Ujawnienie majątku spółki kapitałowej po wykreśleniu jej z rejestru w kontekście dopuszczalności skargi kasacyjnej

Postanowienie SN z 19.9.2013 r. (I CZ 69/13, Legalis nr 736910)

A A A

Teza:

1. Pozostanie niezlikwidowanego majątku spółki świadczy o przedwczesnym zakończeniu likwidacji i konieczności jej ponownego podjęcia, z wyznaczeniem likwidatora (likwidatorów) i wpisania tej okoliczności do rejestru przedsiębiorców w odniesieniu do konkretnej spółki. Mimo wcześniejszego wykreślenia ma więc ona zdolność likwidacyjną, będącą odzwierciedleniem zdolności prawnej na tym etapie ujawnienia się spółki, a także zdolność sądową w zakresie dokończenia likwidacji.

2. Domaganie się wpisania likwidatorów oznacza uprawnienie z zakresu wpisu do rejestru podmiotu podlegającego rejestracji, który ze względu na jedną przyczynę prawną podlega wykreśleniu (pierwszy wniosek skarżących), a z uwagi na drugą przyczynę - podlega wykreśleniu tego wykreślenia i wpisaniu likwidatora (likwidatorów), co zawiera drugi wniosek pełnomocników wnioskodawcy. Jest to więc sprawa, która może być przedmiotem postępowania kasacyjnego, stosownie do art. 5191 § 3 KPC.

I. Stan faktyczny

1. W wyniku połączenia poprzez przejęcie spółki akcyjnej zgodnie z art. 493 § 2 KSH została ona wykreślona z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego.

2. Jak wskazano w uzasadnieniu omawianego orzeczenia, po dniu połączenia ujawniony został majątek spółki przejętej w postaci prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, który nie został objęty sukcesją generalną spółki przejmującej.

3. Należy założyć, choć ze względu na przedmiot rozstrzygnięcia SN nie wynika to wprost z treści uzasadnienia orzeczenia, iż w tym stanie rzeczy do sądu rejestrowego złożony został wniosek mający na celu powtórne ujawnienie w rejestrze przedsiębiorców przejętej spółki akcyjnej (wykreślenie wykreślenia spółki, jak to określił SN) oraz ujawnienie w rejestrze przedsiębiorców spółki likwidatorów, ustanowionych przez jej walne zgromadzenie. Należy również założyć, iż SR (rejestrowy), nie rozpatrzył merytorycznie przedmiotowego wniosku, wydając w powyższym zakresie postanowienie z 13.11.2012 r., które to orzeczenie zostało podtrzymane przez SO rozpatrujący zażalenie wnioskodawcy.

4. W tym stanie rzeczy wnioskodawca złożył skargę kasacyjną na ww. postanowienie SO, który odrzucił ją, jako niedopuszczalną w świetle art. 5191 § 3 KPC. Zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej wnioskodawcy było podstawą wydania omawianego rozstrzygnięcia SN.

II. Komentarz

1. Zgodnie z art. 5191 § 3 KPC w postępowaniu rejestrowym skarga kasacyjna przysługuje jedynie od postanowień sądu drugiej instancji w przedmiocie wpisu lub wykreślenia z rejestru podmiotu podlegającego rejestracji. SN uchylając postanowienie SO o odrzuceniu skargi kasacyjnej wskazał, iż wniosek o powtórne ujawnienie w rejestrze przedsiębiorców KRS wykreślonej spółki akcyjnej oraz wpis dotyczący jej likwidatorów, stanowi sprawę dotyczącą wpisu podmiotu podlegającego rejestracji. Wobec powyższego na postanowienie sądu drugiej instancji wydane w tego typu sprawie przysługuje skarga kasacyjna.

2. Przy okazji rozpatrywania przedmiotowej sprawy SN wyraził swe stanowisko w przedmiocie kwestii formalnych (rejestrowych) związanych z niepełną likwidacją spółki, które w dotychczasowym orzecznictwie mogły wywoływać wątpliwości.

3. Co do zasady zakończenie bytu prawnego spółki akcyjnej (podobnie jak innych spółek handlowych) i wykreślenie jej z rejestru wymaga uprzedniego przeprowadzenia jej likwidacji (art. 478 KSH). W jej toku likwidatorzy powinni zakończyć bieżące interesy spółki, ściągnąć wierzytelności, wypełnić zobowiązania i upłynnić jej majątek. Wówczas, po spełnieniu wymagań formalnych, spółka zostaje wykreślona z rejestru i z tym dniem kończy ona swój byt prawny.

