Koszty wynagrodzenia przedstawiciela (kuratora) w postępowaniu administracyjnym

Monitor Prawniczy | 12/2013
Moduł: prawo cywilne
Tomasz M. Niemiec

W artykule w pierwszej kolejności omówiono kwalifikacje wymagane od kandydatów na kuratorów, sposób prowadzenia listy tych kandydatów i dane ujmowane w liście. Następnie przedstawione zostały przypadki, gdy organ administracji publicznej występuje do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela (na podstawie art. 34 KPA) oraz zasady dotyczące kosztów postępowania administracyjnego i zwalniania od tych kosztów. Autor wnioskuje, że kwestia ustalania wysokości wynagrodzenia przedstawiciela (kuratora) ustanawianego dla nieobecnej strony na potrzeby toczącego się postępowania administracyjnego w trybie art. 34 § 1 KPA uregulowane zostały w sposób przejrzysty, wzbogacone są dyrektywami wynikającymi z orzecznictwa i nie powinny one budzić większych wątpliwości w praktyce. Tym samym występująca praktyka oczekiwania zgody na nieodpłatne objęcie funkcji przedstawiciela tymczasowego i kuratora dla nieznanej z miejsca pobytu strony postępowania administracyjnego nie powinna być kontynuowana. Wprowadzenie W ostatnim czasie można spotkać się z rozpowszechniającą się praktyką organów administracji publicznej, które zwracając się do potencjalnych kandydatów na przedstawicieli (kuratorów), ustanawianych w trybie art. 34 § 1 KPA, proszą o złożenie oświadczenia o wyrażeniu zgody na nieodpłatne objęcie funkcji przedstawiciela tymczasowego i kuratora dla nieznanej z miejsca pobytu strony postępowania administracyjnego. Taka praktyka budzi pewne wątpliwości. Przede wszystkim z uwagi na automatyczne ograniczenie kręgu kandydatów na przedstawiciela (kuratora) do osób, które zainteresowane są sprawowaniem tej funkcji nieodpłatnie, co w rzeczywistości ogranicza się do niewielkiej grupki pasjonatów lub osób lubiących udzielać się społecznie, i może garstki naukowców prowadzących aktualnie jakieś badania. Ponadto, przyjęcie że z pełnieniem funkcji przedstawiciela (kuratora) nie wiążą się żadne wydatki, a przedstawicielowi (kuratorowi) nie należy się żadne wynagrodzenie, zmusza niejako tę osobę do bierności. Przedstawiciel (kurator) prawidłowo wykonujący swoje obowiązki musi poświęcić trochę czasu na zapoznanie się z aktami sprawy, odbiór korespondencji, zajęcie stanowiska, udział w rozprawach czy też wnoszenie ewentualnych środków zaskarżenia. Opisane wyżej działania organów należy oceniać negatywnie, gdyż de facto nie zapewniają one stronie nieobecnej należytej reprezentacji i ochrony jej praw, a w konsekwencji naruszają zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym. Za naganną uznać należy również praktykę organów administracji publicznej polegającą na zwracaniu się do strony postępowania o wskazanie kandydata na przedstawiciela (kuratora) dla innej strony, co wydaje się całkowicie niedopuszczalne zwłaszcza w tych postępowaniach, w których dochodzi do zderzenia spornych interesów stron (np. w sprawach o niedopełnienie obowiązku wymeldowania się w trybie przepisów ustawy z 10.4.1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych1). Powyższe działania organów administracji publicznej można starać się wytłumaczyć brakiem jasnej regulacji prawnej dotyczącej wyłaniania kandydatów na przedstawicieli (kuratorów). Problem ten, choć nie jest nowy, nie jest chyba dostatecznie nagłośniony i dlatego też wciąż nie spotkał się on z szerszym zainteresowaniem, w szczególności ze strony prawodawcy. Kwalifikacje wymagane od kandydatów na kuratorów Pierwsze uwagi w zakresie kandydatów na kuratorów zgłosił, bez mała pół wieku temu, K. Korzan2: „Niemożność wykonywania w należyty sposób swoich obowiązków przez kuratora procesowego jest niekiedy podyktowana nieznajomością problematyki prawnej. Dlatego w sprawach zawiłych i skomplikowanych powinno się ustanawiać kuratorem procesowym adwokata (…). W naszym systemie prawnym nie ma także przeszkód do powoływania notariuszy na kuratorów procesowych. Niewątpliwie dają oni – tak samo jak adwokaci – lepsze gwarancje tego zastępstwa, ze względu na odpowiednie przygotowanie prawnicze”. Przeciwko powszechnej, a zarazem wadliwej praktyce sądowej, polegającej na ustanawianiu kuratorami pracowników sekretariatu nieposiadających wystarczających kwalifikacji do realnej obrony praw osoby reprezentowanej, wypowiedzieli się w ostatnim czasie D. Kotłowski, O.M. Piaskowska oraz K. Sadowski3. Autorzy ci uważają, że kuratorzy powinni rekrutować się spośród asystentów sędziów, a więc osób legitymujących się wykształceniem prawniczym oraz, w znacznym procencie, ukończoną aplikacją (najczęściej sądową). Obecnie obowiązujący art. 155 § 2 ustawy z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych4 stanowi bowiem, że na stanowisku asystenta sędziego, który wykonuje czynności zmierzające do przygotowania spraw sądowych do rozpoznania oraz czynności z zakresu działalności administracyjnej sądów, może być zatrudniony ten, kto: 1) jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich, 2) jest nieskazitelnego charakteru, 3) ukończył wyższe studia prawnicze w Polsce i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne uznane w Polsce, 4) ukończył 24 lata oraz 5) ukończył aplikację ogólną prowadzoną przez Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury lub zdał egzamin sędziowski, prokuratorski, notarialny, adwokacki lub radcowski. Na marginesie dodać należy, że [...]