Termin przedawnienia przestępstwa kumulatywnie kwalifikowanego

A A A

 

W wypadku czynu wyczerpującego znamiona dwóch albo więcej przepisów ustawy karnej, który stanowi przestępstwo podlegające kumulatywnej kwalifikacji prawnej (art. 11 § 2 Kodeksu karnego), termin przedawnienia jego karalności wyznaczany jest, na podstawie art. 101 KK, w oparciu o wysokość kary grożącej za to przestępstwo określonej w myśl art. 11 § 3 KK albo inne przesłanki wymienione w przepisach dotyczących terminu przedawnienia, a stosuje się go do całego kumulatywnie kwalifikowanego przestępstwa – wynika z uchwały Sądu Najwyższego.

 

Pierwszy Prezes SN wniósł o rozstrzygnięcie przez skład 7 sędziów SN rozbieżności w wykładni prawa, występującej w orzecznictwie SN i sądów powszechnych, w zakresie dotyczącym następującego zagadnienia prawnego: „Czy w wypadku czynu, wypełniającego znamiona dwóch albo więcej przepisów ustawy karnej (art. 11 § 2 KK), termin przedawnienia karalności przestępstwa, określony w art. 101 KK, wyznaczany jest przez przepis przewidujący karę najsurowszą (art. 11 § 3 KK) i stosuje się go do całego czynu o kumulatywnej kwalifikacji prawnej, czy też termin przedawnienia karalności obliczany ma być oddzielnie w odniesieniu do każdego z przepisów wchodzących w skład kumulatywnej kwalifikacji, a stwierdzenie jego upływu uniemożliwia powołanie tego przepisu w kwalifikacji prawnej czynu przepisanego oskarżonemu?”.

W orzecznictwie zostały wyrażone dwa stanowiska. Pierwsze zakłada, że termin przedawnienia odnosi się do czynu jako integralnej całości, mimo że różne są terminy przedawniania poszczególnych typów przestępstw, które obejmuje kumulatywna kwalifikacja prawna. Przedmiotem przedawnienia karalności jest czyn, a nie kwalifikacja prawna (zob. wyrok SN z 23.11.2016 r., III KK 225/16, OSNKW Z. 4/2017, poz. 18; postanowienie SN z 19.10.2016 r., IV KK 333/16, Legalis; postanowienie SN z 30.10.2014 r., I KZP 19/14, OSNKW Nr 1/2015, poz. 1; wyrok SN z 14.1.2010 r., V KK 235/09, OSNKW Nr 6/2010, poz. 50). Dokonanie kumulatywnej kwalifikacji czynu zgodnie z art. 11 § 2 KK, a więc powołanie w kwalifikacji prawnej wszystkich naruszonych przez sprawcę tym czynem przepisów pozostających we właściwym zbiegu, jest obowiązkiem sądu. W takiej sytuacji sąd skazuje za jedno przestępstwo na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów, gdyż taka kumulatywna kwalifikacja prawna ma oddać całą zawartość kryminalną czynu. W konsekwencji do przestępstwa kwalifikowanego kumulatywnie należy stosować termin przedawnienia karalności właściwy dla przepisu przewidującego karę najsurowszą (zob. postanowienie SN z 29.6.2017 r., IV KK 203/17, Legalis; wyrok SN z 29.10.2015 r., SDI 42/15, Legalis).

Odmienne stanowisko opiera się na założeniu, że jeżeli czyn wyczerpuje znamiona określone w dwóch lub więcej przepisach ustawy karnej (art. 11 § 2 KK), to powołanie w podstawie skazania za jedno przestępstwo wszystkich zbiegających się przepisów jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy w odniesieniu do poszczególnych fragmentów czynu, wypełniających znamiona jednostkowych przepisów ustawy karnej, nie upłynął jeszcze termin przedawnienia karalności. Elementy decydujące o jedności czynu, kwalifikowanego kumulatywnie na podstawie zbiegających się przepisów, nie mogą neutralizować ujemnych przesłanek procesowych, które ustali się do poszczególnych jego fragmentów. Ujemna przesłanka określona w art. 17 § 1 pkt 6 KPK ma charakter materialnoprawny i wyklucza ukaranie sprawcy. W konsekwencji jej stwierdzenie w stosunku do typu czynu zabronionego określonego w przepisie zbiegającym się kumulatywnie z innym przepisem mającym zastosowanie na podstawie art. 11 § 2 KK do czynu sprawcy, wyklucza możliwość skazania na podstawie tego przepisu, co powinno mieć ten skutek, że przepis ten powinien zostać wyeliminowany z podstawy skazania Rozstrzygnięcie takie nie oznacza podwójnej oceny tego samego czynu, a stanowi jedynie konieczną konsekwencję stwierdzenia w stosunku do ocenianego czynu przesłanki decydującej o granicy karalności (zob. wyrok SA we Wrocławiu z 6.5.2015 r., II AKa 88/15, KZS Nr 3/2016, poz. 50). Termin przedawnienia obliczany ma być oddzielnie w odniesieniu do każdego z przepisów wchodzącego w skład kumulatywnej kwalifikacji, a stwierdzenie jego upływu uniemożliwia powołanie tego przepisu w kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu.

 

W uzasadnieniu uchwały SN wyjaśnił, że badanie terminu przedawnienia karalności przestępstwa dotyczyć może tylko takiego fragmentu zachowania ludzkiego, który spełnia wszystkie przesłanki odpowiedzialności karnej za przestępstwo stanowiące elementy struktury przestępstwa wynikające z art. 1 KK, bez względu na to, czy ten fragment został wyodrębniony z zachowania człowieka przy pomocy znamion jednego, czy więcej niż jednego typu czynu zabronionego. Przy czym przesłanką taką nie jest przedawnienie lub brak upływu terminu przedawnienia karalności przestępstwa. Dlatego jeśli do nowo utworzonego na podstawie art. 11 § 2 KK typu przestępstwa odnosić się będą inne wymienione w art. 101 KK lub innych przepisach przesłanki dotyczące określenia terminu przedawnienia, to powinny one mieć znaczenie dla wyznaczenia terminu przedawnienia w stosunku do tego nowego typu przestępstwa. Sąd Najwyższy podkreślił, że w sytuacji gdy do oceny prawnej tego samego czynu zbiegają się przepisy zawierające znamiona typów przestępstw, co do których przewidziano różne tryby ścigania, to przyczyny, dla których ustawowodawca wprowadził inny tryb ścigania, mogą uzasadniać – w razie braku skargi uprawnionego oskarżyciela albo wniosku o ściganie – wyeliminowanie tego fragmentu czynu z opisu przestępstwa przypisanego i pominięcie jego kwalifikacji prawnej w kumulatywnej kwalifikacji prawnej czynu.

Uchwała SN(7) z 20.9.2018 r., I KZP 7/18

Ocena artykułu:
Oceniono 0 razy
Oceniłeś już ten artykuł.
Artykuł został oceniony.
Podziel się ze znajomymi
Artykuł:
Termin przedawnienia przestępstwa kumulatywnie kwalifikowanego
Do:
Od:
Wiadomość:
Zaloguj się lub zarejestruj, aby dodać komentarz.
 
Wyrok V CSK 283/10
Obliczanie terminu przedawnienia roszczenia o zachowek
Zamów
 

Prenumerata

Moduł tematyczny