Skutki niewniesienia agio przed rejestracją spółki z o.o.

Wyrok SA w Białymstoku z dnia 23.4.2014 r. (I ACa 26/14, SIP Legalis)

Piotr Letolc (opracowanie)
A A A

Teza: „1. (…) Niewniesienie wkładów na pokrycie całego kapitału zakładowego, a w razie objęcia udziału za cenę wyższą od wartości nominalnej, także tzw. agio przed rejestracją spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oznacza, że nie ma współdziałania wspólników dla osiągnięcia wspólnego celu, a tym samym nie ma woli powstania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Przy braku woli powstania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółka ta nie może powstać. (…)

3. Skoro przy braku wniesienia przed rejestracją spółki z ograniczoną odpowiedzialnością tzw. agio spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nie może powstać, to nie sposób uznać, że, mimo wpisania do KRS, może ona domagać się od wspólnika zapłaty ceny wyższej od wartości nominalnej objętych przez niego udziałów w spółce. W konsekwencji trzeba stwierdzić, że tylko spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji może pozywać wspólnika o zapłatę tzw. agio“.

 

Stan faktyczny

1. 31.7.2012 r. zawarto umowę ABC spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (dalej: Spółka), o kapitale zakładowym w wysokości 5000 zł. Jednym z jej wspólników został X, który objął 48 udziałów o łącznej wartości nominalnej 2400 zł, jednakże na ich pokrycie zobowiązał się wnieść 760 000 zł. 16.10.2012 r. Spółka została wpisana do rejestru przedsiębiorców KRS.

2. Od 6.8.2012 r. do 20.12.2012 r. X uiścił część wpłat na pokrycie kapitału zakładowego Spółki i umówionej nadwyżki w łącznej kwocie 71 370 zł, jednak 14.6.2013 r. zawarł umowę sprzedaży udziałów w Spółce na rzecz Z.

3. Spółka wniosła powództwo o zasądzenie od X kwoty 688 630 zł z ustawowymi odsetkami od 1.10.2012 r. do dnia zapłaty wskazując, że X obejmując 48 udziałów w Spółce zobowiązał się do ich pokrycia kwotą 760 000 zł, ale nie wpłacił całej nadwyżki ponad wartość nominalną objętych udziałów. X w odpowiedzi na pozew Spółki nie zajął stanowiska co do jej żądania, wskazał zaś jedynie, że zmierza do sprzedaży swoich udziałów w Spółce z wszelkimi zobowiązaniami.

4. SO w Olsztynie wyrokiem z 12.11.2013 r. oddalił powództwo Spółki.

5. Sąd ten uznał, że w świetle art. 154 § 3 KSH dopuszczalne było zastrzeżenie w umowie Spółki, że X obejmie udziały w Spółce po cenie wyższej od wartości nominalnej, jednakże zgodnie z art. 163 pkt 2 KSH przy objęciu udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością za cenę wyższą od wartości nominalnej nadwyżka powinna być pokryta przed rejestracją spółki. Obowiązek zaś ten może zostać wykonany jedynie przez zapłatę określonej kwoty, a nie przez zobowiązanie do świadczenia w przyszłości określonej sumy pieniężnej. Natomiast po rejestracji spółki z o.o. zdaniem SO w Olsztynie wspólnik nie ma obowiązku wniesienia brakującego wkładu.

6. Jednocześnie SO w Olsztynie uznał, że umowa Spółki dotknięta jest nieważnością w zakresie zobowiązania się X pokrycia przez niego kwotą 760 000 zł 48 udziałów w Spółce o łącznej wartości 2400 zł z uwagi na sprzeczność z art. 174 § 1 KSH, art. 20 KSH oraz art. 154 § 3 KSH. X bowiem w zamian za przyrzeczone przez siebie świadczenie nie uzyskał jakichkolwiek dodatkowych korzyści np. w postaci uprzywilejowania udziałów, gdy tymczasem pozostali wspólnicy Spółki zobowiązali się wnieść wkłady dziesięciokrotnie mniejsze, zatem mielibyśmy do czynienia z rażącą niewspółmiernością przekazywanej nadwyżki w stosunku do wartości nominalnej nabywanych udziałów.

7. SA nie uwzględnił apelacji Spółki. Sąd ten zauważył, iż zgodnie art. 163 KSH do powstania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością niezbędne jest zawarcie umowy, wniesienie przez wspólników przed rejestracją spółki z o.o. wkładów na pokrycie całego kapitału zakładowego, a w razie objęcia udziału za cenę wyższą od wartości nominalnej także wniesienie nadwyżki, powołanie członków organów oraz wpis do rejestru. Jeśli to nie nastąpi – spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nie może powstać.

8. SA zauważył także, iż zgodnie z art. 3 KSH przez umowę spółki handlowej wspólnicy albo akcjonariusze zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu przez wniesienie wkładów oraz, jeżeli umowa albo statut spółki tak stanowi, przez współdziałanie w inny określony sposób. Współdziałanie to przejawia się między innymi we wniesieniu przed rejestracją spółki z o.o. całości wkładów na pokrycie kapitału zakładowego oraz ewentualnej nadwyżki. Jeśli to nie nastąpi to nie ma współdziałania wspólników dla osiągnięcia wspólnego celu, a tym samym nie ma woli powstania spółki z o.o.

9. SA uznał zatem, że tylko spółka z o.o. w organizacji może pozywać wspólnika o zapłatę tzw. agio. Zdaniem SA problematyczne może być dochodzenie przez spółkę w organizacji zapłaty tzw. agio z uwagi na przewidziany w art. 169 KSH termin sześciu miesięcy od dnia zawarcia umowy spółki na zgłoszenie zawiązania spółki do sądu rejestrowego, jednakże nie sposób uznać by było to niemożliwe.

10. Natomiast zdaniem SA nie można stwierdzić, że nadwyżka, którą X zobowiązał się pokryć za objęte przez niego udziały w Spółce jest rażąco niewspółmierna w stosunku do wkładów wszystkich pozostałych wspólników.

11. Z uwagi jednak na fakt niewniesienia przed rejestracją Spółki tzw. agio – wystąpiła przyczyna jej rozwiązania.

 

Komentarz

1. W celu umożliwienia powstania spółki z o.o. niezbędne jest dokonanie szeregu czynności faktycznych i prawnych opisanych w art. 163 KSH. Jedną z tych czynności jest wniesienie przez wspólników spółki z o.o. wkładów na pokrycie całego kapitału zakładowego, a w przypadku objęcia udziałów po wartości wyższej od wartości nominalnej – także wniesienie nadwyżki ponad wartość nominalną objętych udziałów.

2. Kapitał zakładowy zostaje pokryty w całości w momencie gdy wszyscy wspólnicy wnieśli do spółki umówione wkłady. Wkładem zaś jest oznaczone w umowie spółki z o.o. świadczenie wspólnika dokonywane w celu pokrycia objętego przez niego udziału w kapitale zakładowym tej spółki (zob. M. Chomiuk [w:] Z. Jara (red.), Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Warszawa 2014, s. 597). Wkład może być pieniężny lub niepieniężny (aport) – wyłącznie wkłady pieniężne wymagane są w odniesieniu do spółki, której umowę zawarto przy wykorzystaniu wzorca umowy (art. 158 § 11 zd. 1 KSH). W tym drugim przypadku istotne jest by było to prawo majątkowe zbywalne, zgodnie bowiem z art. 14 § 1 KSH (zawierającym tzw. negatywną definicję wkładu) wkładem do spółki kapitałowej nie może być prawo niezbywalne lub świadczenie pracy bądź usług.

