Zakaz ekstradycji

A A A

W dniu 1.2.2011 r. D.R. (obywatela Litwy i Rosji) został uznany przez rosyjski sąd za winnego popełnienia przestępstwa narkotykowego polegającego na posiadaniu, bez zamiaru sprzedaży, mieszanki zwierającej 3,04 g heroiny, za które został on skazany na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. W dniu 16.11.2011 r. sąd leningradzkiego obwodu administracyjnego (Rosja) uchylił warunkowe zawieszenie z powodu naruszenia warunków zawieszenia kary i nakazał D.R. odbycie kary 4 lat pozbawienia wolności w zakładzie karnym. Za D.R. został wydany 12.7.2016 r. międzynarodowy list gończy. W dniu 12.12.2016 r. sąd I instancji w Finlandii orzekł wobec D.R. zakaz podróżowania poza granice tego państwa członkowskiego. Następnie 27.12.2016 r. Federacja Rosyjska skierowała do Republiki Finlandii wniosek o ekstradycję, w którym żądała, by D.R. został zatrzymany i deportowany do Rosji w celu wykonania kary pozbawienia wolności. D.R. sprzeciwił się swojej ekstradycji, powołując się m.in. na fakt, że od dawna mieszka w Finlandii i że w tym państwie członkowskim zamieszkuje jego dwoje dzieci będących obywatelami Finlandii. Wobec tego fińskie ministerstwo sprawiedliwości wystąpiło do Sądu Najwyższego z wnioskiem o wydanie opinii w przedmiocie istnienia przeszkody prawnej dla ekstradycji D.R. do Rosji.

W pytaniach prejudycjalnych SN zmierzał do ustalenia, czy art. 18 i 21 TFUE należy interpretować w ten sposób, że w przypadku wniosku o ekstradycję dotyczącego obywatela Unii, który skorzystał z przysługującego mu prawa do swobodnego przemieszczania się, złożonego przez państwo trzecie nie w celu ścigania, ale w celu wykonania kary pozbawienia wolności, wezwane państwo członkowskie, którego prawo krajowe zakazuje ekstradycji własnych obywateli poza terytorium Unii do celów wykonania kary pozbawienia wolności oraz przewiduje możliwość odbycia takiej kary orzeczonej za granicą na swoim terytorium, jest zobowiązane do zbadania, czy istnieje alternatywny w stosunku do ekstradycji środek, mniej zagrażający wykonywaniu prawa do swobodnego przemieszczania się?

Trybunał stwierdził, że obywatel Unii taki jak D.R. – obywatel Republiki Litewskiej, który przybył do innego państwa członkowskiego, tj. Republiki Finlandii – skorzystał z przysługującego mu prawa do swobodnego przemieszczania się, w związku z czym jego sytuacja jest objęta zakresem stosowania art. 18 TFUE, które to postanowienie ustanawia zasadę niedyskryminacji ze względu na przynależność państwową (wyrok Petruhhin, C 182/15, pkt 31).

Przepis krajowy, który zakazuje ekstradycji wyłącznie obywateli Finlandii, wprowadza różnicę w traktowaniu między nimi a obywatelami innych państw członkowskich. W ocenie TS taki przepis stwarza nierówność traktowania, która może naruszać przysługującą obywatelom innych państw członkowskich swobodę przemieszczania się na obszarze UE (wyrok Petruhhin, pkt 32). Natomiast okoliczność, że obywatel państwa członkowskiego innego niż państwo członkowskie, do którego wpłynął wniosek o ekstradycję – taki jak D.R. – posiada również obywatelstwo państwa trzeciego, które wnioskuje o jego ekstradycję, nie podważa tego stwierdzenia. Trybunał podkreślił, że podwójne obywatelstwo państwa członkowskiego i państwa trzeciego nie może pozbawić zainteresowanego praw wywodzonych przez niego, jako obywatela państwa członkowskiego, z unijnego prawa (wyrok Micheletti i in., C 369/90, pkt 15).

Trybunał stwierdził, że w sytuacji, takiej jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, nierówne traktowanie polegające na zezwoleniu na ekstradycję obywatela Unii będącego obywatelem innego państwa członkowskiego – takiego jak D.R. – powoduje ograniczenie swobody przemieszczania się w rozumieniu art. 21 TFUE (wyrok Petruhhin, pkt 33). Takie ograniczenie może być uzasadnione jedynie wtedy, gdy jest oparte na obiektywnych względach i proporcjonalne do słusznego celu realizowanego przez prawo krajowe (wyrok Petruhhin, pkt 34). Trybunał uznał, że cel w postaci zapobiegania ryzyku bezkarności osób, które popełniły przestępstwo, powinien zostać uznany za słuszny i pozwala na uzasadnienie ograniczającego środka, pod warunkiem że środek ten jest niezbędny dla ochrony interesów, jakie ma on zapewnić, i gdy cele te nie mogą zostać osiągnięte za pomocą mniej restrykcyjnych środków (wyrok Petruhhin, pkt 37, 38). W pkt 39 wyroku Petruhhin TS orzekł, że ekstradycja jest procedurą zmierzającą do zwalczania bezkarności osoby przebywającej na terytorium innym niż terytorium, na którym popełniono przestępstwo. W wyroku tym, który dotyczył wniosku o ekstradycję w celu ścigania karnego, TS wskazał w tym samym punkcie, że zakaz ekstradycji własnych obywateli jest ogólnie kompensowany możliwością prowadzenia przez wezwane państwo członkowskie postępowania karnego przeciwko własnym obywatelom w odniesieniu do ciężkich przestępstw popełnionych poza jego terytorium, mimo że, co do zasady, to państwo nie jest właściwe, aby orzekać w odniesieniu do takich czynów, gdy ani sprawca, ani pokrzywdzony domniemanym przestępstwem nie są obywatelami tego państwa. Trybunał stwierdził, że ekstradycja umożliwia tym samym zapobieganie temu, aby osoby, które popełniły przestępstwa na terytorium danego państwa i je opuściły, były bezkarne.

Trybunał potwierdził, że zasada ne bis in idem, zagwarantowana w prawie krajowym, może stanowić przeszkodę dla ścigania przez państwo członkowskie osób objętych wnioskiem o ekstradycję w celu wykonania kary. Jednakże, zdaniem TS, to nie zmienia to faktu, że w celu uniknięcia ryzyka bezkarności takich osób w prawie krajowym lub międzynarodowym istnieją mechanizmy umożliwiające odbycie przez te osoby kary w państwie, którego są one obywatelami, oraz zwiększające w ten sposób ich szanse na reintegrację społeczną po odbyciu kary. Dotyczy to w szczególności Konwencji o przekazywaniu osób skazanych z 1983 r., której stronami są wszystkie państwa członkowskie UE, jak również Rosja. Konwencja ta umożliwia bowiem osobie skazanej na terytorium państwa sygnatariusza, stosownie do jej art. 2, wniesienie o przekazanie tej osoby na terytorium państwa, z którego ona pochodzi, w celu odbycia w tym państwie orzeczonej kary. W motywach tej Konwencji wskazano, że celem takiego przekazania jest w szczególności wspieranie resocjalizacji osób skazanych poprzez umożliwienie cudzoziemcom pozbawionym wolności wskutek popełnienia przez nich przestępstwa odbywania orzeczonej kary w społeczeństwach, z których się wywodzą (wyrok Laurin Effing, C 302/02, pkt 12, 13). Ponadto niektóre państwa, takie jak Republika Finlandii, przewidują również możliwość odbycia przez ich obywateli na terytorium tych państw kary orzeczonej w innym państwie. W konsekwencji, w odniesieniu do wniosku o ekstradycję w celu wykonania kary pozbawienia wolności, z jednej strony, TS stwierdził, że o ile wezwane państwo członkowskie nie musi koniecznie wszczynać postępowania przeciwko własnym obywatelom, o tyle istnieją jednak mechanizmy umożliwiające tym obywatelom odbywanie kary na terytorium tego państwa członkowskiego. Natomiast, z drugiej strony, ekstradycja pozwala uniknąć sytuacji, w której obywatele Unii niebędący obywatelami tego państwa członkowskiego uchylają się od wykonania kary.

W ocenie TS w zakresie, w jakim ekstradycja ma na celu zapobieganie ryzyku bezkarności obywateli państw członkowskich innych niż wezwane państwo członkowskie oraz w jakim uregulowanie krajowe rozpatrywane w postępowaniu głównym umożliwia ekstradycję obywateli państw członkowskich innych niż Republika Finlandii, należy zbadać proporcjonalność tego uregulowania. Trybunał wskazał, że należy sprawdzić, czy istnieją środki pozwalające w sposób równie skuteczny na osiągnięcie tego celu, ale w mniejszym stopniu naruszające swobodę przepływu tych ostatnich obywateli (wyrok Petruhhin pkt 41), przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy, zarówno faktycznych, jak i prawnych.

W niniejszej sprawie D.R. sprzeciwił się swojej ekstradycji argumentując, że od dawna mieszka w Finlandii i że dwoje jego dzieci, będących obywatelami Finlandii, zamieszkuje w tym państwie członkowskim. Trybunał stwierdził, że nie można wykluczyć, że D.R. może być postrzegany jako cudzoziemiec mający stałe miejsce zamieszkania w Finlandii w rozumieniu § 3 akapit drugi ustawy o współpracy międzynarodowej dotyczącej egzekwowania niektórych sankcji karnych. W takim przypadku z tego przepisu wynika, że D.R. mógłby odbywać na terytorium fińskim karę, na którą został skazany w Rosji, pod warunkiem że to państwo, a także sam D.R. wyrażą na to zgodę.

Zgodnie z orzecznictwem TS status obywatela Unii jest podstawowym statusem obywateli państw członkowskich (wyroki: Grzelczyk, C 184/99, pkt 31; Ruiz Zambrano, C 34/09, pkt 41; Coman i in., C 673/16, pkt 30). Każdy obywatel Unii może więc powołać się na zakaz dyskryminacji ze względu na przynależność państwową ustanowiony w art. 18 TFUE we wszystkich sytuacjach należących do zakresu zastosowania ratione materiae unijnego prawa. Do tych sytuacji należy – tak jak w postępowaniu głównym – wykonywanie podstawowej swobody przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich, przyznanej przez art. 21 TFUE (wyroki: Komisja/Austria, C 75/11, pkt 39; Dano, C 333/13, pkt 59). Trybunał podkreślił, że chociaż w przypadku braku unijnych przepisów regulujących ekstradycję obywateli państw członkowskich do Rosji te państwa zachowują kompetencje do ustanawiania takich przepisów, to zobowiązane są one do wykonywania tej kompetencji w poszanowaniu prawa UE, w szczególności zakazu dyskryminacji przewidzianego w art. 18 TFUE oraz zagwarantowanej w art. 21 ust. 1 TFUE swobody przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich. W świetle celu w postaci zapobiegania ryzyku bezkarności obywatele Finlandii, z jednej strony, oraz obywatele innych państw członkowskich mający stałe miejsce zamieszkania w Finlandii i wykazujący zatem pewien stopień integracji ze społeczeństwem tego państwa z drugiej strony – zdaniem TS – znajdują się w porównywalnej sytuacji (wyrok Wolzenburg, C 123/08, pkt 67). Trybunał wskazał, że do sądu odsyłającego należy ustalenie, czy D.R. należy do tej kategorii obywateli innych państw członkowskich. W związku z tym art. 18 i 21 TFUE wymagają, aby obywatele innych państw członkowskich mający stałe miejsce zamieszkania w Finlandii, wobec których wpłynął wniosek o ekstradycję sporządzony przez państwo trzecie w celu wykonania kary pozbawienia wolności, mieli możliwość skorzystania z normy, która zakazuje temu państwu ekstradycji obywateli fińskich, i mogli odbywać karę na terytorium Finlandii na takich samych warunkach jak obywatele fińscy. Gdyby natomiast nie można było uznać obywatela takiego jak D.R. za stale zamieszkującego w wezwanym państwie członkowskim, TS stwierdził, że kwestia jego ekstradycji powinna zostać rozstrzygnięta na podstawie mającego zastosowanie prawa krajowego lub międzynarodowego.

Trybunał wskazał, że należy również sprecyzować, że w przypadku gdy państwo trzecie skierowało do państwa członkowskiego wniosek o ekstradycję obywatela innego państwa członkowskiego, to pierwsze państwo członkowskie powinno rozpatrzyć, czy ekstradycja nie naruszy praw wskazanych w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej, w szczególności jej art. 19 (wyrok Petruhhin, pkt 60).

 

Trybunał orzekł, że art. 18 i 21 TFUE należy interpretować w ten sposób, że w przypadku wniosku o ekstradycję dotyczącego obywatela Unii, który skorzystał z przysługującego mu prawa do swobodnego przemieszczania się, złożonego przez państwo trzecie nie w celu ścigania, ale w celu wykonania kary pozbawienia wolności, wezwane państwo członkowskie, którego prawo krajowe zakazuje ekstradycji własnych obywateli poza terytorium Unii do celów wykonania kary pozbawienia wolności oraz przewiduje możliwość odbycia takiej kary orzeczonej za granicą na jego terytorium, jest zobowiązane do zapewnienia temu obywatelowi Unii – jeżeli ma on stałe miejsce zamieszkania na jego terytorium – takiego samego traktowania w zakresie ekstradycji jak w przypadku własnych obywateli.

Wyrok TS z 13.11.2018 r., Raugevicius, C 247/17

 


 

Źródło: www.curia.eu

 

opracowała: dr Ewa Skibińska -   WPiA UKSW w Warszawie,  eskibinska@wp.pl

 

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Zakaz ekstradycji
Ewa Skibińska (oprac.)
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny