Studia Prawa Prywatnego

no. 2/2025

The status of a person without full capacity to perform acts in law under the procedure of notarial appointment of a succession manager following the death of an entrepreneur

DOI: 10.32027/SPP.25.2.2
Paweł Widerski
Doktor nauk prawnych, Katedra Prawa Cywilnego i Rodzinnego, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II
Abstract

The article discusses the status of a person who lacks full capacity to perform acts in law under the procedure of notarial appointment of a succession manager following the death of an entrepreneur. Its aim is to analyse Art. 12.5 of the Act on succession management of a natural person’s enterprise and other facilitations related to the succession of enterprises, and consequently a number of problematic issues related to the application of this provision. In particular, it defends the thesis that this provision does apply in the case of guardianship of a partially incapacitated person regardless of the extent of the guardian’s competences. At the beginning, aspects of the legal nature of the appointment of a succession manager and the approval of this appointment that are important for the application of this provision have been presented. Then, its application to the parents and guardians of partially incapacitated persons and interim guardians has been analysed. Finally, the conclusions have been formulated. The analysis carried out in the article shows that the new solution should generally be assessed positively, since the relief of a legal representative from the obligation to obtain consent of the court makes the appointment of a succession manager or approval of such appointment practically realistic when it involves an entitled person who lacks full capacity to perform legal acts. The relief from this obligation applies not only to persons under parental authority and custody, but also guardianship, even when the guardian is not competent to represent and manage the property of a partially incapacitated person. Moreover, it shows that the relief also applies to adults for whom an interim guardian has been appointed under the proceedings for incapacitation.

Keywords
temporary advisor, guardianship, custody, parental authority, succession manager
Literature
Literatura
J. Bieluk, w: J. Bieluk, A. Doliwa, Umowy dotyczące spadków. Komentarz praktyczny. Wzory przykładowych umów. Klauzule umowne. Orzecznictwo, Warszawa 2022;
J. Bieluk, Ustawa o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej. Komentarz, Warszawa 2019;
R. Blicharz, Ustanowienie zarządu sukcesyjnego przedsiębiorstwem osoby fizycznej po jej śmierci, w: Prawo handlowe. Między teorią, praktyką a orzecznictwem. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Januszowi A. Strzępce (red. P. Pinior, P. Relidzyński, W. Wyrzykowski, E. Zielińska, M. Żaba), Warszawa 2019;
R. Blicharz, Zarząd sukcesyjny przedsiębiorstwem w spadku, Warszawa 2019;
D. Celiński, Stosowanie w praktyce notarialnej przepisów ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej - zagadnienia wybrane, Rej. 2019, Nr 5;
T. Chauvin, T. Stawecki, P. Winczorek, Wstęp do prawoznawstwa, Warszawa 2017;
P. Czubik, Refleksja na temat potrzeby przyjęcia de lege ferenda przepisów wyłączających czynność odrzucenia spadku imieniem małoletniego z kręgu czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem, NPN 2018, Nr 3;
P. Daszczuk, Kurator jako przedstawiciel ustawowy osoby prawnej, Warszawa 2021;
A. Głowacka, Odpowiedzialność opiekuna za szkody wyrządzone małoletniemu wskutek nienależytego sprawowania opieki, PS 2016, Nr 1;
S. Grzybowski, Prawo rodzinne. Zarys wykładu, Warszawa 1980;
H. Haak, A. Haak-Trzuskawska, Opieka i kuratela. Komentarz do art. 145-184 KRO oraz związanych z nimi regulacji KPC (art. 516, 518, 520, 573-574, 590-598, 599-602, 604-605), Warszawa 2017;
J. Ignatowicz, Prawo rzeczowe, Warszawa 1994;
T. Jasiakiewicz, Odrzucenie spadku przez rodziców działających w imieniu dziecka. Glosa do uchw. SN z 22.5.2018 r., III CZP 102/17, PiP 2022, Nr 1;
T. Jasiakiewicz, W poszukiwaniu środków ochrony prawnej małoletniego spadkobiercy przed mimowolnym przyjęciem spadku, RPEiS 2019, Nr 4;
T. Justyński, Glosa do uchw. SN(7) z 22.5.2018 r., III CZP 102/17, OSP 2020, Nr 3;
A. Kallaus, Zezwolenie na odrzucenie spadku przypadającego osobie małoletniej, PS 2016, Nr 7-8;
I. Kleniewska, Postępowanie w sprawach o ubezwłasnowolnienie w praktyce sądowej, PwD 2006, Nr 1;
L. Kociucki, Zdolność do czynności prawnych osób dorosłych i jej ograniczenia, Warszawa 2011;
B. Konińska, Upływ terminu do odrzucenia spadku w imieniu małoletniego, Rej. 2014, Nr 9;
K. Korzan, Glosa do post. SN z 8.9.1970 r., II CZ 115/70, PiP 1972, Nr 11;
K. Korzan, Kurator w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1966;
K. Korzan, Zastępstwo strony przez kuratora w postępowaniu cywilnym, NP 1964, Nr 5;
P. Księżak, Glosa do post. SN z 20.11.2013 r., I CSK 329/13, Rej. 2014, Nr 5;
P. Księżak, Glosa do post. SN z 28.5.2015 r., III CSK 352/14, Rej. 2016, Nr 3;
P. Księżak, Prawo spadkowe, Warszawa 2017;
A. Kunicki, Pojęcie zwykłego zarządu w prawie rodzinnym i opiekuńczym, RPEiS 1968, Nr 3;
A. Kunicki, w: W. Broniewicz, A. Marciniak, I. Kunicki, Postępowanie cywilne w zarysie, Warszawa 2020;
S. Lisowska-Krakowiak, Instytucje kuratorów a realizacja prawa do sądu w cywilnym postępowaniu rozpoznawczym, Warszawa 2018;
K. Lubiński, Postępowanie o ubezwłasnowolnienie, Warszawa 1979;
L. Ludwiczak, Ubezwłasnowolnienie w polskim systemie prawnym, Warszawa 2012;
K. Maj, Czynności notarialne związane z ustawą o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej, KPN 2018, Nr 2;
M. Malczyk-Herdzina, Postępowanie o ubezwłasnowolnienie w świetle nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego z 9.5.2007 r., w: Ewolucja polskiego postępowania cywilnego wobec przemian politycznych, społecznych i gospodarczych. Materiały konferencyjne Ogólnopolskiego Zjazdu Katedr Postępowania Cywilnego. Szczecin-Niechorze 28-30.9.2007 r. (red. H. Dolecki, K. Flaga-Gieruszyńska), Warszawa 2009;
J. Marciniak, Opiekun jako przedstawiciel ustawowy małoletniego, Annales UMCS 1961, Vol. VIII;
J. Marciniak, Treść i sprawowanie opieki nad małoletnim, Warszawa 1975;
G. Matusik, Glosa do post. SN z 28.5.2015 r., III CSK 352/14, OSP 2016, Nr 9;