4. Niekiedy jednak zdarza się, iż po zakończeniu likwidacji i wykreśleniu spółki z rejestru przedsiębiorców KRS, ujawniony zostaje jej majątek, który nie został „upłynniony“ przez likwidatorów. Co do statusu prawnego takiego majątku wypowiedział się SN w uchwale z 24.1.2007 r. (III CZP 143/06, OSNC Nr 11/2007, poz. 166). W uchwale tej SN stwierdził, iż nieobjęcie części majątku spółki postępowaniem likwidacyjnym oznacza, że formalne jego zakończenie było przedwczesne i wymaga kontynuacji przez ponowne powołanie likwidatora. SN wskazał, iż właściwym w tym przypadku jest zastosowanie w drodze analogii art. 170 KSH (spółka z o.o., a w przypadku spółki akcyjnej byłby to art. 326 KSH), dotyczącego likwidacji spółki z o.o. w organizacji. Z treści uzasadnienia tej uchwały wynikało jednak, iż SN zdawał się wskazywać na konstytutywny charakter wykreślenia spółki z rejestru przedsiębiorców i utratę przez nią z tą chwilą bytu prawnego. Stwierdził jednak, iż podobnie, jak ma to miejsce w przypadku likwidacji spółki w organizacji, brak wpisu w rejestrze nie stanowi przeszkody do powołania likwidatorów spółki i dokończenia likwidacji.

5. Powyższe orzeczenie nie wskazywało jednak jednoznacznie, czy dalszą likwidację likwidatorzy powinni prowadzić bez wpisu do rejestru (tak, jak ma to miejsce w przypadku likwidacji spółki w organizacji), czy też w istocie wykreślenie spółki z rejestru należy w tej sytuacji uznać za przedwczesne i przywrócić dotyczący jej wpis. W przypadku spółki w organizacji, na mocy art. 11 KSH, należy uznać ją za tzw. „ułomną osobę prawną“. Jej likwidatorzy mogą więc działać w jej imieniu. Takiego przepisu szczególnego brak jest w przypadku spółki wykreślonej z rejestru, lecz nie do końca zlikwidowanej, tak więc trudno byłoby uznać, iż posiada ona pełną, czy choćby ułomną osobowość prawną, chyba że również w tym przypadku przepis należałoby zastosować w drodze analogii. W związku z powyższym nierozwiązana pozostawała kwestia w czyim imieniu działaliby likwidatorzy spółki wykreślonej z rejestru, gdyby jej wpis nie został przywrócony.

6. W treści uzasadnienia postanowienia z 19.9.2013 r. SN wskazał, iż pozostanie niezlikwidowanego majątku spółki świadczy o przedwczesnym zakończeniu likwidacji i konieczności jej ponownego podjęcia, z wyznaczeniem likwidatorów oraz wpisania tej okoliczności do rejestru przedsiębiorców w odniesieniu do spółki. Podniesiono również, iż mimo wcześniejszego wykreślenia spółki z rejestru, posiada ona zdolność likwidacyjną stanowiącą odzwierciedlenie zdolności prawnej na tym etapie ujawnienia spółki, a także zdolność sądową w zakresie zakończenia likwidacji. Powyższa konstatacja SN zdaje się więc usuwać jedną z powstałych na podstawie uprzedniego orzecznictwa wątpliwości wskazując, iż likwidatorzy mogą działać w imieniu spółki w likwidacji, jako że posiada ona zdolność likwidacyjną. Należałoby więc uznać, iż może ona we własnym imieniu, działając przez reprezentujących ją likwidatorów dokonywać upłynnienia (np. sprzedaży) swego majątku. SN zdaje się zatem przychylać do stanowiska prezentowanego w doktrynie, wskazującego, iż ujawnienie majątku spółki po jej wykreśleniu z rejestru skutkuje wadliwością postanowienia w zakresie jej wykreślenia i wpis w postaci wykreślenia winien zostać sprostowany lub zmieniony w trybie art. 12 KRSU. Umożliwiałoby to wpis likwidatorów do rejestru przedsiębiorców.

III. Wnioski praktyczne

1. W świetle omawianego postanowienia SN, w przypadku ujawnienia nieupłynnionego majątku spółki uprzednio zlikwidowanej i wykreślonej z rejestru przedsiębiorców KRS, należałoby powołać jej likwidatorów. Spółka taka, może złożyć do KRS wniosek o jej ponowne ujawnienie w rejestrze wraz z wpisem danych likwidatorów. Na postanowienie sądu drugiej instancji wydane w powyższym zakresie, stosownie do art. 5191 KPC, przysługuje skarga kasacyjna.

2. Powołani likwidatorzy winni dokończyć proces likwidacji spółki, przede wszystkim upłynniając jej majątek, a następnie doprowadzić do jej wykreślenia z rejestru.

3. Likwidatorzy przy upłynnianiu majątku spółki działają w charakterze jej reprezentantów.

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Ujawnienie majątku spółki kapitałowej po wykreśleniu jej z rejestru w kontekście dopuszczalności skargi kasacyjnej
Łukasz Sieczka (opracowanie)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny