Zobowiązania alimentacyjne

A A A

P.S. i M.S. zawarli związek małżeński w 2005 r., a rozstali się w 2012 r. Mają dwójkę dzieci, które w dniu złożenia wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym miały 9 i 5 lat. Rozwód został orzeczony przez niemiecki sąd, który w 2014 r. wydał postanowienie w przedmiocie zobowiązań alimentacyjnych w odniesieniu do dwójki dzieci (dalej jako: postanowienie niemieckiego sądu). Od czasu rozwodu M.S. wraz z dziećmi mieszkała nadal w RFN. P.S. mieszka i pracuje w Zjednoczonym Królestwie. Odmówił on zapłaty świadczeń alimentacyjnych zasądzonych w postanowieniu sądu niemieckiego twierdząc, że M.S. utrudnia mu kontakt z dziećmi. High Court of Justice (England and Wales), Family Division [sąd wyższej instancji (Anglia i Walia), wydział rodzinny] otrzymał wniosek M.S. na podstawie przepisów rozporządzenia Rady (WE) Nr 4/2009 z 18.12.2008 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń oraz współpracy w zakresie zobowiązań alimentacyjnych, dotyczący wykonania postanowienia sądu niemieckiego. Sąd wskazał, że na wstępie musi on rozstrzygnąć, czy wniosek o wykonanie postanowienia w przedmiocie zobowiązań alimentacyjnych, takich jak będące przedmiotem postępowania głównego, może zostać złożony bezpośrednio w sądzie właściwym w zakresie zobowiązań alimentacyjnych, jakim jest Family Court (sąd rodzinny), czy też musi być wniesiony najpierw do organu centralnego, o którym mowa w art. 49 rozporządzenia Nr 4/2009, czyli w niniejszym przypadku Lord Chancellor (lorda kanclerza), który przekazuje go do Family Court. Sąd odsyłający powołał się na rozbieżności w wykładni sądów krajowych.

W pierwszym pytaniu prejudycjalnym sąd odsyłający dążył do ustalenia, czy przepisy rozdziału IV rozporządzenia Nr 4/2009 należy interpretować w ten sposób, że wierzyciel świadczeń alimentacyjnych, który uzyskał orzeczenie na swoją korzyść w jednym z państw członkowskich i który zamierza doprowadzić do wykonania tego orzeczenia w innym państwie członkowskim, może przedstawić wniosek bezpośrednio do właściwego organu tego ostatniego państwa, takiego jak wyspecjalizowany sąd?

W art. 41 ust. 1 zd. 1 rozporządzenia Nr 4/2009 przewidziano, że z zastrzeżeniem pozostałych przepisów rozporządzenia Nr 4/2009, postępowanie egzekucyjne w sprawie orzeczeń wydanych w innym państwie członkowskim jest regulowane „prawem państwa członkowskiego wykonania”. Natomiast zd. 2 tego artykułu stanowi, że takie orzeczenie jest wykonywane „na takich samych warunkach” co orzeczenie wydane w tym państwie członkowskim wykonania. Odsyłając do stosowania prawa państwa członkowskiego wykonania, art. 41 ust. 1 zd. 1 mógłby prima facie być interpretowany w ten sposób, że państwo członkowskie wykonania może ustanowić, w ramach wewnętrznych zasad dotyczących procedur egzekucyjnych, obowiązek zwrócenia się do centralnego organu wezwanego państwa. Jednak biorąc pod uwagę treść zd. 2 tego przepisu, zgodnie z którym orzeczenie jest wykonywane „na takich samych warunkach” co orzeczenie wydane w państwie członkowskim wykonania, TS stwierdził, że można uznać, iż art. 41 ust. 1 sprzeciwia się obowiązkowi zwrócenia się do organu centralnego, jeżeli nie jest on przewidziany w czysto wewnętrznych sytuacjach, jak ma to miejsce w państwie członkowskim sądu odsyłającego.

Trybunał wskazał, że celem rozporządzenia Nr 4/2009 było uwzględnienie szczególnie pilnego charakteru związanego z realizacją świadczeń alimentacyjnych, upraszczając i przyspieszając postępowanie przed sądem właściwym w zakresie wykonania orzeczenia. Trybunał podkreślił, że cel założony w rozporządzeniu Nr 4/2009 polega na ułatwieniu w największym możliwym stopniu dochodzenia międzynarodowych należności z tytułu zobowiązań alimentacyjnych (wyrok Sanders i Huber, C 400/13 i C 408/13, pkt 41). W motywie 9 rozporządzenia Nr 4/2009 podkreślono, że wierzycielowi alimentacyjnemu należy umożliwić łatwe uzyskanie w danym państwie członkowskim orzeczenia, które automatycznie będzie wykonalne w innym państwie członkowskim bez dokonywania żadnych dodatkowych formalności.

Trybunał wskazał, że żaden przepis rozdziału IV – zatytułowanego „Uznawanie, wykonalność i wykonywanie orzeczeń”, w którym znajduje się art. 41 ust. 1 – nie przewiduje szczególnej procedury, która uzupełniałaby procedury znajdujące zastosowanie w związku z czysto wewnętrznymi wnioskami, a w szczególności obowiązku zwrócenia się do organów centralnych państw członkowskich. Brak obowiązku zwrócenia się do tych organów centralnych jest jeszcze wyraźniejszy w przypadku orzeczeń wydanych w państwie członkowskim związanym Protokołem o prawie właściwym dla zobowiązań alimentacyjnych, takim jak RFN. Przepis art. 17 ust. 1 rozporządzenia Nr 4/2009 stanowi, że te orzeczenia są uznawane w innym państwie członkowskim bez konieczności przeprowadzania specjalnego postępowania. W art. 20 ust. 1 tego rozporządzenia wymieniono dokumenty, które wnioskodawca przedstawia „właściwym organom egzekucyjnym”, co pozwala przyjąć, że dokumenty przekazywane są bezpośrednio tym organom.

Zgodnie z art. 51 ust. 1 rozporządzenia Nr 4/2009, organy centralne udzielają pomocy w związku z wnioskami na mocy art. 56, w szczególności przekazując takie wnioski. Na mocy tego ostatniego artykułu wierzyciel ubiegający się o odzyskanie należności z tytułu zobowiązań alimentacyjnych „może” wystąpić z wnioskiem w szczególności o wykonanie orzeczenia wydanego lub uznanego w wezwanym państwie członkowskim. W tym przypadku zwraca się on, zgodnie z art. 55 tego rozporządzenia, do organu centralnego państwa członkowskiego, w którym ma on miejsce pobytu, który to organ przekazuje wniosek do organu centralnego wezwanego państwa członkowskiego. Trybunał uznał, że z art. 51 i 56 rozporządzenia Nr 4/2009 wynika, że wniosek o udzielenie pomocy złożony do organów centralnych, na podstawie przepisów zawartych w rozdziale VII tego rozporządzenia, stanowi prawo, a nie obowiązek. Wniosek ten ma w związku z tym charakter fakultatywny i jest stosowany wyłącznie, jeżeli wierzyciel świadczeń alimentacyjnych pragnie z niego skorzystać, np. w celu przezwyciężenia szczególnych trudności, takich jak ustalenie miejsca pobytu dłużnika alimentacyjnego. Trybunał stwierdził, że w rozporządzeniu Nr 4/2009 przewidziano dwa alternatywne sposoby zwrócenia się do właściwych sądów, jeden bezpośredni, na podstawie przepisów zawartych w rozdziale IV tego rozporządzenia, a drugi za pośrednictwem organów centralnych, jeżeli wierzyciel alimentacyjny zwróci się z wnioskiem o pomoc do organu centralnego państwa członkowskiego miejsca jego zamieszkania, zgodnie z przepisami zawartymi w rozdziale VII tego rozporządzenia.

Trybunał orzekł, że przepisy rozdziału IV rozporządzenia Nr 4/2009, a w szczególności art. 41 ust. 1, należy interpretować w ten sposób, iż wierzyciel świadczeń alimentacyjnych, który uzyskał orzeczenie na swoją korzyść w jednym z państw członkowskich i który zamierza doprowadzić do wykonania tego orzeczenia w innym państwie członkowskim, może przedstawić wniosek bezpośrednio do właściwego organu tego ostatniego państwa, takiego jak wyspecjalizowany sąd, i nie może być zobowiązany do złożenia wniosku do takiego sądu za pośrednictwem organu centralnego państwa wykonania.

Drugie pytanie prejudycjalne dotyczyło w szczególności kwestii, czy istnieje obowiązek ustanowienia procedury lub mechanizmu umożliwiającego bezpośrednie zwrócenie się do właściwego organu państwa członkowskiego wykonania?

Zgodnie z art. 288 ak. 2 TFUE, rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich. Bezpośrednie stosowanie rozporządzenia wymaga, aby jego wejście w życie i stosowanie na korzyść podmiotów prawa lub przeciwko nim odbywało się bez jakichkolwiek środków dokonujących jego wdrożenia do prawa krajowego, chyba że dane rozporządzenie pozostawia w gestii państw członkowskich uchwalenie przepisów ustawowych, wykonawczych, administracyjnych czy finansowych niezbędnych do tego, aby jego przepisy mogły być skutecznie stosowane (wyrok Association nationale d’assistance aux frontieres pour les étrangers, C 606/10, pkt 72).

W niniejszym przypadku rozporządzenie Nr 4/2009, które stosuje się od 18.6.2011 r., przewiduje w art. 76 odroczone stosowanie przepisów tego aktu w stosunku do dnia jego wejścia w życie – 20.1.2009 r. Trybunał stwierdził, że w okresie między tymi dwiema datami państwa członkowskie powinny, stosownie do okoliczności, wprowadzić zmiany w swym prawie krajowym, dostosowując swoje zasady proceduralne tak, aby uniknąć jakichkolwiek sprzeczności z rozporządzeniem Nr 4/2009. W ocenie TS w szczególności powinny umożliwić wierzycielowi świadczeń alimentacyjnych, takiemu jak M.S., wykonanie prawa do bezpośredniego zwrócenia się do właściwego organu państwa członkowskiego wykonania, przewidzianego w tym rozporządzeniu.

Zgodnie z orzecznictwem TS, sąd krajowy, do którego należy w ramach jego kompetencji stosowanie unijnych przepisów, zobowiązany jest zapewnić pełną ich skuteczność, w razie konieczności z własnej inicjatywy, nie stosując wszelkich sprzecznych z nimi przepisów prawa krajowego, także późniejszych, bez konieczności żądania lub oczekiwania na uprzednie uchylenie tych przepisów w drodze ustawodawczej lub w jakimkolwiek innym trybie konstytucyjnym (wyroki: Simmenthal, 106/77, pkt 21, 24; Melki i Abdeli, C 188/10 i C 189/10, pkt 43; Kernkraftwerke Lippe-Ems, C 5/14, pkt 32).

Trybunał orzekł, że państwa członkowskie są zobowiązane zapewnić pełną skuteczność prawa przewidzianego w art. 41 ust. 1 rozporządzenia Nr 4/2009, zmieniając stosownie do okoliczności przepisy proceduralne. Sąd krajowy powinien zastosować art. 41 ust. 1, odstępując w miarę potrzeby od stosowania niezgodnych przepisów prawa krajowego, i umożliwić w rezultacie wierzycielowi świadczeń alimentacyjnych złożenie wniosku bezpośrednio do właściwego organu państwa członkowskiego wykonania, nawet jeżeli nie przewiduje tego prawo krajowe.

Wyrok TS z 9.2.2017 r., S., C 283/16



Źródło: www.curia.eu

opracowała: dr Ewa Skibińska - adiunkt na WPiA UKSW w Warszawie

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Zobowiązania alimentacyjne
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Komentarze
Brak komentarzy
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny
Kalendarz wydarzeń