H. Mądrzak, Glosa do post. SN z 8.9.1970 r., II CZ 115/70, NP 1973, Nr 5;
L. Morawski, Wstęp do prawoznawstwa, Toruń 2009;
P. Ochałek, Glosa do post. SN z 30.9.1977 r., III CRN 132/77, NP 1981, Nr 3;
A. Ogrodnik-Kalita, Odrzucenie w imieniu dziecka spadku, którego pasywa wyczerpują lub przewyższają wartość aktywów. Uwagi na tle uchwały Sądu Najwyższego z 22 maja 2018 r., III CZP 102/17, ZP 2021, t. 21, Nr 4;
D. Olczak-Dąbrowska, Wybrane rodzaje kurateli w praktyce sądowej, PwD. Sprawy Cywilne 2014, Nr 17;
A. Partyk, T. Partyk, w: Kodeks postępowania cywilnego. Postępowanie nieprocesowe. Postępowanie w razie zaginięcia lub zniszczenia akt. Postępowanie zabezpieczające. Komentarz (red. M.O. Piaskowska), Warszawa 2022;
K. Piasecki, w: J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny z komentarzem, t. 1, Warszawa 1989;
J. Pisuliński, Niektóre problemy związane z terminem do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, Rej. 1992, Nr 6;
Z. Radwański, J. Panowicz-Lipska, Zobowiązania - część szczegółowa, Warszawa 2019;
S. Rudnicki, w: S. Dmowski, S. Rudnicki, Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, Warszawa 2011;
R. Rybski, Konstytucyjny status osób ubezwłasnowolnionych, Warszawa 2015;
M. Rzewuska, Glosa do uchw. SN(7) z 22.5.2018 r., III CZP 102/17, StPr 2018, Nr 42;
W. Siedlecki, Przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego (Prawo procesowe cywilne - I półrocze 1971), PiP 1972, Nr 2;
J. Słyk, Orzekanie w sprawach o zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka, PwD. Sprawy Cywilne 2015, Nr 21;
T. Smyczyński, Prawo rodzinne i opiekuńcze, Warszawa 2012;
B. Swaczyna, Odrzucenie spadku nabytego przez dziecko, w: Rozprawy cywilistyczne. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Edwardowi Drozdowi (red. M. Pecyna, J. Pisuliński, M. Podrecka), Warszawa 2013;
A. Sylwestrzak, Charakter prawny i kompetencje kuratora osoby ubezwłasnowolnionej częściowo, PS 2011, Nr 5;
A. Sylwestrzak, Ubezwłasnowolnienie częściowe. Glosa do post. SN z 16.4.2010 r., IV CSK 470/09, GSP - Prz.Orz. 2010, Nr 3-4;
A.M. Szymańska, Termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku, BSP 2010, Nr 7;
Z. Tobor, w: J. Nowacki, Z. Tobor, Wstęp do prawoznawstwa, Warszawa 2020;
J. Trzewik, Złożenie oświadczenia spadkowego przez przedstawiciela ustawowego spadkobiercy niemającego pełnej zdolności do czynności prawnych - uwagi na tle uchwały Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izby Cywilnej z 22 maja 2018 roku (III CZP 102/17), Teka Komisji Prawniczej PAN, Oddział w Lublinie 2020, t. 8, Nr 1;
M. Uliasz, Czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu, cz. I, MoP 2002, Nr 18;
M. Uliasz, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Warszawa 2008;
B. Walaszek, Zarys prawa rodzinnego i opiekuńczego, Warszawa 1971;
J. Waszczuk-Napiórkowska, Ł. Żarnowiec, w: Zarząd sukcesyjny przedsiębiorstwem osoby fizycznej (red. J. Pazdan, A. Bieranowski), Warszawa 2021;
M. Watrakiewicz, Wiek a zdolność do czynności prawnych, KPP 2003, Nr 3;
J. Widło, w: J. Mojak, J. Widło, Polskie prawo kontraktowe. Zarys wykładu, Warszawa 2005;
J. Winiarz, J. Gajda, Prawo rodzinne, Warszawa 2001;
G. Wolak, Glosa do post. SN z 28.5.2015 r., III CSK 352/14, PP-E 2016, Nr 35;
G. Wolak, Glosa do post. SN z 28.9.2016 r., III CSK 329/15, NPN 2017, Nr 2;
A. Wolter, J. Ignatowicz, K. Stefaniuk, Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 2018;
S. Wronkowska, Podstawowe pojęcia prawa i prawoznawstwa, Poznań 2005;
A. Wróbel, Glosa do post. SN z 20.11.2013 r., I CSK 329/13, PiP 2016, Nr 4;
R. Wrzecionek, Zarządca sukcesyjny przedsiębiorstwa w spadku. Status i charakter prawny, Warszawa 2020;
A. Zieliński, Opieka nad małoletnimi po noweli do kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, NP 1979, Nr 11;
A. Zieliński, Piecza nad majątkiem osoby poddanej opiece, Pal. 1985, Nr 1;
A. Zieliński, Stanowisko prawne opiekuna jako przedstawiciela ustawowego na tle zdolności do czynności prawnych pupila, Pal. 1981, Nr 1;
A. Zieliński, Uzyskanie przez opiekuna zezwolenia sądu opiekuńczego w ważniejszych sprawach, Pal. 1989, Nr 11-12.