 3b lit. b) nie dotyczy jego przypadku, gdyż zasady dotyczące przyznanego mu odszkodowania wynikały z odrębnych ustaw.

Minister Finansów uznał stanowisko skarżącego za nieprawidłowe i wskazał, że ze zwolnienia od opodatkowania na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3b PDOFizU do wysokości określonej w wyroku sądu pracy może korzystać wyłącznie zadośćuczynienie przyznane wnioskodawcy w związku z naruszeniem dóbr osobistych, z tytułu poniesionych szkód moralnych, które ma rekompensować „cierpienia psychiczne”, jakich wnioskodawca doznał w wyniku poniżania, dyskryminowania itp. Opodatkowaniu podlegają natomiast wypłacone skarżącemu świadczenia, dotyczące korzyści, które mógłby uzyskać, gdyby jego tytuł naukowy został uznany. Ze względu na wypłatę świadczenia w roku 2012, nie mają znaczenia przepisy dotyczące opodatkowania, stosowane w latach ubiegłych.

Po bezskutecznym wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa, skarżący zaskarżył interpretację do WSA, który wyrokował na jego niekorzyść. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w postępowaniu organu interpretacyjnego naruszeń. Wnioskodawca wniósł kasację do NSA. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, jako niemającą usprawiedliwionych podstaw, wyjaśniając, że słusznie, zatem ocenił WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że organ interpretacyjny zasadnie przyjął, że dla opodatkowania dochodów uzyskanych przez wnioskodawcę w 2012 r. nie mają znaczenia zasady opodatkowania tego rodzaju dochodów podatkiem dochodowym w latach wcześniejszych (…), a odszkodowanie z tytułu utraconych korzyści powinno być opodatkowane.

Komentarz

Należy się zgodzić z NSA, który w komentowanym wyroku, mającym znaczenie praktyczne, wskazał różnice wynikające z innego traktowania odszkodowania z tytułu poniesionych strat (damnum emergens) i odszkodowania z tytułu utraconego zysku (lucrum cessans). Respektując autonomiczność przepisów prawa podatkowego, należy wskazać, że to pierwsze służy przywróceniu stanu majątku (obejmującego z reguły dochód opodatkowany), który istniał przed wystąpieniem szkody. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że aby szkoda została w pełni wyrównana, do rąk poszkodowanego powinna trafić równowartość uszczerbku w majątku. Opodatkowanie takiego odszkodowania stałoby w sprzeczności z jego celem, a jednocześnie oznaczałoby ponowne opodatkowanie tego samego dochodu. Z tej przyczyny w PDOFizU zostało wprowadzone zwolnienie w art. 21 ust. 1 pkt 3.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że WSA właściwie zastosował przepis art. 21 ust. 1 pkt 3b PDOFizU, zgodnie z którym wolne od podatku są inne odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymane na podstawie wyroku sądowego lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub w tej ugodzie, z wyjątkiem odszkodowań lub zadośćuczynień:

- otrzymanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą;

- dotyczących korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby szkody nie wyrządzono.

Nie ma wątpliwości, że świadczenie w komentowanej sprawie jest przykładem odszkodowania za utracone korzyści, jakie podatnik mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono (tzw. lucrum cessans).

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przedstawiony w sprawie pogląd jest w orzecznictwie utrwalony oraz że argumenty świadczące za tezą mówiącą, że opisywane zwolnienie podatkowe nie obejmuje utraconych korzyści, legły już u podstaw wyroku NSA z 3.11.1998 r., III SA 5536/98 i podobnych (por. wyrok NSA z 12.5.2000 r., III SA 1016/99 oraz wyrok NSA z 21.1.2015 r., II FSK 2918/12).

W związku z tym, że w komentowanym wyroku sąd przyjął stanowisko NSA wyrażone w podobnych sprawach, wyrok ten wpisuje się w jednolitą linię orzeczniczą w kwestii stosowania ogólnych zasad dotyczących opodatkowania odszkodowania z tytułu utraconych korzyści.

 

Opracowanie i komentarz: Maciej Fiedorczuk, konsultant

 

Komentarze przygotowali eksperci z PwC

 

 

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Odszkodowania w zakresie <em>lucrum cessans</em> nie podlegają zwolnieniu z PIT
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny