Nakłady z majątku wspólnego na majątek osobisty małżonka

Wyrok SN z 30.1.2009 r., III CSK 257/07

Monitor Prawniczy | 20/2009
Moduł: prawo cywilne

Roszczenie o zwrot nakładów z majątku wspólnego na remont budynku stanowiącego część składową nieruchomości należącej do majątku osobistego drugiego z małżonków ma charakter obligacyjny (art. 45 § 1 KRO).

Wyrok SN z 30.1.2009 r., III CSK 257/07

Z uzasadnienia:

Grażyna T. pozwem z 20.9.2006 r. domagała się zasądzenia od syna Grzegorza G. kwoty 80 903 zł, z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu, tytułem zwrotu nakładów na remont budynku.

Wyrokiem z 20.11.2006 r. Sąd Okręgowy powództwo oddalił. Ustalił, że małżonkowie Grażyna T. i Józef G. umową zawartą w formie aktu notarialnego z 20.11.2000 r. wyłączyli łączącą ich wspólność majątkową małżeńską, a rozwiązanie małżeństwa zawartego w dniu 21.2.1976 r. nastąpiło przez rozwód wyrokiem Sądu Okręgowego z 22.1.2002 r.

Umową zawartą w formie aktu notarialnego z 20.12.2002 r. Józef G. podarował synowi Grzegorzowi G. należący do jego osobistego majątku udział w spadkowym gospodarstwie rolnym, który wynosił 5/8 części, zastrzegając sobie prawo bezpłatnego dożywotniego zamieszkiwania w budynku mieszkalnym.

W postępowaniu o podział majątku dorobkowego sąd ustalił, że część składową nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego stanowił ten budynek, który w czasie trwania małżeństwa Grażyny T. z Józefem G. był przez nich wielokrotnie remontowany. Nakłady te, poczynione z majątku dorobkowego, zostały w postępowaniu działowym oszacowane przez biegłego na kwotę 161 806 zł. Postanowieniem z 16.11.2004 r. Sąd Rejonowy dokonał podziału majątku dorobkowego w ten sposób, że na rzecz Józefa G. przyznał maszyny rolnicze, a Grażynie T. patelnię elektryczną, oraz zasądził od uczestnika na rzecz wnioskodawczym kwotę 21 728 zł tytułem dopłaty, ustalając wartość majątku wspólnego na kwotę 40 478,64 zł. W tym orzeczeniu przyjął, że nie było podstawy do rozliczenia nakładów na remont budynku poczynionych z majątku wspólnego małżonków, albowiem darowizna udziału Józefa G. na rzecz syna stron zabezpieczyła jego potrzeby i tym samym wyłączyła zastosowanie w sprawie art. 45 KRO. Chroniła majątek wspólny przed uszczupleniem i w konsekwencji rozliczenie tego nakładu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 KC).

Sąd Okręgowy podzielił argumentację Sądu Rejonowego w sprawie o podział majątku wspólnego, dotyczącą braku podstawy do rozliczenia wspólnych nakładów na budynek stanowiący część składową siedliska gospodarstwa rolnego, którego udział w 5/8 częściach nabył w wyniku dziedziczenia były mąż powódki i ojciec pozwanego. Zauważył, że Grażyna T. nie zaskarżyła postanowienia o podziale majątku dorobkowego, gdyż apelację wniósł tylko uczestnik Józef G., niemniej orzeczenie to uprawomocniło się z 22.6.2005 r. Ocenił również, że powództwo było nieuzasadnione ze względu na przedawnienie. Uznał, że roczny termin przewidziany w art. 229 KC rozpoczął bieg z dniem 20.12.2002 r., tj. z chwilą zawarcia umowy darowizny przenoszącej własność nieruchomości na rzecz pozwanego.

Wyrokiem z 20.3.2007 r. Sąd Apelacyjny apelację powódki oddalił. Nie kwestionując w zasadzie podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku dodatkowo ustalił, że powódka wiedziała o dokonanej darowiźnie na rzecz syna w grudniu 2002 r. i mieszkając jeszcze w domu, który był przedmiotem spornych nakładów, do listopada 2004 r. nie zgłaszała do pozwanego żadnych roszczeń. Wyraził pogląd, że jeżeli sąd nie orzekł o całości dopłaty zainteresowany powinien był wnieść apelację od postanowienia o podziale majątku wspólnego. Skoro zainteresowany tego nie uczynił, to nie może już po uprawomocnieniu się orzeczenia wytoczyć skutecznie powództwa o zasądzenie roszczeń nieuwzględnionych w sprawie o podział majątku dorobkowego małżonków, gdyż stoi temu na przeszkodzie zasada koncentracji i rozstrzygnięcia w jednym postępowaniu wszelkich sporów pomiędzy uczestnikami działu (art. 567 § 1 KPC).

Powódka w skardze kasacyjnej opartej na podstawie naruszenia prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 567 § 1 KPC i art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 KPC, oraz na naruszeniu prawa materialnego, a to art. 226 § 1 KC, wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W judykaturze utrwalony jest pogląd, że obraza art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 KPC tych przepisów może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej tylko wtedy, gdy [...]