3. Udziały w spółce z o.o. mogą być objęte za cenę wyższą niż ich wartość nominalna. Wpłacenie przez wspólnika takiej nadwyżki ma najczęściej na celu zapewnienie spółce dodatkowych środków na prowadzenie działalności, bez „zamrażania” ich na kapitale zakładowym. Uiszczona przez wspólnika nadwyżka przelewany jest na kapitał zapasowy.

4. Wniesienie przez wspólników wkładów na pokrycie kapitału zakładowego bezwzględnie musi mieć miejsce przed zarejestrowaniem spółki z o.o. (zob. R.L. Kwaśnicki (red.), Spółka z o.o., Warszawa 2005, s. 408), a nawet przed złożeniem samego wniosku o jej rejestrację, z uwagi na konieczność dołączenia do tego wniosku oświadczenia wszystkich członków zarządu, że wkłady na pokrycie kapitału zakładowego zostały przez wszystkich wspólników w całości wniesione (art. 167 § pkt 2 KSH). Złożenie przez zarząd spółki z o.o. takiego oświadczenia przed wniesieniem wkładów (tj. oświadczenia zawierającego nieprawdziwe dane) sankcjonowane jest przez art. 291 KSH – członkowie zarządu w takim wypadku odpowiadają wobec wierzycieli spółki z o.o. solidarnie ze spółką przez trzy lata od dnia zarejestrowania spółki oraz na płaszczyźnie prawa karnego – zob. np. art. 587 KSH. Obowiązek wniesienia wkładów na pokrycie kapitału zakładowego przed rejestracją spółki z o.o. nie występuje jedynie w przypadku spółki tworzonej w trybie uproszczonym na podstawie wzorca umowy, w tym wypadku wniesienie wkładów może nastąpić po rejestracji spółki, najpóźniej jednak w terminie siedmiu dni od dnia jej wpisu do rejestru przedsiębiorców KRS (art. 158 § 11 zd. 2 KSH).

5. Podkreślenia wymaga także, iż zobowiązanie się do wniesienia do spółki wkładów jest, zgodnie z art. 3 KSH, istotnym elementem (essentialia negotii) każdej umowy spółki handlowej, nie tylko umowy spółki z o.o. Powołany powyżej artykuł trzeba zacytować: Przez umowę spółki handlowej wspólnicy albo akcjonariusze zobowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu przez wniesienie wkładów oraz, jeżeli umowa albo statut spółki tak stanowi, przez współdziałanie w inny określony sposób. Wniesienie wkładów jest zatem rzeczywiście podstawowym wyrazem współdziałania wspólników, dążenia przez niech do wspólnego celu. Co więcej – dążenie do wspólnego celu powoduje wykreowanie więzi obligacyjnej między samymi wspólnikami, ale też między nimi a spółką i obowiązek lojalnego postępowania ciąży na nich też wobec niej, czyli np. jak w komentowanym wyroku, poprzez wniesienie umówionych wkładów (więcej w tym przedmiocie zob. A. Szajkowski, M. Tarska [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, J. Szwaja, Komentarz KSH, t. I, Warszawa 2012, Komentarz do art. 3 KSH, Legalis).

 

Wnioski praktyczne

Komentowany wyrok należy uznać za trafny – wniesienie wkładów na pokrycie całego kapitału zakładowego spółki z o.o. oraz ewentualnego agio musi mieć miejsce przed rejestracją spółki. Skuteczne bowiem zawarcie umowy spółki i jej powstanie uzależnione jest od woli jej zawiązania (affectio societatis), a elementem tej woli jest współdziałanie dla osiągnięcia wspólnego celu. Jeśli jednak nie następuje wniesienie do spółki z o.o. umówionych wkładów – nie ma woli jej powstania, gdyby zaś mimo niewniesienia wkładów czy agio nastąpiła już jej rejestracja – winna ona zostać rozwiązana.

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Skutki niewniesienia agio przed rejestracją spółki z o.o.
Piotr Letolc (opracowanie)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny