Alternatywne metody rozwiązywania sporów z zakresu umów ubezpieczenia – dyrektywa ADR, europejska sieć rozstrzygania sporów Fin-Net

Arbitraż i Mediacja | 03/2013
Małgorzata Więcko-Tułowiecka

Wprowadzenie  Pozasądowe metody rozwiązywania sporów, określane skrótem ADR (Alternative Dispute Resolution), to szerokie spektrum mechanizmów mających na celu zakończenie konfliktu bez potrzeby toczenia pocesu przed sądem. Inne określenia tego typu procedur stosowane w literaturze to: Amicable Dispute Resolution – pojednawcze metody rozwiązywania sporów1, Assisted Dispute Resolution (pomocnicze sposoby rozwiązywania sporów2), ale także EDR – Effective Dispute Resolution3 (efektywne metody rozwiązywania sporów) czy Complementary Dispute Resolution (uzupełniające metody rozwiązywania sporów)4. Nie jest możliwe określenie jakie konkretnie cechy powinna mieć procedura, aby uznać ją za procedurę ADR. Różne typy organizacji polubownie rozwiązujących spory wyodrębniają różne systemy rozstrzygania sporów. Większość z nich cechuje dobrowolność korzystania z tego typu usług, jednak jak się okazuje – nie jest to zasada stosowana we wszystkich instytucjach. Alternatywne metody rozstrzygania sporów mają wiele cech pozytywnych, m.in. są szybkie, odformalizowane, tanie i łatwo dostępne. Dodatkowo obserwowany jest ciągły wzrost liczby ugodowo rozwiązywanych spraw. Maksymalna efektywność tego systemu jest jednak ograniczana przez fakt, iż nie wszystkie przedsiębiorstwa oraz państwa korzystają z ADR.  Alternatywną metodą rozstrzygania sporów może być zarówno procedura polegająca na wymianie zdań pomiędzy samymi stronami umowy, jak i procedura, w której poza konsumentem i przedsiębiorcą uczestniczy osoba trzecia – mediator, rzecznik itp. Metody ADR mogą prowadzić do wypracowania ugody przez same strony, jak również do wskazania rozwiązania przez inny podmiot, który z kolei może w takiej sytuacji bądź jedynie proponować rozwiązanie, bądź narzucać je w formie decyzji. Procedury ADR mogą wiązać 67się z przymusowym uczestnictwem przedsiębiorcy, jak również być stosowane jedynie w sytuacji uzyskania indywidualnej zgody przez obie strony. Zgoda przedsiębiorcy może wynikać np. z przystąpienia do organizacji, w ramach której działa dana instytucja5, może być też „zgodą” wynikającą z odpowiednich przepisów6 zobowiązujących przedsiębiorcę do reagowania na działania podjęte przez daną instytucję. Inne różnice można zaobserwować w formie tego typu metod – indywidualnych bądź grupowych, a także w ich sformalizowaniu – od braku jakichkolwiek reguł postępowania, po uregulowania ustawowe....